گزارش ارزیابی همکاری نفتی ویتنام و کویت از خلال اجرای پروژه پالایشگاه نی سون در سایه پیامدهای تحولات تنگه هرمز،

پالایشگاه نی‌سون یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های مشترک انرژی ویتنام و کویت است که با سرمایه‌گذاری حدود 9 میلیارد دلاری میان گروه نفت و گاز ویتنام (PetroVietnam)، شرکت بین‌المللی نفت کویت (KPI)، شرکت ایدمیتسو کوسان و شرکت میتسویی کمیکالز ژاپن اجرا شد. این پروژه در سال 2008 آغاز، در سال 2013 راه‌اندازی و از سال 2017 به بهره‌برداری تجاری رسید. ظرفیت تولید این پالایشگاه 200 هزار بشکه در روز (حدود 10 میلیون تن در سال) بوده و حدود 35 تا 40 درصد نیاز سوخت ویتنام را تأمین می‌کند. خوراک این پالایشگاه به طور کامل از نفت خام کویت تأمین می‌شود.در زمان اجرای پروژه، دولت ویتنام برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی، امتیازات ویژه‌ای از جمله نرخ ثابت 7 درصدی مالیات بر درآمد شرکت، تخفیف مالیاتی کارکنان و تضمین خرید محصولات پالایشگاه را اعطا کرد. با این حال، کاهش تعرفه‌های وارداتی در چارچوب موافقت‌نامه‌های تجارت آزاد موجب شد دولت ویتنام سال‌ها ناچار به پرداخت مبالغ قابل توجهی به سرمایه‌گذاران خارجی به عنوان مابه‌التفاوت تعرفه‌ها شود؛ موضوعی که بار مالی سنگینی بر بودجه دولت تحمیل کرد.با وجود این، پالایشگاه پس از حدود هشت سال فعالیت به ظرفیت کامل تولید دست یافته، سرمایه‌گذاری اولیه آن مستهلک شده و وارد مرحله سودآوری شده است.

چالش‌های سهامداران ژاپن، ویتنام و کویت در پیشبرد اهداف متمایز در اداره امور پالایشگاه نی سون

پالایشگاه نی‌سون (Nghi Son refinery) یک پروژه سرمایه­گذاری مشترک میان گروه نفت و گاز ویتنام (Petro Vietnam)، شرکت بین­المللی نفت کویت (KPI)، شرکت ایدمیتسو کوسان (IKC)، و شرکت شیمیایی میتسو (MCI) می‌باشد. این پروژه مشترک در سال 2008 شکل گرفت. در تاریخ 23 اکتبر 2013 پروژه راه­اندازی گردید و رسما در سال 2017 شروع به بهره­برداری نمود.

میزان سرمایه­گذاری صورت گرفته در این پروژه حدود 9 میلیارد دلار می‌باشد که از این میزان، حدود 5 میلیارد دلار بصورت وام از بانک­هایی نظیر JBIC, KEXIM NEXI, و برخی بانکهای دیگر تامین سرمایه شده است. شرکت پترو ویتنام حدود 25.1 درصد از سهام این پالایشگاه، شرکت بین‌المللی نفت کویت حدود 35.1 درصد، شرکت ایدمیتسو کوسان حدود 35.1 درصد و شرکت شیمیایی میتسویی ژاپن حدود 4.7 درصد از سهام را در اختیار دارند. میزان تولید این پالایشگاه حدود 10 میلیون تن انواع مشتقات نفتی در سال است. مشتقات نفتی این پالایشگاه شامل گاز ال‌پی‌جی، بنزین با اکتان 92 و 95، دیزل، نفت سفید، سوخت جت، پلی پروپیلن، پارازایلن، بنزن و گوگرد است. قابل ذکر آن که 100 درصد نفت و خوراک تولیدی این پالایشگاه از کشور کویت وارد می‌شود[1].

اگرچه با بهره‌برداری از پالایشگاه نی‌سون انتظار می‌رفت که چهره اقتصادی ویتنام در حوزه نفت و پالایشگاهی تغییر یابد، اما در گذشته این پروژه با برآورد خسارتی نزدیک به 3500 میلیارد ویتنام دونگ (152 میلیون دلار آمریکا) در سال به مدت 10 سال برای دولت ویتنام مواجه بود. این مشکلات و خسارت مالی ناشی از توافقات ویتنام با سرمایه‌گذاران خارجی در اوایل ایام تشکیل پروژه ایجاد گردیده است. توافقات این پروژه با گارانتی و تعهد دولت (GGU: Government Guarantee and Undertaking) تضمین گردیده بود. بر اساس این توافقات، ویتنام برای جذب سرمایه­گذاری خارجی، سه امتیاز را برای این پالایشگاه تعیین و معرفی کرد. اولین مورد آنکه، مالیات بر درآمد شرکت معادل 7 درصد در تمام عمر این پروژه (70 سال) تعیین گردید[2]. دوم اینکه، کاهش 50 درصدی از مالیات بر درآمد شخصی برای کارمندان و کارکنان این پروژه اعمال گردید و سوم آنکه، علی‌رغم تغییرات و نوسانات رایج در بازار و روابط عرضه و تقاضا، طرف ویتنامی فروش 100 درصد تولیدات بنزین و گازوئیل پالایشگاه نی‌سون به مدت 15 سال را برعهده گرفته است[3]. قیمت فروش محصولات نی‌سون درب کارخانه، قیمت وارداتی آن کالا بعلاوه 7 درصد تعرفه وارداتی برای محصولات نفتی، 3 درصد تعرفه وارداتی برای محصولات پتروشیمی و 5 درصد تعرفه وارداتی برای محصولات گاز ال‌پی‌جی است. اگر تعرفه وارداتی محصولات مذکور در ویتنام کم تر از تعرفه یاد شده باشد، شرکت پترو ویتنام می‎بایست مابه‌التفاوت میان تعرفه وارداتی واقعی و تعرفه وارداتی 3، 5 و7 درصدی فوق را به آنها بپردازد[4].

پس از تضمین توافقات در خصوص این پروژه، ویتنام یک سری از موافقت­نامه تجارت آزاد مانند موافقت­نامه تجارت آزاد آسه­آن، موافقت‌نامه تجارت ویتنام و کره جنوبی را امضا و اجرای کرده ­است. در این رابطه، تعرفه وارداتی الی‌پی‌جی، محصولات نفتی، پتروشمی‌به صفر در صد رسیده ­است.[5] بنابراین، میزان خسارت جبرانی ویتنام برای سرمایه‌گذاران خارجی، مبلغ هنگفت است که به تعبیر یک نماینده مجلس ویتنام، بار سنگین برای بودجه دولتی یعنی مالیات 100 میلیون نفر جمیعت امروز و نسل آینده ویتنامی می‌باشد.

در اوایل ماه مه 2018، پالایشگاه نخستین محموله تجاری بنزین خود را تولید و بیش از پنج هزار مترمکعب بنزین  RON92  را روانه بازار کرد. پس از نزدیک به هشت سال فعالیت، تا پایان سه‌ماهه نخست سال 2026، این پالایشگاه به ظرفیت کامل طراحی‌شده خود یعنی 200 هزار بشکه در روز (حدود 10 میلیون تن در سال) دست یافت و حدود 35 تا 40 درصد نیاز بازار داخلی ویتنام به بنزین و سوخت را تأمین کرد. همچنین سرمایه‌گذاری اولیه پروژه مستهلک شده و پالایشگاه وارد مرحله سودآوری شده است[6].

[1] . https://tuoitre.vn/khoi-cong-nha-may-loc-dau-9-ti-usd-576039.htm

[2]  https://vietnamnet.vn/loc-dau-nghi-son-chua-xong-da-lo-bu-lo-2-ty-usd-321220.html

[3] . https://baonghean.vn/dai-gia-nhat-va-cuoc-giai-cuu-loc-dau-nghi-son-98371.html

[4] . https://tuoitre.vn/cam-ket-bat-loi-o-du-an-loc-hoa-dau-nghi-son-gay-thiet-hai-lon-nhat-tu-truoc-toi-nay-20201106084905078.htm

[5] . https://thanhnien.vn/dbqh-truy-van-trach-nhiem-cua-chinh-phu-tien-nhiem-o-dai-du-an-loc-dau-nghi-son-post1009245.html

[6] https://nhadautu.vn/loc-hoa-dau-nghi-son-van-hanh-100-cong-suat-bat-dau-co-lai-d105619.html

[7] https://baochinhphu.vn/thuong-mai-viet-nam-kuwait-nen-tang-hop-tac-ben-vung-trien-vong-mo-rong-102251114211928386.htm

[8] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/viet-nam-kuwait-thuc-day-trien-khai-quan-he-doi-tac-chien-luoc-60880-1073.html

[9] https://nhandan.vn/quan-he-viet-nam-kuwait-vung-buoc-sang-trang-moi-post936206.html

[10] https://vinanet.vn/thuong-mai-cha/kim-ngach-xuat-nhap-khau-giua-viet-nam-va-kuwait-nam-2025-dat-643-ty-usd-806303.html

[11] https://baochinhphu.vn/thuong-mai-viet-nam-kuwait-nen-tang-hop-tac-ben-vung-trien-vong-mo-rong-102251114211928386.htm