توسعه فعالیت های بخش ارتباطات پاکستان در سال مالی 2026-2025

بخش  ارتباطات پاکستان در سال مالی 2026-2025 با توسعه فعالیت های اداره پست پاکستان با توسعه خدمات دیجیتال، تحویل سریع و همکاری‌های بین‌المللی، به سمت نوسازی خدمات خود حرکت کرده است. بخش رسانه‌های الکترونیکی نیز با گسترش شبکه‌های تلویزیونی و رادیویی و توسعه پلتفرم‌های دیجیتال، رشد قابل‌توجهی داشته است. در مجموع، تداوم سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل و ارتباطات، همراه با استفاده از فناوری‌های نوین، برای کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری، تقویت زنجیره‌های تأمین و تبدیل پاکستان به یک قطب منطقه‌ای تجارت و لجستیک ضروری ارزیابی می‌شود.

گزارش وزارت دارایی پاکستان از عمکرد اقتصادی پاکستان در سال مالی 2026-2025 نشان دهنده افزایش فعالیت های بخش ارتباطات است. در عصر حاضر نیز اهمیت راهبردی برخورداری از شبکه‌های ارتباطی کارآمد بیش از گذشته آشکار شده است؛ زیرا زنجیره‌های تأمین جهانی، رقابت‌پذیری صنعتی و اقتصاد دیجیتال به‌طور فزاینده‌ای به زیرساخت‌های یکپارچه ارتباطات وابسته هستند.بخش ارتباطات که از نظر سهم در تولید ناخالص داخلی (GDP) یکی از ارکان اصلی بخش خدمات در پاکستان به شمار می‌رود، شامل شبکه‌های پستی، پخش رادیویی و تلویزیونی و رسانه‌های الکترونیکی است. این شبکه‌ها نقشی حیاتی در اطلاع‌رسانی، برقراری ارتباط و ارائه خدمات در سراسر کشور ایفا می‌کنند.

الف. اداره پست پاکستان

اداره پست پاکستان یکی از قدیمی‌ترین نهادهای دولتی این کشور است که به‌عنوان سازمانی وابسته به وزارت ارتباطات و تحت نظارت اداری آن به ارائه خدمات پستی در سراسر کشور می‌پردازد. این اداره بزرگ‌ترین ارائه‌دهنده خدمات پستی در پاکستان است و طیف گسترده‌ای از خدمات، از جمله انتقال وجوه و پیام‌ها، را مستقیماً در محل سکونت مشتریان ارائه می‌کند. اداره پست پاکستان با ارائه خدماتی در حوزه‌های مختلف، از جمله خدمات پستی داخلی و بین‌المللی، خدمات مالی، دریافت قبوض خدمات شهری و پرداخت حواله‌های ارزی، نقش مهمی در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور ایفا می‌کند. این اداره خدمات حمل‌ونقل، تحویل و پیک را از طریق شبکه‌ای متشکل از ۹۶۹۵ دفتر پستی در رده‌های مختلف ارائه می‌دهد.

اقدامات کلیدی اداره پست پاکستان

اداره پست پاکستان اخیراً ابتکارات مهمی را با هدف ارتقای کارایی خدمات پستی و بهبود خدمت‌رسانی به مردم آغاز کرده است. مهم‌ترین این اقدامات عبارت‌اند از:

- خدمات تحویل در همان روز (Same Day Delivery): این طرح با هدف تضمین تحویل سریع بسته‌ها و اسناد در مراکز شهری راه‌اندازی شده و امکان تحویل مرسولاتی را که پیش از ظهر ثبت شده‌اند، در همان روز فراهم می‌کند. این خدمت در حال حاضر در ۲۹ شهر فعال است و توسعه آن به سایر مناطق نیز در دست اقدام است.

- راه‌اندازی اپلیکیشن موبایل اختصاصی:  اداره پست پاکستان یک اپلیکیشن اختصاصی راه‌اندازی کرده است که مجموعه‌ای از خدمات کلیدی، از جمله دسترسی به اطلاعات تعرفه‌ها، کدهای پستی، سامانه مکان‌یابی دفاتر پستی، ثبت شکایات، رهگیری مرسولات و درخواست جمع‌آوری بسته از مبدأ را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

- ارتقای زیرساخت‌های فناوری اطلاعات: اداره پست پاکستان با اجرای برنامه‌ای جامع برای ارتقای زیرساخت‌های فناوری اطلاعات (IT) داخلی و بین‌المللی، انطباق خود با الزامات بین‌المللی داده‌ها، از جمله مقررات ایالات متحده و اتحادیه اروپا، را تقویت کرده است. مهم‌ترین اقدامات در این زمینه شامل نوسازی سیستم پستی بین‌المللی (IPS)، یکپارچه‌سازی با سامانه‌های خطوط هوایی به‌منظور افزایش قابلیت رهگیری محموله‌ها و فعال‌سازی قابلیت‌های پیشرفته داده در فرایند ارسال مرسولات بوده است. این اقدامات موجب همسویی بیشتر عملیات اداره پست با استانداردهای جهانی شده و در نهایت، رتبه اداره پست پاکستان در ارزیابی اتحادیه جهانی پست (UPU) را از سطح ۵ به سطح ۶ در سال ۲۰۲۵ ارتقا داده است

-  توسعه همکاری‌های بین‌المللی پستی: اداره پست پاکستان تفاهم‌نامه‌هایی را با ادارات پست بلاروس و کارپوست (Karpost) نهایی کرده است. همچنین توافق‌نامه‌های مشابهی با ادارات پست قرقیزستان، چین، ترکیه و امارات متحده عربی در دست پیگیری است. هدف از این توافق‌ها، تقویت همکاری‌های پستی بین‌المللی و گسترش ارتباطات جهانی است.

- یکپارچه‌سازی سامانه‌های گمرکی: یک کارگروه مشترک متشکل از اداره پست پاکستان، سامانه پنجره واحد پاکستان (PSW) و گمرک پاکستان، با برنامه‌ریزی هماهنگ و اجرای مرحله‌ای، در حال پیشبرد یکپارچه‌سازی سیستم اظهارنامه گمرکی (CDS) با سامانه WeBOC است. هم‌زمان، با همکاری گمرک و نیروی مبارزه با مواد مخدر (ANF)، یک دفتر پستی خارجی در اداره مرکزی پست وزیرآباد در حال راه‌اندازی است تا به تسهیل فعالیت شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEs) کمک کند.

- سرویس نامه بین‌المللی: این سرویس که یکی از خدمات اصلی در چارچوب تعهد خدمات همگانی (USO) محسوب می‌شود، امکان ارسال نامه‌هایی با وزن حداکثر ۲ کیلوگرم را در دو قالب عادی و سفارشی فراهم می‌کند و در حال حاضر به ۲۴ مقصد بین‌المللی ارائه می‌شود.

- سرویس بسته پستی بین‌المللی:  این سرویس همچنان بخش قابل‌توجهی از درآمدهای عملیاتی اداره پست را تشکیل می‌دهد و امکان ارسال بسته‌هایی با وزن حداکثر ۳۰ کیلوگرم را به ۲۰۴ مقصد بین‌المللی فراهم می‌کند.

- سرویس پست پیشتاز (EMS): یک خدمت پستی ممتاز و بین‌المللی است که امکان ارسال سریع و سرتاسری اسناد و کالاها را از طریق شبکه‌ای گسترده در حدود ۲۰۰ کشور و قلمرو فراهم می‌کند. اداره پست پاکستان در حال حاضر این خدمات را به ۳۶ مقصد ارائه می‌دهد.

- همکاری با شرکت‌های خصوصی پیک: اداره پست پاکستان برای ارائه خدمات تحویل سریع به ۲۳۸ مقصد بین‌المللی، با شرکت‌های خصوصی حمل‌ونقل و پیک همکاری می‌کند. در این چارچوب، سرویس EMS Plus نرخ‌های رقابتی، قابلیت رهگیری مرسوله و تحویل در مدت ۲ تا ۵ روز را ارائه می‌دهد.

- خدمات حواله ارزی بین‌المللی: اداره پست پاکستان بر اساس توافق‌نامه نمایندگی با شرکت وسترن یونیون (Western Union)، خدمات حواله ارزی بین‌المللی را از طریق ۴۶۹ دفتر پستی در سراسر کشور ارائه می‌کند. در بازه زمانی ژانویه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶، این نهاد ۲۹,۷۲۸ تراکنش را پردازش کرد که طی آن ۱.۸۶ میلیارد روپیه پرداخت و ۷.۵ میلیون روپیه درآمد کسب شد.

ب. سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های الکترونیکی پاکستان(PEMRA)

سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های الکترونیکی پاکستان (PEMRA) بر اساس فرمان PEMRA مصوب ۲۰۰۲ و اصلاحات بعدی آن در قانون اصلاحی PEMRA مصوب ۲۰۲۳ تأسیس شد تا بر توسعه رسانه‌های الکترونیکی خصوصی در پاکستان نظارت کرده و آن را تسهیل کند. هدف این سازمان، ارتقای استانداردهای اطلاع‌رسانی، آموزش و سرگرمی و در عین حال، گسترش تنوع محتوای در دسترس عموم، از جمله اخبار، رویدادهای جاری، معارف دینی، فرهنگ و دستاوردهای علمی و فناوری است. این سازمان بر تأسیس و فعالیت رسانه‌های پخش‌کننده و خدمات توزیع در سطوح بین‌المللی، ملی، استانی و محلی نظارت می‌کند تا محیطی رسانه‌ای منظم و مسئولانه شکل گیرد.

وظایف اصلی PEMRA شامل صدور مجوز و تنظیم مقررات برای شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای، ایستگاه‌های رادیویی FM و پلتفرم‌های توزیع، از جمله تلویزیون کابلی، DTH، IPTV و خدمات تلویزیون همراه است. این سازمان همچنین بر توزیع شبکه‌های داخلی و خارجی نظارت می‌کند، مقررات و سیاست‌های مربوطه را تدوین می‌نماید و از طریق مؤسسات رتبه‌بندی دارای مجوز، بر سنجش عادلانه، شفاف و مستقل میزان مخاطبان نظارت دارد. مأموریت گسترده‌تر این سازمان بر ارتقای کیفیت محتوا، گسترش دسترسی عمومی‌به اطلاعات متنوع و معتبر، تقویت دسترسی به رسانه در سطوح محلی و تضمین پاسخگویی، شفافیت و حکمرانی مطلوب از طریق جریان آزاد اطلاعات متمرکز است. افزون بر اینPEMRA  مسئولیت صیانت از رفاه کارکنان رسانه‌ای و حفظ شفافیت در نظام رتبه‌بندی مخاطبان را نیز بر عهده دارد.

در دو دهه گذشته، بخش رسانه‌های الکترونیکی پاکستان شاهد گسترش و تحول چشمگیری بوده است. این بخش که در سال ۲۰۰۲ عمدتاً تحت کنترل دولت و در انحصار تلویزیون پاکستان (PTV) و سازمان پخش پاکستان (PBC) قرار داشت، به صنعتی پویا و رقابتی تبدیل شده است. در حال حاضر، بیش از ۱۴۲ شبکه تلویزیونی ماهواره‌ای داخلی و ۲۸ شبکه خارجی دارای مجوز پخش در کشور، در کنار شمار رو به افزایشی از ایستگاه‌های رادیویی FM و شبکه‌های توزیع، در پاکستان فعالیت می‌کنند. این رشد سریع، بیانگر حمایت مستمر سیاستی از توسعه رسانه‌ها و نقش محوری سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های الکترونیکی پاکستان (PEMRA) در تسهیل گسترش این بخش، ارتقای آگاهی عمومی و معرفی پاکستان به‌عنوان جامعه‌ای پیشرو و پویا در سطح بین‌المللی است. سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های الکترونیکی پاکستان (PEMRA)، علاوه بر دریافت مالیات علی‌الحساب از دارندگان مجوز هنگام صدور و تمدید پروانه‌ها، سهم قابل‌توجهی در صندوق تلفیقی فدرال (FCF) دارد. این سازمان در بازه زمانی ژوئیه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶، مبلغ ۱.۱ میلیارد روپیه به خزانه ملی واریز کرد.

ج. شرکت تلویزیون پاکستان (PTV)

شرکت تلویزیون پاکستان (PTV) همچنان به‌عنوان شبکه ملی پخش فعالیت می‌کند و در چارچوب ارزش‌های فرهنگی، اجتماعی و مذهبی کشور، برنامه‌های آموزشی، اطلاع‌رسانی و سرگرمی ارائه می‌دهد. این شرکت در پوشش رویدادهای مهم ملی و مذهبی نقش محوری دارد و برنامه‌های آن، به‌ویژه سریال‌های درام، ضمن ارائه سرگرمی‌باکیفیت، بازتاب‌دهنده هنجارها و ارزش‌های اجتماعی نیز هستند. PTV همچنین پوشش گسترده‌ای از رویدادهای ورزشی، از جمله مسابقات مهم ملی و بین‌المللی، ارائه می‌کند.

این شبکه کانال‌های متعددی از جمله PTV Home، PTV News، PTV Sports، PTV Global، PTV National، PTV Bolan، AJK TV و PTV Parliament را اداره می‌کند و بدین ترتیب نیازهای طیف متنوعی از مخاطبان را پوشش می‌دهد. PTV از طریق پوشش زمینی سراسری، اعم از آنالوگ و دیجیتال، عملاً به ۱۰۰ درصد جمعیت کشور دسترسی دارد. پخش بین‌المللی این شبکه نیز همچنان در معرفی هویت و روایت فرهنگی پاکستان در سطح جهانی نقش دارد. تعداد تلویزیون‌های ثبت‌شده در کشور تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۵ به ۲۶,۴۰۷,۴۲۷ دستگاه رسید.

در سال مالی ۲۰۲۶، دولت پاکستان مبلغ ۱.۰۱ میلیارد روپیه را در قالب برنامه توسعه بخش عمومی (PSDP) به شرکت تلویزیون پاکستان (PTVC) اختصاص داد تا تجهیزات پخش و مخابراتی این شرکت با توجه به تحولات فناورانه روز، به‌روزرسانی شود. هدف از این طرح، ارتقای کیفیت سیگنال و نوسازی زیرساخت‌های فنی است تا شرکت بتواند استانداردهای پخش را بهبود بخشد، تجربه بینندگان را ارتقا دهد و فعالیت‌های خود را با استانداردهای روز صنعت هماهنگ کند.

د. شرکت پخش پاکستان (PBC)

شرکت پخش پاکستان (PBC) به‌عنوان شبکه ملی رادیویی فعالیت می‌کند و مسئولیت اطلاع‌رسانی، آموزش و سرگرم‌سازی عمومی را بر عهده دارد. این شرکت همچنین از ترویج سیاست‌های دولت و روایت ملی در سطوح داخلی و بین‌المللی حمایت می‌کند. PBC از طریق برنامه‌های خبری و محتوای تولیدی خود، نقشی مهم در افزایش آگاهی عمومی و مقابله با اطلاعات نادرست و روایت‌های منفی خارجی ایفا می‌کند. این نهاد همچنین به ترویج ارزش‌های اسلامی، همبستگی ملی و اصول دموکراتیک از جمله مدارا، برابری و عدالت اجتماعی کمک می‌کند. افزون بر این، PBC  با ایفای نقش به‌عنوان بستری مؤثر برای تقویت وحدت و انسجام اجتماعی، از توسعه و حفظ زبان‌ها و فرهنگ‌های ملی و منطقه‌ای نیز حمایت می‌کند.

برای سال مالی ۲۰۲۶، مبلغ ۶.۲۷ میلیارد روپیه برای تأمین هزینه‌های عملیاتی و مخارج مربوط به کارکنان شرکت پخش پاکستان اختصاص یافت. از این میزان، ۴.۶۳ میلیارد روپیه در بازه زمانی ژوئیه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶ برای تأمین نیازهای مالی جاری پرداخت شد. مهم‌ترین اقدامات و تدابیر سیاستی این سازمان در این دوره به شرح زیر بود:

- برنامه‌های مذهبی و آگاهی‌بخشی: PBC  در بازه ژوئیه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶ طیف گسترده‌ای از برنامه‌های مذهبی و آگاهی‌بخش را پخش کرد که شامل تلاوت گسترده قرآن، برنامه‌های مذهبی روزانه، ویژه‌برنامه‌های ماه رمضان و ربیع‌الاول، پوشش زنده رویدادهای مهم مذهبی و کمپین‌های هدفمند برای ترویج آموزه‌های اسلامی، همزیستی مسالمت‌آمیز ادیان و ارزش‌های اجتماعی در شبکه‌های ملی و منطقه‌ای بود.

- پوشش تعاملات دیپلماتیک:  رادیو پاکستان در این دوره پوشش گسترده‌ای از تعاملات دیپلماتیک سطح بالا، از جمله سفرهای رسمی رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر به مجامع بین‌المللی مهم و کشورهای شریک، ارائه کرد. این رسانه با انتشار گسترده مواضع سیاستی، نتایج مذاکرات دوجانبه و تحولات راهبردی از طریق اخبار، برنامه‌های تحلیلی و پلتفرم‌های دیجیتال، اهداف سیاست خارجی و تعاملات بین‌المللی پاکستان را به شکل مؤثری بازتاب داد.

- پوشش پروژه‌های توسعه‌ای:  رادیو پاکستان پوشش گسترده‌ای از مراسم افتتاح پروژه‌های بزرگ تکمیل‌شده و روند پیشرفت طرح‌های توسعه‌ای در حال اجرا ارائه کرد. این رسانه همچنین در بازه ژوئیه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶ بیش از ۲۰,۲۵۰ ویژه‌برنامه پخش کرد که بر تلاش‌های توسعه‌ای کشور تمرکز داشت و به افزایش آگاهی عمومی‌کمک کرد.

- توانمندسازی زنان و حمایت اجتماعی: رادیو پاکستان با پوشش گسترده برنامه‌های دولتی، پخش برنامه‌های اختصاصی، از جمله ۲۳۴ قسمت از برنامه «سوخی‌غار» یا «خانه شاد»، و تولید محتوای هدفمند، به ترویج توانمندسازی زنان و طرح‌های حمایت اجتماعی پرداخت. این اقدامات بر معرفی تدابیری مانند خوابگاه‌های ویژه زنان شاغل و مراکز مهدکودک متمرکز بود و هدف آن افزایش دسترسی، آگاهی و مشارکت زنان در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی بود.

- آگاهی‌بخشی در حوزه امنیت: رادیو پاکستان در این دوره کمپین‌های گسترده ملی را با محوریت آگاهی‌بخشی و مسائل امنیتی اجرا کرد. از جمله این اقدامات، پخش بیش از ۳۳,۷۵۰ برنامه درباره «نسخه اصلاح‌شده برنامه اقدام ملی-۲۰۲۱» و تولید محتوای هدفمند برای مقابله با اطلاعات نادرست و روایت‌های مخرب، برجسته‌سازی نقش نیروهای مسلح و نهادهای انتظامی و افزایش آگاهی عمومی درباره موضوعاتی مانند مهاجرت غیرقانونی و قاچاق انسان بود.

- کمپین‌های بهداشت، محیط زیست و مسائل اجتماعی: رادیو پاکستان مجموعه‌ای از کمپین‌های ویژه آگاهی‌بخشی را درباره موضوعات مهم بهداشتی، زیست‌محیطی و اجتماعی، از جمله درختکاری، سرطان پستان، تب دنگی، فلج اطفال، مبارزه با مواد مخدر، ذات‌الریه، قاچاق انسان، ایمنی ترافیک و آلودگی هوا اجرا کرد. هدف از این برنامه‌ها افزایش آگاهی عمومی و ترویج رفتار مسئولانه اجتماعی بود.

- برنامه‌های مرتبط با کشمیر: رادیو پاکستان در این دوره برنامه‌های ویژه و جامعی درباره کشمیر پخش کرد. این برنامه‌ها مناسبت‌هایی مانند «روز استیصال کشمیر (Youm-e-Istehsaal-e-Kashmir)، "روز سیاه کشمیر"، «روز حق تعیین سرنوشت» و «روز همبستگی با کشمیر» را پوشش می‌دادند و بر ابراز همبستگی با مردم کشمیر و برجسته‌سازی تحولات در منطقه جامو و کشمیر تحت اشغال غیرقانونی هند تمرکز داشتند.

- گسترش حضور دیجیتال: رادیو پاکستان با تقویت حضور خود در پلتفرم‌های اصلی دیجیتال، ایجاد یک واحد اختصاصی برای شبکه‌های اجتماعی و گسترش انتشار محتوا از طریق برنامه‌های زنده، پادکست‌ها و پخش اینترنتی بیش از ۵۰ ایستگاه رادیویی، دامنه دسترسی و تعامل خود در شبکه‌های اجتماعی را به میزان قابل‌توجهی افزایش داد. این اقدامات به بهبود تعامل با مخاطبان، به‌ویژه جوانان، منجر شد و در عملکرد قوی این رسانه در فضای دیجیتال، از جمله میلیون‌ها بازدید و تعامل در فیس‌بوک، تیک‌تاک و یوتیوب و همچنین دریافت افتخاراتی مانند «دکمه نقره‌ای یوتیوب»، نمود یافت. بدین ترتیب، نقش رادیو پاکستان در ترویج روایت ملی، فرهنگ و آگاهی عمومی از طریق کانال‌های ارتباطی مدرن تقویت شد.

- افزایش درآمدزایی: شرکت پخش پاکستان همچنین اقداماتی را برای افزایش درآمدهای خود انجام داد. در این چارچوب، عملکرد ماهانه ایستگاه‌ها در مقایسه با اهداف مصوب پایش و ارزیابی شد تا سازمان بتواند سهم بیشتری از هزینه‌های عملیاتی خود را از منابع داخلی تأمین کند. در نتیجه، مجموع درآمد ثبت‌شده در این دوره به ۴۴.۳ میلیون روپیه رسید.

- پوشش اخبار و امور جاری: بخش‌های خبر و امور جاری در بازه ژوئیه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶، اقدامات دولت را به‌صورت گسترده از طریق بولتن‌های خبری، برنامه‌های رادیویی و پلتفرم‌های دیجیتال پوشش دادند. تمرکز ویژه این بخش‌ها بر تحولات اقتصادی، تعاملات دیپلماتیک سطح بالا و مجامع بین‌المللی بود که به اطلاع‌رسانی درباره سیاست‌های دولت، افزایش آگاهی عمومی و بازتاب دیدگاه ملی پاکستان در سطوح داخلی و بین‌المللی کمک کرد.

پاکستان در توسعه زیرساخت‌های ارتباطات خود پیشرفت‌های چشمگیری داشته و ضمن کاهش فاصله با استانداردهای جهانی، زمینه ایجاد شبکه‌ای یکپارچه‌تر و کارآمدتر را فراهم کرده است. تجربه بین‌المللی نشان می‌دهد که اقتصادهای پیشرفته از طریق برخورداری از زیرساخت‌های قدرتمند، که زیربنای رقابت‌پذیری صنعتی، بهره‌وری کشاورزی و دسترسی یکپارچه به بازارها هستند، به رشد پایدار دست یافته‌اند. در اقتصاد جهانی امروز، کیفیت و قابلیت اطمینان ارتباطات به عوامل تعیین‌کننده عملکرد اقتصادی تبدیل شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که حتی بخش‌های رقابتی اقتصاد نیز در صورت ضعف زیرساخت‌ها با محدودیت مواجه خواهند شد.

تحولات اخیر در سطح جهان نیز نشان می‌دهد که قدرت‌های اقتصادی به‌طور فزاینده‌ای تاب‌آوری، کارایی و امنیت شبکه‌های حمل‌ونقل و ارتباطات خود را برای حفاظت از زنجیره‌های تأمین و حفظ مزیت‌های راهبردی در اولویت قرار داده‌اند.