عملکرد تجارت خارجی پاکستان در سال مالی 2026

بر اساس آمار دفتر آمار پاکستان، در سال مالی 2025-2026 [1]واردات این کشور با رشد 8 درصدی به 69.6 میلیارد دلار و صادرات با کاهش 6 درصدی به 30.13 میلیارد دلار رسید که نتیجه آن افزایش کسری تجاری به 39.47 میلیارد دلار بود که بالاترین سطح در چهار سال اخیر است. کاهش صادرات عمدتاً ناشی از رکود اقتصاد جهانی، افت رقابت‌پذیری، هزینه‌های بالای تولید و انرژی و کاهش صادرات برنج بود، در حالیکه رشد واردات تحت تأثیر افزایش قیمت نفت، کاهش نرخ بهره و افزایش واردات کالاهای سرمایه‌ای و مواد اولیه قرار داشت. در مقابل، صادرات خدمات به‌ویژه در حوزه فناوری اطلاعات رشد قابل توجهی داشت، اما نتوانست ضعف تجارت کالا را جبران کند. تداوم این روند، وابستگی پاکستان به منابع مالی خارجی و حواله‌های ارزی را افزایش داده و ضرورت اصلاح سیاست‌های تجاری، ارتقای بهره‌وری و تقویت رقابت‌پذیری صادرات را بیش از پیش آشکار ساخته است.

 دفتر آمار پاکستان (PBS) آمار تجارت خارجی این کشور در سال مالی 2025-2026 (ژوئیه 2025 تا ژوئن 2026) را منتشر کرد. بر اساس این آمار، واردات پاکستان با رشد 8 درصدی نسبت به سال مالی قبل به 69.6 میلیارد دلار رسید، در حالی که صادرات کالا با کاهش 6 درصدی به 30.13 میلیارد دلار تنزل یافت. در نتیجه، کسری تجاری کشور به 39.47 میلیارد دلار افزایش یافت که نسبت به سال مالی قبل 21.6 درصد رشد نشان می‌دهد و بالاترین سطح در چهار سال گذشته محسوب می‌شود. این کسری نه تنها از مجموع ذخایر رسمی ارزی پاکستان فراتر رفته، بلکه تقریباً معادل کل بسته سه‌ساله کمک مالی صندوق بین‌المللی پول (IMF) است و فشار قابل توجهی بر تراز پرداخت‌ها و توان مالی کشور وارد می‌کند.

عملکرد تجارت خارجی پاکستان در این سال نشان می‌دهد که افزایش کسری تجاری حاصل دو روند همزمان بوده است؛ از یک سو واردات با شتاب قابل توجهی افزایش یافته و از سوی دیگر درآمدهای صادراتی کاهش یافته است. دولت پاکستان برای این سال هدف صادراتی 35.3 میلیارد دلاری تعیین کرده بود، اما صادرات تنها به 30.1 میلیارد دلار رسید و حدود 5.2 میلیارد دلار کمتر از هدف محقق شد. این شکاف، ضعف سیاست‌های توسعه صادرات و کاهش رقابت‌پذیری اقتصاد پاکستان را آشکار می‌کند.

بررسی عملکرد ماه پایانی سال مالی نیز حاکی از تشدید این روند است. در ژوئن 2026 کسری تجاری به 4.53 میلیارد دلار رسید که نسبت به ماه قبل 63.8 درصد و نسبت به ژوئن سال گذشته 57.1 درصد افزایش داشت. در همین ماه صادرات با کاهش 16.7 درصدی نسبت به ماه قبل به 2.24 میلیارد دلار رسید و در مقایسه با مدت مشابه سال قبل نیز 9.6 درصد افت کرد. در مقابل، واردات با رشد 24.1 درصدی نسبت به ماه قبل و 26.3 درصدی نسبت به ژوئن سال گذشته به 6.77 میلیارد دلار افزایش یافت. این جهش قابل توجه در پایان سال، بیانگر افزایش فشار بر تراز پرداخت‌ها و نیاز بیشتر کشور به منابع ارزی در آغاز سال مالی جدید است.

کاهش صادرات کالا نتیجه مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی بوده است. رکود نسبی اقتصاد جهانی و تداوم بحران‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و اروپا، تقاضا برای کالاهای صادراتی پاکستان را محدود کرد. در بازار محصولات کشاورزی نیز بازگشت برنج ارزان‌تر هند به بازارهای جهانی، سهم صادراتی پاکستان را کاهش داد. علاوه بر این، مشکلات تجاری و مرزی با افغانستان روند صادرات تأثیر منفی گذاشت.

فعالان اقتصادی، به‌ویژه اتاق‌های بازرگانی، نرخ بالای واقعی ارز را یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش رقابت‌پذیری صادرات عنوان کرده‌اند. همزمان، هزینه بالای انرژی در مقایسه با کشورهای رقیب منطقه، به‌ویژه برای صنایع نساجی و تولیدی، موجب افزایش هزینه تولید و کاهش توان رقابت صادرکنندگان پاکستانی در بازارهای جهانی شده است. اگرچه کمیسیون برنامه‌ریزی پیشنهاد کرده بود سیاست‌های حمایتی دولت از پرداخت یارانه‌های عمومی‌به سمت مشوق‌های مبتنی بر بهره‌وری و عملکرد صادراتی تغییر یابد، اما این پیشنهاد اجرایی نشد و سیاست‌های حمایتی گذشته ادامه یافت.

در سمت واردات نیز چند عامل اصلی موجب افزایش هزینه‌ها و حجم واردات شد. افزایش قیمت جهانی نفت در فاصله اواخر فوریه تا ژوئن 2026، در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای و حمله آمریکا به ایران، هزینه واردات انرژی را افزایش داد و همزمان موجب رشد هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه شد. از سوی دیگر، ثبات نسبی اقتصاد کلان و کاهش نرخ بهره سیاستی بانک مرکزی از 22 درصد در سال 2024 به 11.5 درصد، شرایط را برای افزایش واردات کالاهای سرمایه‌ای، ماشین‌آلات، خودرو و مواد اولیه فراهم کرد. همچنین کاهش تولید داخلی پنبه طی دو سال گذشته، واردات این محصول را به میزان قابل توجهی افزایش داد.

در میان عملکرد ضعیف تجارت کالا، بخش خدمات تنها نقطه امیدوارکننده اقتصاد خارجی پاکستان بود. صادرات خدمات طی یازده ماه نخست سال مالی با رشد 17.4 درصدی به حدود 9.1 میلیارد دلار رسید که عمدتاً ناشی از توسعه صادرات خدمات فناوری اطلاعات و خدمات دیجیتال بود. همزمان، کسری تجارت خدمات با کاهش 24 درصدی به حدود 2 میلیارد دلار رسید که تا حدی فشار ناشی از کسری تجارت کالا را کاهش داد، هرچند این بهبود برای جبران شکاف بزرگ تجاری کافی نبود.

تشدید کسری تجاری پیامدهای مهمی‌برای اقتصاد پاکستان به همراه دارد. دولت علاوه بر عدم تحقق هدف صادراتی، در دستیابی به اهداف درآمدهای مالیاتی تعیین‌شده در چارچوب برنامه صندوق بین‌المللی پول نیز با کسری قابل توجهی مواجه شده است. مقامات اقتصادی پاکستان نیز اذعان دارند که تا زمان دستیابی به رشد پایدار صادرات، خروج از وابستگی به برنامه‌های حمایتی صندوق بین‌المللی پول امکان‌پذیر نخواهد بود. از سوی دیگر، بزرگ بودن کسری تجاری نسبت به ذخایر ارزی، آسیب‌پذیری اقتصاد را در برابر شوک‌های خارجی و تأمین مالی واردات کالاهای اساسی افزایش داده است.

برای سال مالی 2026-2027 نیز چشم‌انداز چندان امیدوارکننده نیست. پیش‌بینی می‌شود واردات از مرز 70 میلیارد دلار عبور کند، در حالی که دولت هدف صادراتی 32.8 میلیارد دلاری را تعیین کرده که تنها 8.5 درصد بالاتر از عملکرد سال گذشته است. بر این اساس، کسری تجاری سال آینده حدود 37 میلیارد دلار برآورد می‌شود که بخش مهمی از آن باید از طریق حواله‌های ارزی پاکستانی‌های مقیم خارج و سایر منابع ارزی تأمین شود.

در مجموع، عملکرد تجارت خارجی پاکستان در سال مالی 2025-2026 یکی از ضعیف‌ترین نتایج سال‌های اخیر را به ثبت رساند. کاهش صادرات کالا در نتیجه افت رقابت‌پذیری، هزینه‌های بالای تولید، رکود اقتصاد جهانی و تشدید رقابت در بازارهای صادراتی، همزمان با افزایش واردات ناشی از رشد قیمت انرژی، کاهش نرخ بهره و افزایش تقاضای داخلی، موجب شد کسری تجاری به بالاترین سطح چهار سال اخیر برسد. هرچند رشد صادرات خدمات، به‌ویژه در حوزه فناوری اطلاعات، نشانه‌ای مثبت برای آینده اقتصاد پاکستان است، اما این بخش هنوز توان جبران ضعف ساختاری تجارت کالا را ندارد. استمرار این روند نشان می‌دهد که اصلاح سیاست‌های تجاری، کاهش هزینه‌های تولید، افزایش بهره‌وری، توسعه صادرات با ارزش افزوده بالاتر و تقویت رقابت‌پذیری صنایع داخلی، مهم‌ترین الزامات بهبود تراز تجاری پاکستان در سال‌های آینده خواهد بود.

- Trade deficit swells by 21.57pc to $39.5b in FY2025-26, https://www.nation.com.pk/03-Jul-2026/trade-deficit-swells-21-57pc-dollar-39-5b-fy2025-26

-Services exports grew by 17.38% in 11 months of FY 2026, https://www.app.com.pk/business/services-exports-grew-by-17-38-in-11-months-of-fy-2026/ .

Export target missed by $5.2b, https://tribune.com.pk/story/2616211/export-target-missed-by-52b?shem=dsdf,sharefoc,agadiscoversdl,,sh/x/discover/m1/4

Profit by Pakistan Today - "Pakistan misses export target by $5.2 billion as trade deficit widens to $39.5 billion, https://profit.pakistantoday.com.pk/2026/07/03/pakistan-misses-export-target-by-dollar52-billion-as-trade-deficit-widens-to-dollar395-billion

[1] . سال مالی پاکستان از اول جولای هر سال شروع شده و پایان ژوئن سال آینده به پایان می رسد و شروع سال مالی در این کشور با  سال میلادی همزمان  نیست.