پایگاه اطلاع رسانی معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران- مذاکرات نمایندگان صندوق بین‌المللی پول؛ بررسی مذاکرات مرحله چهارم برنامه اعطای اعتبار و تسهیلات مالی به پاکستان

۱۴۰۵/۰۷/۱۰- ۰۸:۰۰

مذاکرات نمایندگان صندوق بین‌المللی پول؛ بررسی مذاکرات مرحله چهارم برنامه اعطای اعتبار و تسهیلات مالی به پاکستان

مأموریت جدید نمایندگان صندوق بین‌المللی پول (IMF) به ریاست ایوا پترووا (Iva Petrova)، در چارچوب چهارمین بررسی برنامه اعطای مبلغ اعتباری ۷ میلیارد دلاری تسهیلات تامین مالی و سومین بررسی برنامه تسهیلات تاب‌آوری و پایداری وارد مرحله مذاکرات رسمی‌با پاکستان شده است. این بررسی بر اساس عملکرد و میزان پایبندی پاکستان به معیارهای تعیین‌شده در برنامه، تا پایان ژوئن2026، یعنی پایان سال مالی 2025-2026، انجام ‌شد. طبق برنامه، در صورت دستیابی به توافق و تصویب آن توسط هیئت اجرایی صندوق، پاکستان می‌تواند حدود ۱ میلیارد دلار از محل تسهیلات تامین مالی گسترده و ۲۰۰ میلیون دلار از محل تسهیلات تاب‌آوری و پایداری، در مجموع حدود ۱.۲ میلیارد دلار دریافت کند؛ این مبلغ در حال حاضر تأیید یا پرداخت نشده و مشروط به موفقیت بررسی‌ها و تصویب هیئت اجرایی صندوق بین‌المللی پول است.[i]

گام اول کراچی؛ بررسی وضعیت بانک مرکزی و دولت سند

مأموریت صندوق بین‌المللی پول در روزهای نخست حضور خود در پاکستان، سه روز در کراچی با مقامات بانک مرکزی پاکستان (SBP) و دولت ایالت سند مذاکره کرد و سپس برای ادامه مذاکرات به اسلام‌آباد رفت. در نشست‌های کراچی، موضوعاتی مانند ذخایر ارزی، سیاست پولی، واردات، بازار ارز و وضعیت حساب جاری بررسی شد. بر اساس گزارش منتشرشده، صندوق بین‌المللی پول پس از دریافت گزارش بانک مرکزی، از این ارائه اطلاعات ابراز رضایت کرد.[ii]

دولت سند نیز در این مرحله اطلاعات مالی خود را در اختیار هیئت صندوق بین‌المللی پول قرار داد. طبق اطلاعات ارائه‌شده، درآمد مالیاتی سند تا ژوئن 2026 به ۵۹۳ میلیارد روپیه و درآمد غیرمالیاتی به بیش از ۸۰ میلیارد روپیه رسیده بود. بنابراین این ارقام مربوط به پایان سال مالی 2025-2026 است و نباید به‌عنوان درآمد جمع‌شده تا ژوئن 2026 تلقی شود.[iii]

وضعیت ذخایر ارزی؛ تفاوت هدف صندوق بین‌المللی پول با ذخایر واقعی

یکی از نکات مهم در گزارش بانک مرکزی، دستیابی پاکستان به هدف برنامه صندوق بین‌المللی پول برای نگهداری ذخایر ارزی بالاتر از ۱۷ میلیارد دلار است. این رقم هدف برنامه‌ای است و به معنای دریافت ۱۷ میلیارد دلار از صندوق بین‌المللی پول نیست.

بر اساس آخرین اطلاعات رسمی‌بانک مرکزی پاکستان، تا ۲۷ شهریور ۱۴۰۵ (۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶) ذخایر بانک مرکزی به ۲۱.۴۰۰۳ میلیارد دلار و ذخایر بانک‌های تجاری به ۵.۴۱۰۳ میلیارد دلار رسیده و مجموع ذخایر ارزی کشور ۲۶.۸۱۰۶ میلیارد دلار بوده است. بنابراین ذخایر بانک مرکزی حدود ۴.۴ میلیارد دلار بالاتر از هدف ۱۷ میلیارد دلاری قرار دارد.[iv]

آخرین به‌روزرسانی داده ذخایر: ۲۷ شهریور ۱۴۰۵ (۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶).بنابراین در گزارش حاضر، رقم ۲۱.۴ میلیارد دلار مربوط به ذخایر بانک مرکزی پاکستان و رقم ۲۶.۸۱ میلیارد دلار مربوط به مجموع ذخایر بانک مرکزی پاکستان و بانک‌های تجاری است؛ این ارقام با هدف ۱۷ میلیارد دلاری برنامه صندوق بین‌المللی پول متفاوت هستند.[v]

آغاز مذاکرات رسمی در اسلام‌آباد

پس از پایان مرحله کراچی، مذاکرات سیاست‌گذاری و ارزیابی رسمی در اسلام‌آباد از ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) آغاز شده است. این مذاکرات شامل چهارمین بررسی برنامه تسهیلات تامین مالی گسترده و سومین بررسی برنامه تسهیلات تاب‌آوری و پایداری و همچنین مشورت ماده چهارم صندوق بین‌المللی پول است.

مهم‌ترین محورهای مورد بررسی شامل عملکرد مالی دولت، درآمدهای مالیاتی، کسری بودجه، ذخایر ارزی، سیاست پولی و نرخ ارز، اصلاحات بخش انرژی، بدهی‌های انباشته بخش انرژی، شرکت‌های دولتی، صندوق ثروت ملی، سیاست شکر، اصلاحات مالیاتی و تعهدات دولت‌های استانی است.[vi]

اصلاحات قانونی؛ حدود ۱۷۴ تغییر مورد درخواست صندوق بین‌المللی پول

یکی از موضوعات مهم مذاکرات، اصلاحات قانونی مورد درخواست صندوق بین‌المللی پول است. امدادالله بوسال، دبیر مالی پاکستان، در جلسه کمیته دائمی مالی و درآمد مجلس ملی اعلام کرده است که صندوق بین‌المللی پول خواهان حدود ۱۷۴ اصلاحیه در قوانین مختلف است.

این اصلاحات حوزه‌هایی از جمله حکمرانی مالی، شرکت‌های دولتی، حواله‌های کارگران، تغییرات در قانون صندوق ثروت ملی، اصلاحات بخش انرژی، سیاست شکر، مالیات و برخی مقررات اقتصادی را دربر می‌گیرد. دولت اعلام کرده است که این اصلاحات برای تصویب به پارلمان ارائه خواهد شد و تصویب نهایی آنها در اختیار پارلمان پاکستان است.[vii]

وضعیت حساب جاری و فشار خارجی

حساب جاری پاکستان در مرداد ۱۴۰۵ (اوت ۲۰۲۶) با کسری ۹۸ میلیون دلار مواجه شد؛ این رقم در تیرماه ۱۴۰۵ (ژوئیه) ۴۴۵ میلیون دلار بود. در دو ماه نخست سال مالی 1406-1407، کسری تجمعی حساب جاری به ۵۴۳ میلیون دلار رسید که در مقایسه با ۸۵۳ میلیون دلار در مدت مشابه سال قبل، حدود ۳۶ درصد کاهش نشان می‌دهد.

در مرداد ۱۴۰۵، صادرات کالا و خدمات پاکستان حدود ۳.۳۳ میلیارد دلار و واردات ۶.۶۴ میلیارد دلار بود. افزایش واردات همچنان یکی از عوامل اصلی فشار بر حساب جاری محسوب می‌شود.[viii]

افزایش حواله‌های کارگران

یکی از عوامل پشتیبان وضعیت خارجی پاکستان، افزایش حواله‌های کارگران پاکستانی در خارج از کشور است. حواله‌های دریافتی در مرداد ۱۴۰۵ (اوت ۲۰۲۶) به ۳.۶۵۶ میلیارد دلار رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۶.۵ درصد افزایش داشته است.

در دو ماه نخست سال مالی 1405-1406 نیز مجموع حواله‌ها به حدود ۷.۳ میلیارد دلار رسید؛ در مقایسه با ۶.۴ میلیارد دلار در مدت مشابه سال قبل، رشد حدود ۱۴.۷ درصدی ثبت شده است. افزایش حواله‌ها به تقویت منابع ارزی و کاهش فشار بر حساب خارجی کشور کمک کرده است.[ix]

مبلغ احتمالی مرحله جدید تأمین مالی

در صورت تکمیل موفق بررسی‌های فعلی و تصویب نتیجه توسط هیئت اجرایی صندوق بین‌المللی پول ، پاکستان می‌تواند حدود ۱ میلیارد دلار از برنامه تسهیلات تامین مالی گسترده و ۲۰۰ میلیون دلار از برنامه تسهیلات تاب‌آوری و پایداری دریافت کند؛ یعنی مجموعاً حدود ۱.۲ میلیارد دلار.

با این حال، این رقم در مرحله فعلی مبلغ احتمالی و مشروط است و هنوز نمی‌توان آن را به‌عنوان منابع پرداخت‌شده یا قطعی‌شده در نظر گرفت. پس از دستیابی به توافق در سطح کارشناسی، نتیجه باید به هیئت اجرایی صندوق بین‌المللی پول ارائه و تصویب شود.[x][xi]

سابقه آخرین پرداخت صندوق بین‌المللی پول

پیش از بررسی فعلی، هیئت اجرایی صندوق بین‌المللی پول در ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۸ مه ۲۰۲۶) سومین بررسی برنامه تسهیلات تامین مالی گسترده و دومین بررسی تسهیلات تاب‌آوری و پایداری پاکستان را تکمیل کرد. در آن مرحله، حدود ۱.۱ میلیارد دلار از تسهیلات تامین مالی گسترده و ۲۲۰ میلیون دلار از تسهیلات تاب‌آوری و پایداری برای پرداخت به پاکستان آزاد شد.این مرحله با مذاکرات فعلی متفاوت است و نباید مبلغ پرداخت‌شده در ماه مه با مبلغ احتمالی ۱.۲ میلیارد دلاری مرحله جدید اشتباه گرفته شود.[xii]

منابع:

[i] https://www.imf.org/en/news/articles/2026/05/20/pr26161-pakistan-imf-staff-concludes-visit-to-pakistan
https://www.brecorder.com/news/40440847/pakistan-imf-kick-off-review-talks

[ii] https://propakistani.pk/2026/09/27/imf-satisfied-with-pakistan/amp

[iii] https://propakistani.pk/2026/09/27/imf-satisfied-with-pakistan/amp/

[iv] https://www.sbp.org.pk/

[v] https://www.sbp.org.pk/economic-dat

[vi] https://www.thenews.pk/print/1439137-pakistan-imf-begin-talks-on-fourth-eff-review

[vii] https://www.dawn.com/news/2032485/govt-working-on-174-imf-sought-tweaks-na-panel-told

[viii] https://www.brecorder.com/news/40439780/pakistan-posts-98mn-ca-deficit-in-august-2026

[ix] https://www.brecorder.com/news/40438634/pakistan-registers-37bn-in-remittances-for-august-2026

[x] https://dunyanews.tv/en/Business/975031-pakistan-imf-to-begin-talks-to-unlock-12bn-financing

[xi] https://www.dawn.com/news/2028892/imf-mission-due-on-