مذاکرات رسمی میان دولت پاکستان و هیأت اعزامی بین‌المللی پول (IMF)

مذاکرات رسمی میان دولت پاکستان و هیأت اعزامی صندوق بین‌المللی پول (IMF) در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شده است. این مذاکرات به‌طور هم‌زمان شامل چهارمین بازبینی برنامه ۷ میلیارد دلاری Extended Fund Facility (EFF) و سومین بازبینی برنامه ۱.۴ میلیارد دلاری Resilience and Sustainability Facility (RSF) است. هیأت IMF به ریاست Iva Petrova از ۲۳ سپتامبر وارد پاکستان شده و مذاکرات رسمی در ۲۹ سپتامبر با مشارکت وزیر دارایی پاکستان آغاز شد. در صورت تکمیل موفقیت‌آمیز دو بازبینی، پاکستان می‌تواند در مجموع حدود ۱.۲ میلیارد دلار منابع جدید دریافت کند که حدود ۱ میلیارد دلار از محل EFF و حدود ۲۰۰ میلیون دلار از محل RSF خواهد بود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، زمان احتمالی پرداخت منابع جدید، در صورت حصول توافق و تأیید نهایی، اواخر اکتبر یا اوایل نوامبر ۲۰۲۶ است.

پیشینه برنامه IMF در پاکستان

پاکستان در چارچوب یک برنامه ۳۷ ماهه به ارزش ۷ میلیارد دلار با IMF همکاری می‌کند. هدف اصلی این برنامه، تثبیت اقتصاد کلان، تقویت وضعیت مالی دولت، اصلاح بخش انرژی، افزایش درآمدهای مالیاتی و ایجاد زمینه برای رشد اقتصادی پایدار است.

برنامه EFF برای پاکستان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا دسترسی به منابع IMF علاوه بر تأمین مستقیم منابع مالی، پیام مهمی‌برای سایر وام‌دهندگان و سرمایه‌گذاران بین‌المللی دارد.

به عبارت دیگر، موفقیت پاکستان در بازبینی‌های IMF می‌تواند بر:

• اعتماد سرمایه‌گذاران؛
• اعتبار مالی کشور؛
• دسترسی به منابع خارجی؛
• وضعیت ذخایر ارزی؛
• نرخ ارز؛
• و هزینه استقراض خارجی

تأثیر بگذارد. در کنار EFF، پاکستان از برنامه RSF به ارزش ۱.۴ میلیارد دلار نیز استفاده می‌کند که بر تقویت تاب‌آوری اقتصادی و اصلاحات مرتبط با تغییرات اقلیمی و آسیب‌پذیری‌های ساختاری تمرکز دارد.

۳. آغاز بازبینی جدید

هیأت IMF از ۲۳ سپتامبر در پاکستان حضور داشته و مذاکرات رسمی در پایان سپتامبر وارد مرحله جدی‌تری شده است.

در نخستین نشست رسمی، محمد اورنگزیب، وزیر دارایی و درآمد پاکستان، آخرین تحولات اقتصاد کلان، وضعیت رتبه اعتباری کشور و شرایط سرمایه‌گذاری را برای هیأت IMF تشریح کرد.  هیأت IMF پیش از آغاز مذاکرات رسمی‌با مجموعه‌ای از نهادهای اقتصادی پاکستان از جمله:

• State Bank of Pakistan؛
• وزارت دارایی؛
• Federal Board of Revenue؛
• Establishment Division؛
• و مقامات مالی ایالت‌های پنجاب و خیبرپختونخوا

مذاکره کرده است. همچنین بخشی از مذاکرات اولیه در کراچی با بانک مرکزی و سایر ذی‌نفعان انجام شده است.

۴. مبلغ مورد انتظار از بازبینی جدید

در صورت دستیابی به توافق و تصویب نهایی، پاکستان انتظار دارد حدود:

۱.۲ میلیارد دلار

منابع جدید دریافت کند.

ترکیب تقریبی منابع عبارت است از:

برنامه	مبلغ تقریبی
EFF	۱ میلیارد دلار
RSF	۲۰۰ میلیون دلار
مجموع	۱.۲ میلیارد دلار

این منابع قرار است پس از تکمیل روند بازبینی و تصویب توسط مراجع مربوطه IMF در اختیار پاکستان قرار گیرد. زمان مورد انتظار برای دریافت منابع اواخر اکتبر یا اوایل نوامبر ۲۰۲۶ اعلام شده است.

۵. مهم‌ترین محورهای مذاکرات

الف) اصلاحات مالیاتی

یکی از موضوعات اصلی IMF، افزایش درآمدهای دولت و اصلاح ساختار مالیاتی پاکستان است.

پاکستان برای کاهش کسری بودجه و افزایش درآمدهای داخلی باید وابستگی خود به منابع خارجی را کاهش دهد.

در این زمینه، عملکرد Federal Board of Revenue (FBR) و تحقق اهداف درآمدی اهمیت زیادی دارد.

IMF به‌طور معمول بر این موضوع تأکید دارد که افزایش درآمدهای دولت باید از مسیر گسترش پایه مالیاتی، کاهش معافیت‌های غیرضروری و افزایش کارایی وصول مالیات انجام شود.

ب) اصلاحات بخش انرژی

بخش انرژی همچنان یکی از پیچیده‌ترین مشکلات ساختاری اقتصاد پاکستان است.

مشکلات مربوط به:

• بدهی‌های زنجیره‌ای انرژی؛
• قیمت‌گذاری برق؛
• یارانه‌ها؛
• تلفات شبکه؛
• وصول مطالبات؛
• و هزینه واردات انرژی

فشار قابل توجهی بر بودجه دولت وارد می‌کند.

افزایش قیمت جهانی نفت نیز وضعیت را پیچیده‌تر کرده است. دولت پاکستان در مذاکرات خود با IMF تأکید کرده که تحولات منطقه‌ای و قیمت انرژی می‌تواند بر تورم، حساب جاری و رشد اقتصادی اثرگذار باشد.

۶. اصلاحات مربوط به صندوق ثروت دولتی

یکی از مسائل مهم مطرح‌شده در مذاکرات جدید، Sovereign Wealth Fund (SWF) است.

پاکستان در چارچوب تعهدات قبلی خود باید اصلاحاتی را در قانون مربوط به صندوق ثروت دولتی انجام می‌داد.

این اصلاحات قرار بود سازوکارهای:

• حکمرانی؛
• نظارت؛
• شفافیت؛
• گزارش‌دهی؛
• و حفاظت از دارایی‌های دولتی

را تقویت کند.

طبق گزارش Dawn، این تعهد ساختاری در موعد مقرر در مارس ۲۰۲۶ به طور کامل انجام نشده و اصلاحات قانونی همچنان در مسیر تصویب پارلمانی قرار دارد.

موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا دارایی‌های هفت شرکت دولتی با ارزش تقریبی ۸ میلیارد دلار در این بحث مطرح هستند.

۷. اصلاح نظام خریدهای دولتی

در آستانه مذاکرات IMF، دولت پاکستان Public Procurement Rules 2026 را ابلاغ کرده است.

این مقررات جایگزین چارچوب قبلی شده و هدف اعلام‌شده آن افزایش:

• شفافیت؛
• رقابت؛
• نظارت؛
• کارایی؛
• و دیجیتالی شدن فرآیند خریدهای دولتی

است.

بر اساس مقررات جدید، استفاده از E-Pak Acquisition and Disposal System (EPADS) در فرآیندهای خرید دولتی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

همچنین سازوکارهایی برای:

• جلوگیری از تعارض منافع؛
• ارزیابی مستقل؛
• بازرسی پیش از حمل؛
• رسیدگی به شکایات؛
• و برخورد با تخلفات

در نظر گرفته شده است.

۸. ریسک قیمت نفت و تحولات منطقه‌ای

یکی از موضوعات جدید مذاکرات IMF، تأثیر تحولات منطقه‌ای بر اقتصاد پاکستان است.

پاکستان بخش قابل توجهی از نیاز انرژی خود را از خارج تأمین می‌کند. بنابراین افزایش قیمت نفت می‌تواند همزمان چند متغیر اقتصادی را تحت فشار قرار دهد:

افزایش قیمت نفت → افزایش هزینه واردات → افزایش تقاضا برای ارز → فشار بر روپیه → افزایش هزینه حمل‌ونقل → افزایش تورم

وزیر دارایی پاکستان نیز در هفته‌های اخیر هشدار داده که تداوم افزایش قیمت انرژی می‌تواند بر هدف رشد اقتصادی کشور اثرگذار باشد.

این مسئله در بازبینی IMF اهمیت مضاعفی دارد، زیرا افزایش قیمت انرژی می‌تواند بر پیش‌بینی‌های مربوط به:

• تورم؛
• حساب جاری؛
• ذخایر ارزی؛
• درآمد دولت؛
• و رشد اقتصادی

اثر بگذارد.

۹. وضعیت اقتصادی پاکستان پیش از مذاکرات

مذاکرات جدید در شرایطی آغاز شده که برخی شاخص‌های اقتصادی پاکستان نسبت به دوره بحران ارزی گذشته بهبود یافته‌اند.

از جمله:

• افزایش ذخایر ارزی؛
• افزایش حواله‌ها؛
• کاهش کسری حساب جاری؛
• بهبود نسبی وضعیت سرمایه‌گذاری؛
• و افزایش تولید صنعتی.

این وضعیت به دولت پاکستان اجازه می‌دهد مذاکرات را از موضعی باثبات‌تر نسبت به سال‌های گذشته دنبال کند.

با این حال، تورم حدود ۱۰ درصدی و افزایش هزینه انرژی همچنان ریسک‌های قابل توجهی ایجاد می‌کند.

۱۰. تأثیر احتمالی بازبینی IMF بر اقتصاد پاکستان

در صورت موفقیت بازبینی، چند اثر اقتصادی قابل انتظار است.

نخست: افزایش ذخایر ارزی

ورود حدود ۱.۲ میلیارد دلار منابع جدید می‌تواند ذخایر خارجی را تقویت کند.

دوم: افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران

توافق با IMF معمولاً به عنوان نشانه‌ای از استمرار سیاست‌های اصلاحی و ثبات مالی تلقی می‌شود.

سوم: تسهیل تأمین مالی خارجی

تأیید IMF می‌تواند روند مذاکرات پاکستان با سایر نهادهای مالی و کشورهای تأمین‌کننده منابع را تسهیل کند.

چهارم: کاهش ریسک مالی

تداوم برنامه IMF می‌تواند ریسک مربوط به توانایی پاکستان برای انجام تعهدات خارجی را کاهش دهد.

البته میزان این آثار به نحوه اجرای اصلاحات و شرایط اقتصاد جهانی بستگی دارد.

۱۱. چالش‌های پیش روی پاکستان

مهم‌ترین چالش دولت در ادامه مذاکرات را می‌توان در پنج محور خلاصه کرد:

۱. انرژی

افزایش قیمت جهانی نفت می‌تواند فرضیات اقتصادی برنامه را تغییر دهد.

۲. درآمدهای مالیاتی

افزایش درآمد بدون وارد کردن فشار بیش از حد بر فعالیت اقتصادی، یک چالش اساسی است.

۳. شرکت‌های دولتی

اصلاح حکمرانی و مدیریت دارایی‌های دولتی همچنان در دستور کار IMF قرار دارد.

۴. تورم

تورم بالای ۱۰ درصد فضای سیاست پولی را محدود می‌کند.

۵. رشد اقتصادی

پاکستان باید میان تثبیت مالی و ایجاد زمینه برای رشد اقتصادی تعادل ایجاد کند.

جمع‌بندی

بازبینی جدید IMF یکی از مهم‌ترین تحولات اقتصادی پاکستان در روزهای اخیر محسوب می‌شود. مذاکرات مربوط به چهارمین بازبینی EFF و سومین بازبینی RSF در اواخر سپتامبر آغاز شده و در صورت موفقیت می‌تواند حدود ۱.۲ میلیارد دلار منابع جدید برای پاکستان آزاد کند.

دولت پاکستان در حال حاضر می‌تواند به بهبود برخی شاخص‌های اقتصاد کلان، از جمله وضعیت ذخایر و حساب خارجی، استناد کند؛ با این حال، در حوزه اصلاحات ساختاری هنوز موضوعاتی مانند قانون صندوق ثروت دولتی، اصلاح بخش انرژی، سیاست مالیاتی و نظام خریدهای دولتی نیازمند توجه هستند.

از سوی دیگر، افزایش قیمت انرژی و تحولات منطقه‌ای می‌تواند مهم‌ترین عامل خارجی اثرگذار بر موفقیت برنامه باشد. در مجموع، نتیجه این بازبینی برای پاکستان فراتر از دریافت حدود ۱.۲ میلیارد دلار است؛ زیرا تداوم برنامه IMF می‌تواند بر اعتبار مالی، دسترسی به منابع خارجی، نرخ ارز، اعتماد سرمایه‌گذاران و توانایی پاکستان برای مدیریت تعهدات خارجی اثرگذار باشد.

منابع گزارش

1. Dawn، IMF talks to unlock next $1.2bn set to begin today، ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
2. Dawn، Finance minister kicks off talks with visiting IMF mission، ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶.
3. Business Recorder، Aurangzeb kicks off talks with IMF mission، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶.
4. Dawn، Govt notifies new procurement rules with IMF team in town، سپتامبر ۲۰۲۶.
5. Reuters، Pakistan eyes bigger China swap line, expects US financing decision soon، ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶.