ابزارهای موردنیاز گابن برای دستیابی به اهداف خود در زمینۀ فرآوری محلی منگنز

با امضای تفاهم‌نامه‌ای با شرکت ارامت در جریان سفر رییس جمهور گابن به پاریس، گام دیگری به سوی فرآوری محلی منگنز در این کشور برداشته شد؛ اما علیرغم امضای این یادداشت تفاهم، واقعیت‌های اقتصادی ممکن است مقامات گابن را در رسیدن به اهدافشان با دشواری مواجه نماید. برخی کارشناسان معتقدند شرایط اقتصادی گابن هنوز برای این فرآوری محلی فراهم نیست؛ زیرا این امر به یک اکوسیستم صنعتی واقعی نیاز دارد که شامل سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه و هزینه‌های بالا می‌شود. علاوه بر این، با توجه به آب‌بر بودن و انرژی‌بر بودن فرایند فرآوری منگنز، دولت گابن برای توسعۀ این صنعت، می‌بایست بحران انرژی و آب که این کشور را درگیر کرده است را نیز حل نماید.

در ۲۰ ژوئیه، کریستل بوریس (مدیرعامل موقت گروه فرانسوی اِرامِت)، و سوستن اِنگِما اِنگِما (وزیر معادن گابن)، به همراه لئود-پاول باتولو (مدیرعامل شرکت مینیِر دِ اوگووئه)، زیر نظر روسای جمهور گابن و فرانسه (بریس کلوتیر اِنگِما و امانوئل مکرون)، یک یادداشت تفاهم در کاخ الیزه امضا کردند.

این یادداشت تفاهم، گامی جدید در مذاکراتی است که در نیمه دوم سال ۲۰۲۵ بین اِرامِت و مقامات گابن در مورد فرآوری محلی آغاز شده بود. این نقشه راه که به طور مشترک با مقامات گابن و به رهبری کلمنت جاکیمی (مدیر تحول زنجیره ارزش گابن)، شامل سناریویی برای فرآوری تا ۷۰۰ هزار تن سنگ معدن منگنز در سال تا پایان سال ۲۰۳۱ از طریق چندین پروژه است. این پیش‌بینی که تنها حدود ۱۰ درصد از تولید سالانه این گروه (۷ میلیون تن منگنز استخراج شده در سال ۲۰۲۵) را پوشش می‌دهد، کمتر از انتظارات مقامات گابن است که خواستار فرآوری ۲ میلیون تن سنگ معدن در سال بودند.

تداوم بحث و گفتگو با ارامت

این پروژه‌ها شامل ساخت یک واحد تولید اکسید منگنز با ظرفیت اولیه ۱۰ هزار تن اکسید منگنز در سال، توسعه یک واحد جدید آلیاژ منگنز با ظرفیت ۲۶۵ هزار تن در سال و نوسازی مجتمع متالورژی مواندا (CMM) است که از سال ۲۰۱۵، سالانه تقریبا ۱.۲ میلیون تن منگنز سالانه را در گابن فرآوری می‌کند. در حالی که این توافق‌نامه گامی‌ بزرگ رو به جلو محسوب می‌شود، هنوز به منزله یک تصمیم نهایی برای سرمایه‌گذاری نیست. مذاکرات بین گروه معدنی فرانسوی و مقامات گابن، به ویژه در مورد یک موضوع حیاتی، یعنی دسترسی به انرژی قابل اعتماد با قیمت رقابتی، ادامه دارد. ارامت در بیانیه‌ای که پس از امضا منتشر شد، تأکید کرد: «این یادداشت تفاهم، اهمیت اساسی دسترسی به انرژی رقابتی را به عنوان پیش‌نیاز هرگونه توسعه صنعتی زنجیره ارزش منگنز و به طور خاص برای توسعه ظرفیت تولید آلیاژ منگنز به رسمیت می‌شناسد».

انرژی در قلب چالش صنعتی

برای شرکت‌های چندملیتی، فرآوری محلی صرفا مربوط به ساخت کارخانه‌ها نیست؛ این امر به یک اکوسیستم صنعتی کامل شامل زیرساخت‌ها، لجستیک، تخصص فنی، منابع آب، دسترسی به انرژی پایدار و بازارهای فروش برای محصولات فرآوری شده نیاز دارد. لذا سئوال اساسی این است که آیا گابن ابزار لازم برای دستیابی به اهداف خود در زمینه فرآوری محلی تا ژانویه ۲۰۲۹ را دارد؟

کریستین گراود نیما، تحلیلگر، پاسخ منفی می‌دهد و معتقد است: «شرایط اقتصادی هنوز برای این فرآوری محلی فراهم نیست. این امر به یک اکوسیستم صنعتی واقعی نیاز دارد که شامل سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه و هزینه‌های بالا می‌شود». وی افزود: «دقیقا به این دلیل که این شرایط و امکانات در بسیاری از کشورهای آفریقایی وجود ندارد، شرکت‌های معدنی، سنگ معدن خام را به کشورهایی مانند چین صادر می‌کنند که از قبل ظرفیت صنعتی لازم برای فرآوری را دارند».

علاوه بر این، کومیلوگ که از سال ۲۰۰۰ بخشی از سنگ معدن خود را در مجتمع صنعتی مواندا و از سال ۲۰۱۵ در مجتمع متالورژی مواندا فرآوری می‌کند، هنوز بیش از ۷۰ درصد از منگنز خام خود را به چین یا هند، دو کشوری که سنگ معدن متعاقبا در آنها فرآوری می‌شود، می‌فروشد؛ بنابراین، دولت که قصد دارد شرکت‌ها را وادار به فرآوری انرژی خود به صورت محلی کند، باید بحران انرژی و آب که کشور را درگیر کرده است را نیز حل کند. لازم به ذکر است در مواجهه با قطعی‌های مکرر برق، مقامات در ماه ژوئن اصلاحاتی را در این بخش آغاز کردند و فعالیت‌های آب و برق را که قبلا در مدل یکپارچه شرکت آب و انرژی گابن (SEEG) که در سال ۱۹۵۰ تأسیس شده و نزدیک به ۱۴۹ میلیارد فرانک سیفا بدهی داشت، با هم ترکیب کرده بودند، از هم جدا کردند.

در همان زمان، مقامات برنامه‌ای را با هدف تقویت ظرفیت تولید برق، به‌ویژه از طریق ساخت یک نیروگاه گازی ۲۲۰ مگاواتی در اووندو و یک نیروگاه ۳۵ مگاواتی در کینگوئله، و نوسازی شبکه، با هدف دستیابی به خدمات قابل اعتماد در میان‌مدت، آغاز کردند. یکی از مدیران اجرایی سابق SEEG می‌گوید: «این نیروگاه‌های برنامه‌ریزی‌شده بخشی از تقاضای داخلی را برآورده می‌کنند، اما لزوما به خودی خود نیازهای سنگین صنعتی فرآوری محلی را برآورده نمی‌کنند».

تحولی پرهزینه

در حالی که بحث در مورد فرآوری محلی، روند گسترده‌تری را در سراسر قاره مبنی بر تمایل کشورهای تولیدکننده برای کسب ارزش افزوده بیشتر از منابع طبیعی خود نشان می‌دهد، این روند نباید ذینفعان را از مسئله اساسی پایداری اقتصادی منحرف کند.

کریستین جراد نیما توضیح می‌دهد: «فرآوری محلی به دولت گابن اجازه می‌دهد سهم بیشتری از ارزش افزوده را به دست آورد. با این حال، از منظر توسعه و صنعتی شدن، سوال واقعی ارزیابی تأثیر صنعتی و اقتصادی چنین استراتژی، در کوتاه مدت و میان مدت، و اطمینان از فراهم بودن شرایط موفقیت آن است».

از طریق نقشه راه فعلی، که هنوز در دست بحث است، هر دو طرف علاقه دارند به مصالحه برسند. برای ارامت، گابن همچنان استراتژیک‌ترین دارایی آن است. ارامت از طریق کومیلوگ، که ۶۳.۷ درصد متعلق به گروه فرانسوی و ۳۰ درصد متعلق به دولت گابن است، یکی از بزرگترین ذخایر منگنز جهان در موآندا را اداره می‌کند. علیرغم بحران ژئوپلیتیکی جاری، این گروه معدنی فرانسوی در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ نتایج قابل توجهی را ثبت کرد و درآمد آن با ۱۳ درصد افزایش به ۸۴۰ میلیون یورو رسید که ناشی از افزایش حجم ۱۵ درصدی و بهبود قیمت‌ها بود.

برای لیبرویل، بخش معدن، با محوریت منگنز، تقریبا ۶ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل می‌دهد. بنابراین، برای هر دو طرف، چالش دیگر صرفا فرآوری سنگ معدن به صورت محلی نیست، بلکه نشان دادن این است که این فرآوری می‌تواند ارزشی بسیار فراتر از سرمایه‌گذاری‌های اولیه مورد نیاز ایجاد کند.

https://www.jeuneafrique.com/1825984/economie-entreprises/mines-le-gabon-a-

t-il-les-moyens-de-ses-ambitions-de-transformation-locale/