پیامدهای کاهش قیمت کاکائو بر درآمد کشاورزان در ساحل عاج
دولت ساحل عاج قیمت تضمینی خرید هر کیلوگرم کاکائو در مزرعه برای فصل زراعی ۲۰۲۷ـ۲۰۲۶ را ۱۲۰۰ فرانک سیفا تعیین کرده است که در مقایسه با ۲۸۰۰ فرانک سیفا در فصل زراعی گذشته، ۵۷.۱ درصد کاهش نشان میدهد. دولت این کاهش را به سازوکار فروش پیشاپیش کاکائو و ضرورت حفظ پایداری مالی و بودجهای نظام بازاریابی این محصول نسبت داده است. این مسئله با توجه به وابستگی حدود ۶۷ درصدی درآمد خانوارهای تولیدکننده به کاکائو و فعالیت بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار کشاورز در این بخش، به موضوعی مهم تبدیل شده است.
کاکائو بهعنوان مهمترین محصول صادراتی ساحل عاج، یکی از منابع اصلی درآمد تولیدکنندگان این کشور محسوب میشود. از این رو، تعیین قیمت خرید کاکائو در مزرعه در آغاز هر فصل برداشت، از اهمیت زیادی برخوردار است. در ساحل عاج، حداقل قیمت تضمینی خرید هر کیلوگرم کاکائو درب مزرعه برای فصل زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ ، ۱۲۰۰ فرانک سیفا تعیین شده است. این رقم در مقایسه با قیمت تعیینشده برای فصل زراعی قبلی که ۲۸۰۰ فرانک سیفا به ازای هر کیلوگرم بود، ۵۷.۱ درصد کاهش یافته است. وزارت کشاورزی ساحل عاج در بیانیهای که اول سپتامبر منتشر کرد، این سطح قیمت را با توجه به اصل فروش پیشاپیش که نظام بازاریابی و تجاریسازی کاکائو در ساحل عاج بر اساس آن عمل میکند، توجیه کرده است. شورای قهوه و کاکائو ساحل عاج در ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرده بود که در چارچوب فصل زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶، نزدیک به یک میلیون تن کاکائو را در قالب سلف خری به فروش رسانده است؛ آن هم در شرایطی که بازار جهانی با نوسانات شدید مواجه بود. در بیانیه وزارت کشاورزی آمده است: «مسئولیت ما این است که با توجه به فروشهای انجامشده از سوی شورای قهوه و کاکائو، قیمتی را تعیین کنیم که تا حد امکان بالا باشد، اما در عین حال از نظر مالی و بودجهای نیز قابل تحمل و پایدار باشد.»
فشار بر کشاورزان
هر چند مقامات ساحل عاج معتقدند قیمت جدید امکان تطبیق نظام تجاری و بازاریابی کاکائو با شرایط کنونی بازار را فراهم میکند، اما کاهش ۵۷ درصدی آن میتواند مستقیماً بر درآمد حاصل از تولید کاکائو تأثیر بگذارد. به این ترتیب، در صورت ثابت ماندن حجم فروش، یک تولیدکننده برای فروش یک تن کاکائو در فصل زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ ، یک میلیون و دویست هزار فرانک سیفا دریافت خواهد کرد؛ در حالی که این رقم در فصل پیشین ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار فرانک سیفا بود. قیمت جدید همچنین نشاندهنده عقبنشینی قابل توجه پس از افزایش درآمدهای تولیدکنندگان در پی جهش قیمت جهانی کاکائو است؛ روندی که از سال ۲۰۲۴ آغاز شد. قیمت تضمینی خرید هر کیلوگرم کاکائو درب مزرعه در ساحل عاج از ۱۰۰۰ فرانک سیفا در فصل زراعی ۲۰۲۴-۲۰۲۳ به ۱۸۰۰ فرانک سیفا در فصل زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۴ و سپس به رکورد ۲۸۰۰ فرانک سیفا در فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۵ افزایش یافته بود. بنابراین، قیمت ۱۲۰۰ فرانک سیفا برای فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۶ بخش قابل توجهی از افزایش قبلی را از بین میبرد، هرچند همچنان بالاتر از سطوح قیمتی پیش از جهش قیمت جهانی کاکائو قرار دارد. اهمیت این تحول از آن جهت بیشتر است که تولیدکنندگان کاکائو وابستگی اقتصادی زیادی به این محصول دارند. بر اساس مطالعهای که در ماه فوریه ۲۰۲۶ در نشریه علمی «مرزها در سامانههای غذایی پایدار»[1] منتشر شده است، خانوارهای تولیدکننده کاکائو، بهطور متوسط ۶۷ درصد از درآمد خود را از فروش دانههای کاکائو به دست میآورند. همچنین بر اساس دادههای رسمی، شمار تولیدکنندگان کاکائو در این کشور بیش از یک میلیون و دویست هزار نفر میباشد.
چالش کود و بهرهوری
کاهش قیمت تضمینی خرید کاکائو درب مزرعه میتواند توان مالی تولیدکنندگان برای تأمین هزینههای نگهداری و مراقبت از باغهای خود را نیز کاهش دهد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که افزایش درآمد حاصل از فروش کاکائو در فصل گذشته، موجب افزایش هزینهکرد تولیدکنندگان برای خرید نهادههای کشاورزی شده بود. بر اساس دادههای گردآوریشده توسط مرکز بینالمللی توسعه کود[2]، میزان مصرف کود در ساحل عاج در سال ۲۰۲۵، با افزایش ۴۱ درصدی به ۵۹۳ هزار و ۱۰۷ تن رسید. بخش کاکائو سهم قابل توجهی در این افزایش داشت و بیش از ۱۵۰ هزار تن کود مصرف کرد که معادل بیش از یکچهارم کل مصرف کود در کشور بود. به گزارش مرکز بینالمللی توسعه کود، افزایش قیمت تضمینی کاکائو به ۲۸۰۰ فرانک سیفا در هر کیلوگرم در اکتبر ۲۰۲۵، موجب بهبود درآمد تولیدکنندگان و تشویق آنان به افزایش سرمایهگذاری در زمینه کود و سایر نهادههای کشاورزی شد.
اکنون که قیمت تضمینی برای فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۶ به ۱۲۰۰ فرانک سیفا در هر کیلوگرم کاهش یافته است، این پرسش مطرح میشود که آیا تولیدکنندگان قادر خواهند بود همان سطح قبلی سرمایهگذاری در باغهای کاکائو را حفظ کنند؟ اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که قیمت کود در بازارهای بینالمللی از آغاز درگیری در خاورمیانه در فوریه ۲۰۲۶ بهشدت افزایش یافته است. بر اساس پیشبینی بانک جهانی، متوسط قیمت کود در مجموع سال ۲۰۲۶ بیش از ۳۰ درصد افزایش خواهد یافت. اختلال در حملونقل دریایی در تنگه هرمز که یکی از مسیرهای راهبردی تجارت جهانی کود و مواد مورد استفاده در تولید آن محسوب میشود، از عوامل اصلی این افزایش قیمت عنوان شده است. باید توجه داشت که بهرهوری باغهای کاکائو در ساحل عاج پیش از این نیز با چالشهایی از جمله فرسودگی و افزایش سن باغها، بیماریها و همچنین نوسانات و مخاطرات اقلیمی مواجه بوده است.
در زمینه تغییرات آبوهوایی نیز احتمال وقوع پدیده «النینو»[3] در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ بهطور ویژه از سوی فعالان بازار کاکائو تحت نظر قرار دارد. برای نمونه، شرکت تحلیل و کارگزاری StoneX در ژوئیه گذشته پیشبینی کرده بود که تولید کاکائو در ساحل عاج در فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۶ حدود ۱۱ درصد کاهش یابد و به حدود ۱.۷۷ میلیون تن برسد؛ موضوعی که به گفته این مؤسسه، تا حدی ناشی از افزایش خطرات مرتبط با پدیده «النینو» است. النینو یک پدیده اقلیمی دورهای است که در اثر گرمشدن غیرعادی سطح آب اقیانوس بهویژه بخش مرکزی و شرقی آن رخ میدهد. این پدیده باعث تغییر الگوهای معمول باد، بارندگی و دما در مناطق مختلف جهان میشود و معمولاً هر ۲ تا ۷ سال یکبار رخ میدهد و چند ماه تا حدود یک سال ادامه پیدا میکند. در ارتباط با ساحل عاج و تولید کاکائو، اهمیت پدیده النینو در این است که میتواند الگوی بارش را تغییر داده و در برخی دورهها موجب کاهش بارندگی، خشکسالی و افزایش دما شود. این شرایط برای درختان کاکائو نامناسب است و میتواند باعث کاهش عملکرد و تولید محصول شود.
منبع: آژانس اکوفاینانس
https://www.agenceecofin.com/actualites-agro/0209-141230-cacao-ce-que-la-baisse-
du-prix-implique-pour-les-producteurs-ivoiriens-en-2026/2027
[1] Frontiers in Sustainable Food Systems
[2] IFDC
[3] El Niño