ورود ژاپن به برنامه Horizon Europe؛ فرصتهای تازه برای اقتصاد ایتالیا
کشور ژاپن بهطور رسمیبه برنامه شاخص اتحادیه اروپا در زمینه پژوهش و نوآوری (Horizon Europe)، پیوست. این برنامه با هدف مقابله با چالشهای جهانی، تسریع گذار به سمت انرژی پاک و اقتصاد دیجیتال، کمک به تحقق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد و تقویت رقابتپذیری و رشد اقتصادی اروپا اجرا میشود.
ژاپن با جمعیتی حدود ۱۲۳ میلیون نفر، پرجمعیتترین کشور در میان کشورهای شریک این برنامه محسوب میشود و یکی از پیشرفتهترین اکوسیستمهای پژوهش و نوآوری جهان را به شبکه همکاری علمی اروپا اضافه میکند. بر اساس این توافق، پژوهشگران و سازمانهای ژاپنی میتوانند در Horizon Europe با شرایطی برابر با کشورهای عضو اتحادیه اروپا و سایر کشورهای شریک مشارکت کنند. پیوستن ژاپن گامی مهم در چارچوب مشارکت راهبردی اتحادیه اروپا و ژاپن به شمار میرود و نشاندهنده تعهد مشترک دو طرف به برتری علمی، نوآوری و همکاری بینالمللی در حوزه پژوهش آزاد و مبتنی بر قواعد است.
اتحادیه اروپا و ژاپن همچنین همکاریهای خود را برای مقابله با چالشهای مشترک جهانی بهویژه در زمینههای: گذار دیجیتال، سلامت، و همچنین فناوریهای پشتیبان تحقق بیطرفی اقلیمی (کاهش انتشار خالص کربن)، گسترش خواهند داد. پیوستن ژاپن به برنامه Horizon Europe اگرچه رقابت برای حضور در کنسرسیومهای پژوهشی و دریافت منابع مالی اروپایی را افزایش میدهد، اما در مجموع یک فرصت راهبردی برای ایتالیا به شمار میرود. این تحول به دانشگاهها، شورای ملی تحقیقات ایتالیا (CNR)، مؤسسه فناوری ایتالیا (IIT)، مراکز درمانی و قطبهای فناوری این کشور امکان میدهد تا با موانع اداری کمتر و اطمینان بیشتری نسبت از تأمین مالی، همکاریهای علمی – پژوهشی و فناورانه خود را با دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و شرکتهای ژاپنی گسترش دهند.
ژاپن در حوزههای راهبردی مانند رباتیک، مواد پیشرفته، نیمههادیها، تولیدات دقیق صنعتی، باتریها، فناوریهای حملونقل و سلامت از جایگاه بسیار بالایی برخوردار است. دسترسی به این ظرفیتها میتواند به بسیاری از گروههای تحقیقاتی و شرکتهای ایتالیایی کمک کند تا سطح فنی پروژههای خود را ارتقا دهند و حضور رقابتیتری در برنامههای اروپایی داشته باشند. این فرصت تنها به روابط سیاسی نزدیک میان دولتهای دو کشور محدود نمیشود، بلکه بر پایه یک اکوسیستم صنعتی گستردهتر شکل گرفته است که یکی از مهمترین نمونههای آن پروژه GCAP، برنامه توسعه هواپیمای جنگنده نسل ششم با مشارکت ایتالیا، ژاپن، انگلستان و اخیراً کانادا، است.
گسترش مشارکتهای صنعتی و فناوری
ایتالیا و ژاپن در ژوئن گذشته تفاهمنامهای برای همکاری با هدف حفاظت از زنجیرههای ارزش مشترک، بهویژه در حوزه مواد اولیه راهبردی و فناوریهای مرتبط با رساناها (هادیها)، امضا کردند. هدف دو کشور از امضای این تفاهمنامه این است که همکاریها را فراتر از چارچوب دوجانبه گسترش داده و به مشارکتهای چندجانبه در سطح جهانی پیوند دهند. در همین چارچوب، ورود ژاپن به Horizon Europe اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا برخی از بخشهای صنعتی ایتالیا بیشترین ظرفیت بهرهبرداری از این همکاری را دارند. از جمله این حوزهها میتوان به فناوریهای دو منظوره (غیرنظامی و راهبردی) و همچنین فناوریهایی اشاره کرد که نوآوریهای دیجیتال و انرژی را با صنعت دریایی ترکیب میکنند. یکی از نمونههای مهم، توسعه کشتیهای ابررسانا و سامانههای پیشرفته ذخیره انرژی دریایی است.
کشتیرانی سبز؛ یک فرصت صنعتی برای ایتالیا
در بهار گذشته، در بروکسل در چارچوب برنامه Horizon Europe، طرحی برای توسعه سیستمهای پیشرفته ذخیرهسازی انرژی در حملونقل دریایی بدون انتشار آلاینده معرفی شد. پروژههای V-ACCESS، AENEAS، NEMOSHIP و POSEIDON که با بیش از ۲۰ میلیون یورو سرمایهگذاری اتحادیه اروپا اجرا میشوند، شبکههای متشکل از حدود ۵۰ مؤسسه تحقیقاتی، دانشگاه و شرکت صنعتی را گرد هم آوردهاند که بسیاری از آنها ایتالیایی هستند.
در پروژه V-ACCESS شرکتهای مهم صنعت کشتیسازی ایتالیایی مانند Fincantieri، Rina و ASG Superconductors مشارکت دارند. فناوریهای توسعهیافته در این پروژهها بر سیستمهای هیبریدی ذخیره انرژی تمرکز دارند که باتریهای سنتی را با ابرخازنها و سیستمهای ذخیره انرژی مغناطیسی ابررسانا (SMES) ترکیب میکنند. در این فناوری از ماده دیبورید منیزیم (MgB₂) استفاده میشود که یکی از مواد مهم در حوزه ابررسانایی محسوب میگردد. رقابت کشورهای آسیایی در زمینه فناوریهای ذخیره انرژی، تنها به باتریها محدود نمیشود و در این حوزه نیز با سرعت زیادی پیشرفت کرده است. سیستمهای جدید ذخیره انرژی میتوانند راهکاری برای مدیریت مشکلات ناشی از پیکهای مصرف و شرایط بار کامل در صنایع بزرگ باشند. با ورود ژاپن به برنامه Horizon Europe، پروژههای پیشرفتهای مانند فناوریهای ابررسانایی میتوانند از مشارکت مستقیم و برابر شرکتها و مراکز تحقیقاتی ژاپنی نیز بهرهمند شوند.
ایجاد زنجیره صنعتی جدید و مشاغل تخصصی
زمانی که این فناوریها به مرحله تجاریسازی برسند، با توجه به اهمیت جهانی صنعت کشتیرانی، میتوان انتظار داشت که زنجیرههای صنعتی نوینی شکل بگیرد که برای شرکتها، مهندسان و متخصصان فناوریهای دریایی فرصتهای شغلی جدید ایجاد گردد. برقیشدن روزافزون کشتیها نیز نیاز به مهارتهای تخصصی جدید را افزایش داده است. امروزه پیچیدگی سامانههای الکتریکی کشتیها به اندازهای رسیده که نقش افسر برق کشتی به یک جایگاه ضروری تبدیل شده است؛ در حالی که در گذشته بسیاری از این وظایف تنها بر عهده افسر مهندسی موتورخانه بود.
برای ایتالیا، حضور فعال در این مسیر میتواند فرصتی برای تقویت جایگاه خود در زنجیرههای ارزش جهانی، توسعه فناوریهای پیشرفته و ایجاد پیوندهای صنعتی جدید با یکی از پیشرفتهترین اقتصادهای جهان باشد.