چالش آفریقا برای تامین مالی گذار صنعتی

با وجود نیاز شدید به تقویت زیرساخت‌ها، گذار انرژی و صنعتی شدن، قاره آفریقا باید منابع مالی بی‌سابقه‌ای را برای تبدیل پتانسیل اقتصادی خود به رشد پایدار بسیج کند. آفریقا در حال ورود به مرحله‌ای تعیین‌کننده از توسعه اقتصادی خود است. با جمعیتی که انتظار می‌رود تا سال ۲۰۵۰ از ۲.۵ میلیارد نفر فراتر رود، شهرنشینی سریع، طبقه متوسط ​​رو به رشد و منابع طبیعی استثنایی، این قاره دارایی‌های قابل توجهی برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های صنعتی پیشرو در جهان دارد. با این حال، این جاه‌طلبی با یک مانع بزرگ به نام تامین مالی روبروست.

قاره آفریقا در حال حاضر تنها حدود ۴ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها اختصاص می‌دهد، در حالی که نیازها سالانه بین ۱۳۰ تا ۱۷۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. جاده‌ها، راه‌آهن، بنادر، فرودگاه‌ها، شبکه‌های برق، زیرساخت‌های آب و پلتفرم‌های لجستیکی برای پشتیبانی از صنعتی شدن در مقیاس بزرگ کافی نیستند. طبق گزارش بانک توسعه آفریقا (AfDB)، این کمبود زیرساخت‌ها، رشد اقتصادی آفریقا را سالانه تقریبا ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی کاهش می‌دهد و بهره‌وری کسب‌وکار را در چندین کشور تقریبا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد.

دسترسی به انرژی یکی دیگر از موانع اصلی است. بیش از ۶۰۰ میلیون آفریقایی هنوز به برق دسترسی ندارند، در حالی که نزدیک به ۹۰۰ میلیون نفر هنوز به روش‌های سنتی آشپزی متکی هستند. در عین حال، آفریقا تنها حدود ۳ درصد از انتشار جهانی دی اکسید کربن را تشکیل می‌دهد، با این حال باید برای حمایت از صنعتی شدن خود، سرمایه‌گذاری زیادی در سیستم‌های انرژی مدرن انجام دهد. طبق برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری سالانه برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه‌های برق، ذخیره‌سازی انرژی و زیرساخت‌های صنعتی کم‌کربن مورد نیاز خواهد بود.

به طور متناقضی، منابع مالی در این قاره وجود دارد. صندوق‌های بازنشستگی آفریقا اکنون بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار دارایی را مدیریت می‌کنند، در حالی که شرکت‌های بیمه حتی چند صد میلیارد دلار بیشتر از این رقم را مدیریت می‌کنند. دارایی‌های بانکی آفریقا از ۲.۵ تریلیون دلار فراتر می‌رود، اما به دلیل ریسک‌ها، کمبود پروژه‌های قابل سرمایه‌گذاری و بازارهای مالی داخلی ضعیف، بخش کوچکی از آن به سمت پروژه‌های صنعتی بلندمدت هدایت می‌شود.

حواله‌های مالی از مهاجران آفریقایی نیز یک اهرم اصلی است. تا سال ۲۰۲۵، این مبلغ از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رفته و از کل کمک‌های رسمی‌ توسعه‌ای این قاره پیشی گرفته است. در عین حال، سرمایه‌گذاران نهادی، صندوق‌های ثروت ملی آفریقا، بانک‌های توسعه و بازارهای اوراق قرضه پتانسیل قابل توجهی برای تأمین مالی زیرساخت‌ها و صنایع استراتژیک دارند.

مؤسسات مالی آفریقایی به‌تدریج در حال تقویت ظرفیت‌های خود هستند. بانک Afreximbank قصد دارد در دوره اخیر بیش از ۴۰ میلیارد دلار برای حمایت از تجارت و صنعتی شدن بسیج کند، در حالی که بانک توسعه آفریقا در حال افزایش تأمین مالی خود در بخش‌های انرژی، حمل و نقل، کشاورزی، دیجیتال و زنجیره ارزش صنعتی است. شرکت مالی آفریقا (AFC)، بانک تجارت و توسعه (TDB)، بانک توسعه جنوب آفریقا (DBSA) و چندین بانک منطقه‌ای نیز نقش فزاینده‌ای در تأمین مالی پروژه‌های کلیدی زیرساختی ایفا می‌کنند.

منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا (AfCFTA) شتاب‌دهنده قدرتمندی برای این تحول است. با ایجاد یک بازار واحد با بیش از ۱.۵ میلیارد مصرف‌کننده، که تولید ناخالص داخلی ترکیبی آن بیش از ۳.۴ تریلیون دلار است، سرمایه‌گذاری صنعتی، ایجاد زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و توسعه صنایع رقابتی را تقویت می‌کند. طبق گزارش بانک جهانی، اجرای کامل توافقنامه تجارت آزاد آفریقا (AFCFTA) می‌تواند درآمد این قاره را تا سال ۲۰۳۵ به میزان ۴۵۰ میلیارد دلار افزایش دهد و نزدیک به ۳۰ میلیون نفر را از فقر شدید نجات دهد.

صنعتی شدن آفریقا همچنین به توسعه منابع طبیعی متکی است. این قاره تقریبا ۳۰ درصد از ذخایر مواد معدنی حیاتی جهان، نزدیک به ۶۰ درصد از زمین‌های زراعی بهره‌برداری نشده کره زمین را در اختیار دارد و از پتانسیل استثنایی برای انرژی خورشیدی، برق آبی و انرژی بادی برخوردار است. با این حال، بخش بزرگی از این مواد خام همچنان به صورت فرآوری نشده صادر می‌شوند. توسعه صنایع محلی در فرآوری، پالایش، تولید باتری، محصولات کشاورزی-غذایی و مصالح ساختمانی، ارزش افزوده قابل توجهی بیشتری ایجاد کرده و میلیون‌ها شغل ایجاد می‌کند.

کارشناسان بر سر چندین اولویت کلیدی توافق دارند: بسیج بیشتر پس‌اندازهای داخلی، توسعه بازارهای مالی آفریقا، انتشار اوراق قرضه سبز و صنعتی، تقویت مشارکت‌های دولتی-خصوصی، بهبود مدیریت پروژه، جذب سرمایه‌گذاری خصوصی و بهره‌برداری بهتر از سرمایه مهاجران. کاهش ریسک از طریق سازوکارهای تضمین و تأمین مالی ترکیبی نیز برای جذب بیشتر سرمایه بین‌المللی ضروری به نظر می‌رسد.

موفقیت گذار صنعتی آفریقا بیش از آن که به فراوانی منابع وابسته باشد، به ظرفیت این قاره برای تأمین مالی پایدار تحول خود بستگی دارد. تامین مالی ۱۷۰ میلیارد دلار در سال یک چالش قابل توجه، اما در عین حال یک فرصت تاریخی است. آفریقا با بسیج بیشتر سرمایه داخلی خود، تقویت مؤسسات مالی خود و توسعه زنجیره‌های ارزش بالا، می‌تواند پتانسیل عظیم خود را به موتور رشد پایدار، ایجاد شغل‌های ماهرانه و حاکمیت اقتصادی تبدیل کند.

https://industries.ma/100157-2/