ارزیابی وضعیت صنعت لبنیات اروگوئه، راهبرد جدید دیپلماسی اقتصادی دولت اورسی

ماریو لوبتکین وزیر روابط خارجی اروگوئه در چارچوب راهبرد جدید دیپلماسی اقتصادی دولت ژاماندو اورسی اخیراً از بزرگترین شرکت تولید کننده محصولات لبنی یعنی کوناپروله بازدید نمود. اگرچه صنعت لبنیات اروگوئه در سال ۲۰۲۵ بهترین عملکرد صادراتی تاریخ خود را ثبت کرده و ارزش صادرات آن به حدود ۹۶۵ میلیون دلار رسیده است، اما دولت معتقد است وابستگی صادرات به چند بازار محدود، ریسک راهبردی قابل توجهی ایجاد کرده است. به همین دلیل وزارت خارجه مأموریت یافته است از طریق سفارتخانه‌ها و مذاکرات تجاری، بازارهای جدیدی برای صادرکنندگان به ویژه کوناپروله ایجاد کند؛ لذا این بازدید را باید در چارچوب یک راهبرد کلان برای حفاظت از حدود ۸ درصد کل صادرات کشور و یکی از مهم‌ترین منابع اشتغال و درآمد مناطق روستایی اروگوئه تحلیل کرد.

ماریو لوبتکین، وزیر امور خارجه اروگوئه، اخیراً از ساختمان تاریخی و تازه بازسازی‌شده شرکت کناپروله بعنوان بزرگترین شرکت تولید کننده محصولات لبنی این کشور بازدید کرد تا از نزدیک در جریان فعالیت‌های یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد کشور قرار گیرد. این بازدید رسمی‌با هدف بررسی ظرفیت‌های نوین این مجموعه در زنجیره تأمین و زنجیره‌های ارزش صادراتی انجام شد، تا هماهنگی بیشتری میان دیپلماسی تجاری و بخش خصوصی ایجاد شود. لوبتکین در این برنامه از نزدیک با فرآیند تولید پیشرفته‌ای آشنا شد که بازتاب‌دهنده توانمندی در نوآوری، کیفیت بالا و تعهد عمیق این شرکت به توسعه صادرات است. کناپروله به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های لبنی و صادراتی اروگوئه، نقش کلیدی در معرفی محصولات ملی در بازارهای جهانی دارد و نوسازی زیرساخت‌های آن، گامی مهم برای حفظ رقابت‌پذیری در سطح بین‌المللی تلقی می‌شود. در جریان این بازدید تأکید شد که تقویت پیوند میان زنجیره تولید داخلی و نفوذ در بازارهای بین‌المللی، کلید اصلی توسعه پایدار و رشد اقتصادی اروگوئه است؛ از این رو، وزارت امور خارجه بر تعهد خود برای حمایت از بخش‌های تولیدی و تسهیل توافق‌نامه‌های تجاری جدید پافشاری کرد تا مسیر برای ورود هرچه بیشتر محصولات باکیفیت اروگوئه‌ای به بازارهای جهانی هموارتر شود.

۱- جایگاه صنعت لبنیات در اقتصاد اروگوئه

صنعت لبنیات یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد کشاورزی اروگوئه محسوب شده و در میان محصولات صادراتی، پس از گوشت، سلولز و سویا، یکی از مهم‌ترین اقلام صادراتی این کشور است.

الف) مهم‌ترین شاخص‌ها:

مقدار تقریبی	شاخص
۲.۳ میلیارد لیتر	تولید سالانه شیر
حدود ۳۲۰۰ نفر	تعداد دامداران
بیش از ۶۰ کشور	کشورهای مقصد صادرات
حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد	سهم صادرات از تولید
حدود ۹۶۵ میلیون دلار	ارزش صادرات لبنیات در سال ۲۰۲۵
۱۳ درصد	رشد نسبت به ۲۰۲۴

مقایسه جایگاه لبنیات با سایر اقلام عمده صادراتی اروگوئه بسیار مهم است؛ زیرا نشان می‌دهد چرا دولت اورسی و وزارت خارجه توجه ویژه‌ای به این بخش دارند. بر اساس آمار صادرات سال ۲۰۲۵ (ارزش کل صادرات کالاهای اروگوئه حدود ۱۳ تا ۱۳.۵ میلیارد دلار) سهم مهم‌ترین اقلام صادراتی به شرح زیر است:

سهم از کل صادرات	ارزش صادرات (میلیارد دلار)	کالای صادراتی	رتبه
تا ۲۷٪	تا 3.6	سلولز (خمیر کاغذ)	۱
تا ۲۱٪	تا 2.8	گوشت گاو	۲
تا ۸٪	تا 1	لبنیات	۳
تا ۷٪	تا 9/0	سویا	۴
۵٪	تا 7/0	کنسانتره و نوشیدنی‌ها	۵
۵٪	تا 7/0	برنج	۶
تا ۴٪	تا 5/0	چوب و الوار	۷
۲٪	تا 3/0	پشم و منسوجات پشمی	۸
کمتر از ۰.۵٪	تا 03/0	عسل	۹
تا ۲۴٪	حدود ۳ میلیارد دلار	سایر کالاها	10

ب) جایگاه نسبی بخش‌های کشاورزی

اگر فقط صادرات بخش کشاورزی و صنایع غذایی را در نظر بگیریم، ترتیب اهمیت چنین است:

محصول	رتبه
گوشت گاو	۱
لبنیات	۲
سویا	۳
برنج	۴
چوب	۵
پشم	۶
عسل	۷

بنابراین، لبنیات پس از گوشت، مهم‌ترین محصول غذایی صادراتی اروگوئه است.

ج)اهمیت ویژه لبنیات

از منظر اقتصادی، شاید تصور شود چون سلولز و گوشت ارزش صادراتی بیشتری دارند، دولت باید تمرکز خود را بر آنها بگذارد. اما از منظر اشتغال، توسعه روستایی و سیاست عمومی، لبنیات جایگاه متفاوتی دارد.

سلولز	گوشت	لبنیات	شاخص
بسیار زیاد	بسیار زیاد	زیاد	ارزش صادرات
متوسط	زیاد	بسیار زیاد	اشتغال مستقیم
محدود	چند هزار	بیش از ۳ هزار دامدار	تعداد تولیدکنندگان
متوسط	زیاد	بسیار زیاد	ارزش افزوده داخلی
خیر	بله	بله	صادرات به بیش از ۶۰ کشور

در حالی که صنعت سلولز عمدتاً در اختیار چند شرکت بزرگ خارجی است، صنعت لبنیات بر پایه هزاران دامدار و یک زنجیره تولید کاملاً بومی‌شکل گرفته است. به همین دلیل، هر افزایش یا کاهش صادرات لبنیات تأثیر مستقیمی‌بر درآمد خانوارهای روستایی، اشتغال و اقتصاد مناطق داخلی کشور دارد.

د) مقایسه با عسل

اگرچه عسل اروگوئه از نظر کیفیت در بازارهای اروپا و آمریکای شمالی شناخته شده است، اما از نظر ارزش صادراتی قابل مقایسه با لبنیات نیست:

• لبنیات: حدود ۹۶۵ میلیون دلار در سال.
• عسل: حدود ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار در سال.

به بیان دیگر، ارزش صادرات لبنیات تقریباً ۲۰ تا ۳۰ برابر صادرات عسل است.

۲- جایگاه کوناپروله

کوناپروله بزرگ‌ترین شرکت خصوصی اروگوئه و بزرگ‌ترین صادرکننده لبنیات آمریکای لاتین است.

مشخصات مهم:

• بیش از ۱۸۰۰ دامدار عضو تعاونی
• صادرات به ۷۵ کشور
• حدود یک میلیارد دلار فروش سالانه
• حدود ۷۰۰ میلیون دلار صادرات مستقیم
• حدود ۸۰ درصد شیر دریافتی صادر می‌شود.

۳- ترکیب صادرات لبنیات اروگوئه

ترکیب صادرات تقریباً به شکل زیر است:

سهم از صادرات	محصول
۷۰ تا ۷۶ درصد	شیر خشک کامل (WMP)
حدود ۱۳ درصد	پنیر
حدود ۹ درصد	کره
حدود ۵ تا ۸ درصد	شیر خشک بدون چربی و سایر محصولات

بنابراین اقتصاد لبنیات اروگوئه تا حد زیادی به بازار جهانی شیر خشک وابسته است.

۴- مهم‌ترین بازارهای صادراتی

بر اساس آمار سال‌های ۲۰۲۵ و نیمه نخست ۲۰۲۶، ترکیب جغرافیایی صادرات لبنیات اروگوئه به صورت تقریبی به شرح زیر است. ارقام ممکن است بسته به نوع محصول (شیر خشک، پنیر، کره و غیره) و نوسانات فصلی اندکی تغییر کند، اما تصویر کلی بازار را نشان می‌دهد:

کشور	سهم تقریبی	محصولات اصلی
الجزایر	۲۲ تا ۲۴ درصد	شیر خشک کامل
برزیل	۱۶ تا ۲۰ درصد	پنیر، شیر، کره، شیر خشک
چین	۱۲ تا 15 درصد	شیر خشک کامل
روسیه	۷ تا ۹ درصد	کره و شیر خشک
مکزیک	۵ تا ۷ درصد	پنیر و شیر خشک
کوبا	۴ تا ۶ درصد	شیر خشک
شیلی	۳ تا ۵ درصد	پنیر و لبنیات فرآوری‌شده
امارات و خلیج فارس	۲ تا ۴ درصد	شیر خشک و کره
آمریکا	۲ تا ۴ درصد	پنیر و محصولات خاص
سایر کشورها	۱۵ تا ۲۰ درصد	انواع محصولات

نکته قابل توجه آن است که الجزایر در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار از برزیل پیشی گرفت و بزرگ‌ترین بازار لبنیات اروگوئه شد.

۵- رقبای اصلی اروگوئه در بازار جهانی

اروگوئه اگرچه صادرکننده بزرگی است، اما با قدرت‌های بسیار بزرگ‌تر رقابت می‌کند.

مهم‌ترین رقبا عبارت‌اند از:

مزیت اصلی	کشور
بزرگ‌ترین صادرکننده شیر خشک جهان	نیوزیلند
یارانه‌های گسترده و تنوع محصولات	اتحادیه اروپا
بهره‌وری بالا و صادرات پنیر و شیر خشک	آمریکا
نزدیکی به بازار آسیا	استرالیا
هزینه پایین تولید	آرژانتین
حضور گسترده در روسیه و آسیای مرکزی	بلاروس

رقابت با این کشورها موجب شده قیمت جهانی شیر خشک به شدت تحت تأثیر عرضه آنها قرار گیرد.

۶- آیا صنعت لبنیات با بحران مواجه است؟

پاسخ منفی است و تمام شاخص‌ها نشان می‌دهد:

• صادرات در بالاترین سطح تاریخی قرار دارد.
• قیمت جهانی نسبت به سال قبل افزایش یافته است.
• ارزش صادرات رکورد جدید ثبت کرده است.

در نتیجه بازدید وزیر خارجه را نمی‌توان واکنشی به کاهش فروش تلقی کرد.

۷- با این حال دولت نگران چیست؟

اگرچه صادرات رکورد زده است، اما چند روند بلندمدت موجب نگرانی دولت شده است.

الف) چین

مهم‌ترین نگرانی آینده محسوب می‌شود.

دلایل:

• افزایش تولید داخلی شیر
• کاهش رشد جمعیت
• کاهش سرعت رشد مصرف
• سیاست تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان

بنابراین انتظار نمی‌رود چین واردات را متوقف کند، اما احتمال دارد نرخ رشد واردات کاهش یابد.

ب) برزیل

برزیل بازار مهمی است اما:

• خود از تولیدکنندگان بزرگ لبنیات است.
• هرگاه تولید داخلی افزایش یابد واردات کاهش پیدا می‌کند.
• کاهش ارزش رئال نیز واردات را محدود می‌کند.

در نتیجه بازار برزیل همواره نوسان‌پذیر است.

ج) اتحادیه اروپا

در اروپا مشکل اصلی کاهش تقاضا نیست.

چالش‌ها عبارت‌اند از:

• تعرفه‌ها
• استانداردهای زیست‌محیطی
• حمایت‌های کشاورزی

به همین دلیل اروگوئه امیدوار است توافق مرکوسور-اتحادیه اروپا دسترسی صادرکنندگان را تسهیل کند.

۸- راهبرد جدید وزارت خارجه

دولت اورسی وزارت خارجه را صرفاً یک نهاد سیاسی نمی‌داند و بر اساس این راهبرد، سفارتخانه‌ها باید:

• بازارهای جدید شناسایی کنند؛
• موانع صادرات را کاهش دهند؛
• سرمایه‌گذاری خارجی جذب کنند؛
• مذاکرات بهداشتی و قرنطینه‌ای را پیش ببرند؛
• برای شرکت‌های اروگوئه‌ای فرصت‌های تجاری ایجاد کنند.

۹- بازارهای هدف جدید

به نظر می‌رسد دولت روی این مناطق تمرکز دارد:

• کشورهای شورای همکاری خلیج فارس
• آسیای جنوب شرقی (اندونزی، ویتنام، فیلیپین، مالزی)
• هند (در صورت کاهش موانع تجاری)
• آفریقای غربی
• شمال آفریقا (تقویت حضور در الجزایر و کشورهای همسایه)Bottom of Form

جمع بندی:

در شرایطی که صادرات لبنیات در بهترین وضعیت تاریخی خود قرار دارد، دولت به جای انتظار برای وقوع بحران، در حال مدیریت ریسک آینده است. کاهش احتمالی رشد تقاضا در چین، نوسانات بازار برزیل، رقابت شدید جهانی و تغییرات ژئوپلیتیکی از جمله عواملی هستند که می‌توانند در سال‌های آینده بر صادرات لبنیات اروگوئه اثر بگذارند. از این رو، توسعه بازارهای جدید و تقویت دیپلماسی اقتصادی به عنوان راهبردی پیشگیرانه و بلندمدت دنبال می‌شود. بازدید وزیر خارجه از کوناپروله حامل یک پیام مهم برای بخش خصوصی است و آن اینکه دیپلماسی اروگوئه مستقیماً در خدمت صادرات و توسعه اقتصادی قرار دارد. این رویکرد شباهت زیادی به الگوی کشورهایی مانند نیوزیلند، هلند و دانمارک دارد که وزارتخانه‌های خارجه آنها نقش فعالی در توسعه بازارهای صادراتی ایفا می‌کنند.