نگاهی به صادرات موز اکوادور
اکوادور سالهاست جایگاه بزرگترین صادرکننده موز جهان را در اختیار دارد و طی سال ۲۰۲۶ نیز موز همچنان یکی از مهمترین محصولات صادراتی و ستونهای اصلی اقتصاد کشاورزی این کشور به شمار میرود. اکوادور در نیمه نخست سال جاری میلادی توانست با وجود مجموعهای از چالشهای داخلی و خارجی، روند رشد صادرات موز خود را حفظ کند. افزایش تقاضا در بازارهای اروپا، روسیه، خاورمیانه و چین، به همراه بهبود بهرهوری در مزارع، باعث شد، موز اکوادور بار دیگر نقش خود را بعنوان یکی از موتورهای اصلی صادرات غیرنفتی کشور تثبیت کند. رشد صادرات، گسترش بازارهای جدید و افزایش بهرهوری نشان میدهد که این زنجیره توانسته در برابر فشارهای اقلیمی و ژئوپلیتیکی مقاومت کند. با این حال، چالش اصلی آینده نه تنها افزایش تولید، بلکه حفظ رقابتپذیری از طریق تولید پایدار، رعایت استانداردهای بینالمللی و دستیابی به قیمت عادلانه در بازارهای جهانی خواهد بود. مذاکره با خریداران اروپایی برای اصلاح نظام قیمتگذاری، مقابله با بیماری فوزاریوم TR4 و سازگاری با مقررات زیستمحیطی جدید، سه محور اصلی آینده این چرخه را تشکیل میدهند.
براساس گزارش انجمن بازاریابی و صادرات موز اکوادور، این کشور در ششماهه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۲۱۰.۷۵.000 جعبه موز به بازارهای جهانی صادر کرده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵.۵ درصد افزایش داشته است. این رشد در شرایطی حاصل شده که زنجیره تولید، فرآوری و صادارات موز با مشکلاتی همچون بارندگیهای شدید ناشی از پدیده النینو، تهدید بیماری فوزاریوم TR4، افزایش هزینههای حملونقل دریایی و بیثباتیهای ژئوپلیتیکی در مسیرهای تجاری بینالمللی مواجه بود.
اروپا؛ مهمترین بازار
اتحادیه اروپا همچنان مهمترین مقصد صادرات موز اکوادور باقی مانده است. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، حدود ۳۳.۴۴ درصد از کل صادرات این محصول معادل بیش از ۷۰ میلیون جعبه، راهی بازارهای اروپایی شده که نسبت به سال گذشته رشد ۱۳.۲ درصدی را نشان میدهد. با این حال، فعالان این حوزه معتقدند که قیمت نهایی این محصول در فروشگاههای اروپایی بازتابدهنده هزینه واقعی تولید و استانداردهای رعایتشده در زنجیره تولید نیست. صادرکنندگان اکوادوری از فروش موز با قیمت ارزان در برخی فروشگاههای زنجیرهای اروپا بعنوان «محصول جذب مشتری» انتقاد کرده و خواستار تعیین قیمتهایی هستند که ارزش واقعی تولید پایدار را منعکس کند. طبق اعلام انجمن صادرکنندگان موز اکوادور(AEBE)، قیمت پایین موز در قفسه فروشگاهها، هزینههای پنهان پشت این محصول، از جمله پرداخت دستمزد مناسب، امنیت در برابر قاچاق مواد مخدر، بیمه اجتماعی کارگران، آموزش خانوادههای فعال در این بخش، کنترل مصرف نهادههای کشاورزی و اجرای استانداردهای زیستمحیطی را نادیده میگیرد. این انجمن اعلام نمود است که بخش موز اکوادور دارای ۱۲ گواهینامه بینالمللی است و بسیاری از مزارع این کشور استانداردهای سختگیرانه اجتماعی و زیستمحیطی را رعایت میکنند. همچنین حدود ۷۵ درصد مزارع کمتر از ۳۰ هکتار وسعت دارند و نزدیک به ۸۹ درصد آنها متعلق به خانوادههای کشاورز محلی است که نشاندهنده نقش مهم کشاورزان کوچک در این چرخه(کاشت، داشت، برداشت و صادرات موز) است.
مقاصد اصلی صادرات موز اکوادور و درصدافزایش طی نیمه نخست۲۰۲۶
تنوع بخشی به بازارها؛ صادرات به روسیه، خاورمیانه و چین
پس از اروپا، روسیه با سهم ۲۰.۶۴ درصدی دومین بازار بزرگ موز اکوادور محسوب میشود. صادرات به این کشور در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۱۰.۶۳ درصد افزایش یافته است. بازارهای خاورمیانه نیز در این بازه زمانی نقش پررنگتری در جذب این محصول داشته اند. این منطقه با واردات ۱۴.۷۴ درصد از کل صادرات این محصول، رشد ۱۱.۶۱ درصدی را نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت نموده است. در این میان، ترکیه با رشد ۵۸.۵۳ درصدی و عربستان سعودی با افزایش ۲۳.۷۲ درصدی مهمترین بازارهای رو به رشد بوده اند. بخشی از افزایش صادرات به عربستان نیز ناشی از آن بوده که به دلیل اختلال در مسیرهای دریایی خلیج فارس، برخی محمولهها پس از ورود به عربستان از مسیرهای زمینی به سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس منتقل گردیده. با این حال، تشدید تجاوزات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه کشورمان و بسته شدن تنگه هرمز، موجب گردیده که بسیاری از شرکتهای کشتیرانی از پهلوگیری در بنادر کشورهای حوزه خلیج فارس خودداری کنند. در نتیجه، صادرات مستقیم موز اکوادور در بازه زمانی مورد بررسی، به تعدادی از کشورهای منطقه با کاهش قابل توجهی روبرو شده؛ بهگونهای که صادرات به بحرین ۵۰.۷۱ درصد، امارات متحده عربی ۳۹.۱۹ درصد، کویت ۶۸.۸۰ درصد، قطر ۵۹.۳۱ درصد و عمان ۴۶.۹۵ درصد کاهش یافته است.
آمار فوق نشان میدهد که بحران امنیتی در تنگه هرمز، هرچند به افزایش نقش ترکیه و عربستان در زنجیره توزیع منطقهای موز اکوادور انجامیده، اما همزمان تجارت مستقیم این محصول با کشورهای حاشیه خلیج فارس را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
در مقابل افزایش های مذکور، صادرات به ایالات متحده با کاهش حدود ۹.۲۵ درصدی مواجه شده که نشاندهنده تغییر تدریجی ترکیب بازارهای مقصد موز اکوادور است. صادرات به چین نیز با رشد ۲.۱۱ درصدی همراه گردیده است. کاهش تعرفه واردات موز اکوادور به چین در چارچوب توافق تجاری دو کشور و مشکلات تولید در برخی کشورهای رقیب، از عوامل افزایش حضور اکوادور در این بازار است.به صورت کشوری، روسیه با سهم 20.۶۴٪ نخستین کشور است که بیشترین میزان موز به آن صادر شده و پس از آن در جایگاه دوم ایالات متحده با ۱۱.۱۵٪ ؛ ترکیه با ۷.۱۵٪؛ در جایگاه سوم؛ هلند با ۶.۹۳٪ در جایگاه چهارم و عربستان سعودی با ۵.۲۶٪ در جایگاه پنجم قرار دارند.
فعالان اصلی این حوزه
بخش عمده صادرات موز اکوادور یعنی حدود ۸۶.۴۷ آن از طریق حملونقل دریایی انجام میشود. از نظر بنادر صادراتی، بندر گوایاکیل با سهم ۵۲ درصدی، مهمترین مسیر خروج موز اکوادور است و پس از آن بندر پوسورخا با حدود ۲۸ درصد و بندر پورتو بولیوار در ماچالا با حدود ۲۰ درصد قرار دارند. در میان شرکتهای صادرکننده، شرکتUbesa (Dole) با سهم ۱۲.۷۴ درصدی بزرگترین صادرکننده این محصول در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بوده. پس از آن شرکتهای Reybanpac و Comersur قرار دارند. در بخش حملونقل دریایی نیز شرکت MSC با جابهجایی حدود ۲۶.۹۲ درصد، مهمترین شرکت کشتیرانی فعال در این حوزه بوده است.
فشارهای اقلیمی و ژئوپلیتیکی بر زنجیره صادرات
طی شش ماه نخست سال ۲۰۲۶، استانهای اصلی تولید موز اکوادور، از جمله لوسریوس، گوایاس و الاورو، با بارندگیهای شدید و سیلاب روبرو شدند. با این حال، توسعه زمینهای بازکاشتشده و ورود باغهای جدید به مرحله تولید باعث شد بهرهوری مزارع افزایش یابد و کاهش تولید جبران شود. طی این بازه زمانی، در بخش حملونقل نیز بحرانهای ژئوپلیتیکی، بویژه تشدید درگیریها در خاورمیانه، تأثیر مستقیمیبر تجارت موز گذاشت. افزایش هزینه بیمه و حمل دریایی موجب شد که هزینه انتقال هر کانتینر بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ دلار افزایش یابد. با این حال، رشد صادرات به بازارهای جدید، بهخصوص خاورمیانه، بخشی از این فشار را جبران کرد.
حرکت به سوی استانداردهای جهانی
صنعت موز اکوادور علاوه بر حفظ جایگاه خود در بازار جهانی، در حال آمادهسازی برای الزامات جدید بازارهای توسعهیافته، بویژه اتحادیه اروپا، است. اجرای مقررات جدید زیستمحیطی و اجتماعی اروپا تا سال ۲۰۳۰، صادرکنندگان را ملزم خواهد کرد که شاخصهایی مانند میزان مصرف آب، انتشار کربن و پرداخت دستمزدهای عادلانه را بهصورت دقیق اندازهگیری و گزارش کنند. در این زمینه، بخش موز اکوادور پروژههایی برای کاهش ردپای کربنی و آبی؛ در محدوده ۱۵۰ هزار هکتار از باغات موز را در دست اجرا دارد که با حمایت صندوق جهانی محیط زیست (GEF) انجام میشود.