برنامه 6میلیارد دلاری پاکستان برای نوسازی پالایشگاه‌ها

دولت پاکستان پس از چند سال مذاکره، برنامه نوسازی پنج پالایشگاه اصلی کشور را با سرمایه‌گذاری حدود ۶ میلیارد دلار وارد مرحله اجرایی کرده است و انتظار می‌رود توافق‌نامه‌های مربوط به ارتقای آنها در اوایل سپتامبر ۲۰۲۶ امضا شود. این طرح با هدف افزایش تولید بنزین و دیزل، کاهش تولید نفت کوره، ارتقای کیفیت سوخت تا استاندارد یورو-۵ (Euro-5) و کاهش وابستگی به واردات فرآورده‌های نفتی اجرا می‌شود. بر اساس برآوردهای دولت، تولید بنزین پس از اجرای طرح می‌تواند حدود 72درصد و تولید دیزل حدود 39درصد افزایش یابد، در حالی که تولید نفت کوره حدود 6درصد کاهش خواهد یافت. این برنامه علاوه بر تقویت امنیت انرژی و کاهش فشار بر ذخایر ارزی پاکستان، تقاضای قابل توجهی برای تجهیزات پالایشگاهی، فناوری، خدمات مهندسی و پروژه‌های EPC ایجاد خواهد کرد.

دولت پاکستان در چارچوب سیاست جدید نوسازی پالایشگاه‌های موجود، در آستانه اجرای یکی از مهم‌ترین پروژه‌های سرمایه‌گذاری بخش انرژی این کشور قرار گرفته است. بر اساس آخرین تحولات، پنج پالایشگاه بزرگ پاکستان شامل پالایشگاه پاکستان لیمتد (PRL)[1] پالایشگاه ملی پاکستان(NRL) [2]؛  پالایشگاه اَتُک(Attock) [3] شرکت پالایشی سِنِرجیکو (Cnergyico) و شرکت پالایشگاهی پارکو (PARCO)[4] برای امضای توافق‌نامه‌های نوسازی و ارتقای ظرفیت خود آماده شده‌اند و انتظار می‌رود قراردادهای مربوطه در اوایل سپتامبر ۲۰۲۶ به امضا برسد. مجموع سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده برای این برنامه حدود ۶ میلیارد دلار برآورد شده است. این برنامه پس از چند سال مذاکره و تأخیر، با تصویب نسخه اصلاح‌شده سیاست نوسازی پالایشگاه‌ها وارد مرحله اجرایی شده است.

هدف اصلی دولت پاکستان از این برنامه، صرفاً افزایش ظرفیت پالایش نفت خام نیست، بلکه تغییر ساختار تولید پالایشگاه‌ها از تولید فرآورده‌های کم‌ارزش به سمت تولید بنزین و دیزل با ارزش افزوده بالاتر است. پالایشگاه‌های قدیمی‌پاکستان به دلیل فناوری و ساختار موجود، مقدار قابل توجهی نفت کوره تولید می‌کنند، در حالی که این کشور همچنان برای تأمین بنزین و دیزل مورد نیاز خود به واردات وابسته است. بر اساس اهداف اعلام‌شده، اجرای طرح‌های نوسازی می‌تواند تولید بنزین را حدود ۷۲ درصد و تولید دیزل را حدود ۳۹ درصد افزایش دهد، در حالی که تولید نفت کوره حدود ۶۳ درصد کاهش خواهد یافت. این تغییر می‌تواند به کاهش نیاز پاکستان به واردات فرآورده‌های نفتی و بهبود تراز ارزی کشور کمک کند.

دولت برای جذب سرمایه‌گذاری در این بخش، سیاست اصلاح‌شده پالایشگاهی را با مجموعه‌ای از مشوق‌ها و تضمین‌های سرمایه‌گذاری همراه کرده است. از جمله مهم‌ترین اصلاحات، ایجاد سازوکارهایی برای ثبات مقررات، تضمین شرایط سرمایه‌گذاری و فراهم‌کردن امکان واردات تجهیزات مورد نیاز است. یکی از مشکلات اصلی طرح‌های قبلی، نگرانی سرمایه‌گذاران نسبت به تغییر مقررات و عدم اطمینان نسبت به بازگشت سرمایه بود؛ از این رو، دولت تلاش کرده است با درج بندهای مربوط به ثبات و حمایت از سرمایه‌گذاری، شرایط لازم برای اجرای پروژه‌های بلندمدت را فراهم کند.

در آخرین مرحله، وزیر نفت پاکستان با مدیران پنج پالایشگاه اصلی دیدار کرده و هر پنج پالایشگاه آمادگی خود را برای امضای توافق‌نامه‌های نوسازی اعلام کرده‌اند. بر اساس برنامه دولت، پس از امضای قراردادها، پروژه‌های ارتقا و نوسازی وارد مرحله اجرایی خواهند شد. اجرای هم‌زمان پروژه‌های پنج پالایشگاه می‌تواند علاوه بر جذب حدود ۶ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری، موجب ورود فناوری‌های جدید، افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت فرآورده‌های تولیدی شود. یکی از اهداف مهم برنامه، حرکت به سمت تولید سوخت مطابق با استاندارد Euro-5 است که می‌تواند کیفیت بنزین و دیزل تولید داخل را افزایش و وابستگی به فرآورده‌های وارداتی را کاهش دهد.

در میان پنج پالایشگاه،  سنرجیکو یکی از مهم‌ترین پروژه‌های مشخص را در اختیار دارد و برنامه آن شامل سرمایه‌گذاری حدود ۱.۲ میلیارد دلار برای ارتقای پالایشگاه و توسعه زیرساخت‌های مرتبط است. این شرکت همچنین در حال برنامه‌ریزی برای احداث یک اسکله فراساحلی جدید است که امکان پذیرش نفتکش‌های بزرگ‌تر و افزایش ظرفیت تأمین نفت خام را فراهم می‌کند. هدف سنرجیکو افزایش ظرفیت پالایش، تولید فرآورده‌های با ارزش بالاتر و کاهش تولید نفت کوره است. این شرکت در ماه‌های اخیر همچنین برای تنوع‌بخشی به منابع تأمین نفت خام، واردات نفت از آمریکا را افزایش داده است؛ اقدامی‌که نشان‌دهنده تلاش پالایشگاه‌های پاکستان برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر اختلالات احتمالی در عرضه نفت از منطقه خلیج فارس است.

اهمیت برنامه نوسازی پالایشگاه‌ها در شرایط کنونی تنها به مسائل اقتصادی محدود نمی‌شود و با امنیت انرژی پاکستان ارتباط مستقیم دارد. وابستگی قابل توجه این کشور به واردات فرآورده‌های نفتی، نوسانات قیمت جهانی نفت و آسیب‌پذیری مسیرهای تأمین انرژی، هزینه بالایی برای اقتصاد پاکستان ایجاد می‌کند. تحولات منطقه‌ای و اختلالات احتمالی در مسیرهای انتقال نفت نیز نشان داده است که وابستگی بیش از حد به منابع و مسیرهای محدود می‌تواند امنیت انرژی کشور را تهدید کند. از این رو، دولت پاکستان هم‌زمان با نوسازی پالایشگاه‌ها، به دنبال متنوع‌سازی منابع نفت خام، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی و توسعه زیرساخت‌های انتقال و واردات نفت است.

اجرای این برنامه همچنین می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر بازار واردات فرآورده‌های نفتی پاکستان داشته باشد. افزایش تولید داخلی بنزین و دیزل در میان‌مدت می‌تواند حجم واردات این محصولات را کاهش دهد و از خروج ارز جلوگیری کند. در مقابل، تقاضا برای نفت خام مورد نیاز پالایشگاه‌ها و همچنین تجهیزات و فناوری‌های مورد استفاده در واحدهای پالایشی افزایش خواهد یافت. بنابراین ساختار تجارت انرژی پاکستان ممکن است به تدریج از واردات فرآورده‌های نهایی به سمت واردات بیشتر نفت خام و تجهیزات پالایشگاهی تغییر کند.

از منظر فرصت‌های تجاری، اجرای پروژه ۶ میلیارد دلاری می‌تواند بازار قابل توجهی برای شرکت‌های خارجی فعال در حوزه مهندسی، تأمین تجهیزات و ساخت (EPC)، واحدهای هیدروکراکر، هیدروتریتینگ و گوگردزدایی، واحدهای تقطیر، تجهیزات کنترل آلایندگی، کاتالیست‌ها، مخازن ذخیره‌سازی، خطوط لوله، تجهیزات دریایی و اسکله‌های نفتی، سیستم‌های کنترل و اتوماسیون و خدمات تعمیر و نگهداری پالایشگاه‌ها ایجاد کند. با توجه به حجم بالای سرمایه‌گذاری و قدیمی‌بودن بخشی از زیرساخت‌های پالایشی پاکستان، احتمالاً بخش قابل توجهی از این سرمایه‌گذاری به جای افزایش صرف ظرفیت، صرف جایگزینی و ارتقای تجهیزات موجود خواهد شد.

در مجموع، برنامه ۶ میلیارد دلاری نوسازی پنج پالایشگاه را باید یکی از مهم‌ترین تحولات بخش انرژی پاکستان در سال ۲۰۲۶ دانست. این برنامه از یک سو با هدف افزایش تولید بنزین و دیزل، کاهش تولید نفت کوره، ارتقای کیفیت سوخت و کاهش وابستگی به واردات فرآورده‌های نفتی دنبال می‌شود و از سوی دیگر بخشی از استراتژی گسترده‌تر دولت برای تقویت امنیت انرژی و کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد در برابر تحولات بازار جهانی نفت است. ورود پروژه‌ها به مرحله امضای توافق‌نامه در سپتامبر نشان می‌دهد که این طرح پس از سال‌ها مذاکره در حال عبور از مرحله سیاست‌گذاری به مرحله اجراست. در صورت تحقق کامل سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده، این برنامه علاوه بر ایجاد ظرفیت جدید در صنعت پالایش پاکستان، می‌تواند فرصت قابل توجهی برای شرکت‌های خارجی در حوزه تجهیزات، فناوری و خدمات مهندسی ایجاد کند و ساختار بازار انرژی پاکستان را در سال‌های آینده تا حدی تغییر دهد.

Pakistan's five refineries ready to sign $6bn upgradation agreements next month,

https://mettisglobal.news/Pakistans-five-refineries-ready-to-sign-6bn-upgradation-agreements-next-month-63015

Five oil refineries ready to sign agreements: Ali Pervaiz,

https://radio.gov.pk/28-08-2026/five-oil-refineries-ready-to-sign-agreements-ali-pervaiz

Refinery upgrade policy approved after six-year deadlock,

https://www.dawn.com/news/amp/2019159

Pakistan says oil refineries expected to sign upgrade deals in September, unlock $6 billion,

https://www.arabnews.com/node/2656127/pakistan

[1]. Pakistan Refinery Limited – PRL

[2] National Refinery Limited – NRL

[3] Attock Refinery Limited – ARL

[4] Pak-Arab Refinery Company – PARCO