گزارش جامع شاخص‌های اقتصادی و برنامه‌های توسعه جمهوری خودمختار نخجوان ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۶

در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۲۶، تولید ناخالص داخلی (GDP) جمهوری خودمختار نخجوان به ۱ میلیارد و ۳۴۱ میلیون و ۱۵۰ هزار منات معادل 788.9 میلیون دلار آمریکا رسید. این شاخص نشان‌دهنده رشد واقعی 3.5 درصدی اقتصاد منطقه نسبت به مدت مشابه سال گذشته است.

بر اساس آمارهای رسمی، نرخ رشد اقتصادی نخجوان حدود ۲ درصد از میانگین رشد ملی جمهوری آذربایجان بالاتر ثبت شده است. تولید ناخالص داخلی ملی جمهوری آذربایجان در هشت ماه اول سال 2026 به 102.04 میلیارد منات (60.03 میلیارد دلار) رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 1.5 درصد رشد نشان می‌دهد. تولید ناخالص داخلی بخش نفت و گاز با 1.2 درصد کاهش به 30.32 میلیارد منات (17.83 میلیارد دلار) رسید، در حالی که بخش غیرنفتی و گازی با 2.6 درصد رشد به 71.72 میلیارد منات (42.18 میلیارد دلار) رسید.[1]

شاخص‌های معیشتی و دستمزد و تولید ناخالص داخلی سرانه

نرخ تورم هماهنگ با سبد مصرف‌کننده کل کشور، در سطح 5.7 درصد کنترل شده است. میانگین حقوق ماهانه اسمی‌کارکنان و کارگران در بخش‌های مختلف اقتصادی نخجوان با رشد ۶.۱ درصدی ۸۷۰ منات افزایش یافته است. این شاخص با ۳.۲ درصد افزایش نسبت به دوره مشابه سال قبل، به ۲.۸۳۵ منات معادل 1667.6 دلار برای هر نفر رسیده است.[2]

آمار تفکیکی بخش‌های صنعتی،کشاورزی و بازار داخلی

ارزش گردش مالی تجارت خرده‌فروشی در این جمهوری خودمختار طی این دوره نه‌ماهه به حدود ۱.۱۳۷ میلیارد منات (۶۶۸.۸ میلیون دلار) رسید که حاکی از رشدی ۲.۶ درصدی نسبت به سال قبل است. فروشگاه‌های خرده‌فروشی، مواد غذایی، نوشیدنی‌ها و محصولات دخانی به ارزش ۵۸۶.۵ میلیون منات (تقریباً ۳۴۵ میلیون دلار) فروختند؛ در حالی که فروش کالاهای غیرخوراکی به ۵۵۰.۲ میلیون منات (۳۲۳.۶ میلیون دلار) رسید.[3]

میزان تولیدات صنعتی در جمهوری خودمختار نخجوان در دوره ژانویه تا سپتامبر سال جاری به ۴۱۱.۶ میلیون منات (۲۴۲.۱۲ میلیون دلار) رسید. بر اساس آمار کمیته دولتی آمار نخجوان، این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۷.۲ درصد افزایش داشته است. از این میزان تولیدات صنعتی، ۳۶۶.۵ میلیون منات (۲۱۵.۵۹ میلیون دلار) مربوط به کالاها و ۴۵.۱ میلیون منات (۲۶.۵۳ میلیون دلار) مربوط به خدمات بوده است. به تفکیک بخش‌ها، ۰.۲ درصد از تولیدات صنعتی مربوط به بخش معدن، ۸۳.۶ درصد مربوط به بخش تولید (صنعتی)، ۱۴.۵ درصد مربوط به تولید، توزیع و عرضه برق، گاز و ۱.۷ درصد مربوط به تأمین آب و تصفیه و پردازش پسماندها بوده است. علاوه بر این، مجموع تولیدات کشاورزی در این جمهوری خودمختار طی این دوره نه ماهه به ۳۱۸.۹ میلیون منات (۱۸۷.۵۹ میلیون دلار) رسید که نشان‌دهنده رشدی ۴.۷ درصدی نسبت به سال قبل است. از این مقدار، ۱۸۲.۷ میلیون منات (۱۰۷.۴۷ میلیون دلار) به محصولات زراعی و ۱۳۶.۲ میلیون منات (۸۰.۱۲ میلیون دلار) به محصولات دامی اختصاص داشته است. در دوره 9ماهه نخست 2026، ۵.۵ میلیون تن بار و ۳۶.۱ میلیون مسافر در نخجوان جابه‌جا شدند که به ترتیب بیانگر افزایش ۱ درصدی و ۰.۸ درصدی نسبت به سال گذشته است. همچنین، ارزش خدمات حوزه اطلاعات و ارتباطات در بازه زمانی ژانویه تا اوت، با کاهشی ۶۲.۱ درصدی نسبت به سال قبل، به ۱۰.۹۵ میلیون منات (۶.۴۴ میلیون دلار) رسید. سهم بخش غیردولتی از این خدمات ۳۱.۸ درصد بوده است. ارزش خدمات پولی ارائه‌شده به مردم در هشت ماه نخست سال نیز با کاهشی ۷.۱ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به ۱۵۵.۱ میلیون منات (۹۱.۲۴ میلیون دلار) کاهش یافت.[4]

 آمار تجارت خارجی، کسری تراز تجاری و شرکای تجاری

بر اساس آمار کمیته دولتی آمار جمهوری خودمختار نخجوان، حجم تجارت خارجی این جمهوری در بازه زمانی ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۶ به ۱۵۵.۷ میلیون دلار رسید که نشان‌دهنده افزایشی ۶۷.۳ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل است. از مجموع حجم تجارت خارجی، ۲۸.۴ میلیون دلار مربوط به صادرات و ۱۲۷.۳ میلیون دلار مربوط به واردات بوده است. در مقایسه با سال قبل، صادرات ۵۳.۹ درصد کاهش یافته، در حالی که واردات ۲.۸ برابر شده است. در نتیجه، جمهوری خودمختار نخجوان کسری تجاری خارجی به مبلغ ۹۸.۹ میلیون دلار را به ثبت رساند که تقریباً ۴۷ برابر بیشتر از رقم ثبت‌شده در سال پیش از آن است. ساختار واردات و صادرات نخجوان در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۲۶ دچار ناهمترازی شدیدی شده است. افزایش شدید واردات ناشی از ورود تجهیزات صنعتی و مصالح ساختمانی برای ابرپروژه‌ها بوده است. شرکای تجاری و مقاصد اصلی کالاها شامل کشورهای جمهوری اسلامی ایران (از طریق پایانه‌های جلفا و پلدشت)، ترکیه (مرز صدرک)، گرجستان، روسیه، قرقیزستان، قزاقستان، رژیم صهیونیستی و امارات متحده عربی هستند.[5]

سهم از کل حجم تجارت		تغییر نسبت به سال قبل		ارزش (دلار آمریکا)	شاخص تجاری ۹ ماهه ۲۰۲۶
	100 درصد	افزایش 67.3 درصدی	155.7 میلیون دلار		حجم کل مبادلات خارجی
	81.7 درصد	2.8 برابر افزایش	127.3 میلیون دلار		حجم کل واردات
	18.3 درصد	کاهش  53.9 درصدی	28.4 میلیون دلار		حجم کل صادرات

برنامه ‌های کلان توسعه، بودجه ‌های عمرانی و ابرپروژه ‌های شهری

اصلاحیه برنامه کلان توسعه پنج‌ساله

 در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶، اصلاحات جدیدی در برنامه دولتی توسعه اقتصادی-اجتماعی جمهوری خودمختار نخجوان برای سال‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۷ اعمال شد. بر اساس این مصوبه، مکانیزم‌های جدیدی برای پرداخت سوبسید مستقیم به کارآفرینان جهت جبران هزینه‌های لجستیک و حمل‌ونقل کالا به سرزمین اصلی آذربایجان و بازارهای صادراتی تصویب شد.

فرمان رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان مورخ ۲ سپتامبر ۲۰۲۶، با موضوع «اصلاحات در برنامه دولتی توسعه اجتماعی-اقتصادی جمهوری خودمختار نخجوان برای سال‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۷» که پیش‌تر طی فرمان شماره ۳۹۱۰ رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان در تاریخ ۵ ژوئن ۲۰۲۳ تصویب شده بود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این اهمیت هم در راستای هم‌سو کردن اولویت‌های توسعه اجتماعی-اقتصادی این جمهوری خودمختار با چالش‌های کنونی و هم در جهت بهبود سازوکارهای اجراییِ اقدامات پیش‌بینی‌شده نهفته است.

الشان یوسفلی رئیس بخش نظارت بر برنامه‌های بخشی در اداره نظارت و ارزیابیِ «مرکز تحلیل اصلاحات اقتصادی و ارتباطات»، اظهار داشته است که هدف از اصلاحاتِ اعمال‌شده در این برنامه دولتی، تضمینِ اجرایی‌سازیِ اقدامات به‌گونه‌ای است که نتیجه‌محورتر باشند. این اقدامات شامل گسترش فعالیت‌های اقتصادی و فرصت‌های صادراتی، بهبود دسترسی به شبکه حمل‌ونقل، توسعه دسترسی به خدمات آموزشی و اجتماعی و تقویت پایداری زیست‌محیطی است. در پی اصلاحات مذکور، رویکردهای حمایت از کارآفرینی و صادرات در چارچوب این برنامه دولتی نیز شفاف‌تر شده‌اند. یکی از اولویت‌های کلیدی، تسریع دسترسی محصولات تولیدشده در این منطقه به بازارهای داخلی و خارجی با بهره‌گیری از موقعیت جغرافیایی ممتاز جمهوری خودمختار نخجوان تعیین شده است. به‌منظور افزایش رقابت‌پذیری محصولات محلی و بهینه‌سازی هزینه‌های حمل‌ونقل، ایجاد سازوکارهای حمایتیِ لجستیکیِ هدفمند برای کارآفرینان پیش‌بینی شده است. رئیس این بخش در مرکز مذکور خاطرنشان کرد که سازماندهی حمل‌ونقل منظم کالا و افزایش کارایی مسیرهای حمل‌ونقل، فرصت‌های جدیدی را برای گسترش صادرات، اشتغال و روابط تجاری فراهم خواهد کرد.

به گفته الشان یوسفلی، به‌ویژه پس از گشایش «دالان زنگزور»، انتظار می‌رود فرصت‌های صادرات زمینیِ محصولات تولیدشده در نخجوان به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد. در اصلاحاتِ این برنامه دولتی، پیش‌بینیِ اعمالِ مشوق‌های گوناگون (که بر اساس ارزیابی‌های جداگانه تعیین می‌شوند) گامی مهم برای تشویق بهره‌برداری کارآمد از این فرصت‌ها و ایجاد سازوکارهای حمایتیِ منعطف و از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر محسوب می‌شود. این رویکرد به تقویت نقش تولیدات محلی در اقتصاد و تحقق پتانسیل‌های تجاری و لجستیکی منطقه‌ایِ نخجوان کمک خواهد کرد.

در چارچوب اصلاحاتِ «برنامه دولتی»، نتایج کلیدی مورد انتظار شامل افزایش دسترسی عمومی‌به زیرساخت‌ها و خدمات حمل‌ونقل، گسترش پوشش مؤسسات آموزشی، تقویت دسترسی گروه‌های آسیب‌پذیر اجتماعی به خدمات اجتماعی و بهبود شرایط برای انجام فعالیت‌های بدنی در میان جمعیت است. هم‌زمان، گسترش اقدامات مربوط به ایجاد فضای سبز و جنگل‌کاری به ارتقای پایداری زیست‌محیطی و بهبود محیط زندگی در نخجوان کمک خواهد کرد.

سفر الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، به جمهوری خودمختار نخجوان در تاریخ ۱۱ اوت ۲۰۲۶، از منظر ارزیابی اجرای عملیِ اولویت‌های تعیین‌شده برای توسعه اجتماعی-اقتصادی این منطقه و تبیین جهت‌گیری‌های توسعه برای دوره پیشِ رو، حائز اهمیت بوده است. در جریان این سفر، ارائه پروژه‌های در دست اجرا و برنامه‌ریزی‌شده در حوزه‌های صنعت، انرژی، حمل‌ونقل و لجستیک، زیرساخت‌های اجتماعی، شهرسازی و سایر بخش‌ها و همچنین گفتگو پیرامون چشم‌اندازهای توسعه آتی منطقه، بیش‌ازپیش بر ضرورتِ هم‌راستا کردنِ اقداماتِ «برنامه دولتی» با چالش‌های موجود و فرصت‌های جدید توسعه تأکید کرد. در این راستا، اصلاحات اخیر در «برنامه دولتی» را می‌توان تداوم تلاش‌ها برای بهینه‌سازی اولویت‌ها و سازوکارهای اجراییِ سیاست توسعه‌ایِ کلانی دانست که در نخجوان در حال پیگیری است.

شایان ذکر است که بر اساس بخش ۴ از فرمان شماره ۳۹۱۰ رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان مورخ ۵ ژوئن ۲۰۲۳، با عنوان «تصویب برنامه دولتی برای توسعه اجتماعی-اقتصادی جمهوری خودمختار نخجوان در سال‌های ۲۰۲۳–۲۰۲۷»، پایش و ارزیابیِ اجرای اقدامات پیش‌بینی‌شده در این برنامه دولتی، توسط «مرکز تحلیل اصلاحات اقتصادی و ارتباطات» انجام می‌شود.[6]

طرح جامع شهر نخجوان

 در ۱۱ اوت 2026، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان از «طرح جامع توسعه شهر نخجوان تا سال ۲۰۴۴» بازدید کردند. آنار قلی‌اف، رئیس کمیته دولتی شهرسازی و معماری، توضیحات لازم را در خصوص این طرح جامع جدید، اهداف تعیین‌شده برای توسعه آتی شهر و پروژه‌های پیش‌بینی‌شده در این طرح، به رئیس‌جمهور ارائه داد.

بر اساس گزارش‌ها، این طرح جامع به سفارش کمیته دولتی شهرسازی و معماری و با همکاری «مؤسسه دولتی طراحی "آذر‌معمار‌لایحه"» (Azermemarlayiha) و شرکت مشاوره بین‌المللی «چپمن تیلور» (Chapman Taylor) و در راستای «برنامه دولتی توسعه اجتماعی-اقتصادی جمهوری خودمختار نخجوان برای سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۷» تدوین شده است. این طرح جامع جدید که برای نخستین بار در دوران استقلال برای شهر نخجوان (بعنوان یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های آذربایجان) تهیه شده، چشم‌اندازی راهبردی و یکپارچه را برای توسعه فضایی بلندمدت شهر ترسیم می‌کند. محورهای اصلی این طرح شامل نوسازی مرکز شهر، گسترش پهنه‌های تفریحی، ترویج جابه‌جایی پایدار، تقویت زیرساخت‌های مسکونی و اجتماعی و بهره‌برداری مؤثرتر از ظرفیت‌های گردشگری شهر است. یکی از جهت‌گیری‌های اصلی توسعه شهر، دگرگونی بخش مرکزی آن است. بدین منظور، طرحی تفصیلی برای منطقه‌ای به وسعت ۷۴ هکتار در مرکز شهر، به همراه یک مفهوم  معماری جدید برای محدوده‌ای ۱۲.۵ هکتاری در دل همین منطقه تدوین شده است؛ به‌گونه‌ای که ساختار برنامه‌ریزی موجود حفظ گردد. این پروژه در پی آن است که مرکز شهر را به فضایی سرزنده‌تر، فشرده‌تر و دسترس‌پذیرتر تبدیل کند. طبق این طرح، پیشنهاد شده است که ساختمان‌های فرسوده (که فاقد ارزش تاریخی هستند) به‌صورت نظام‌مند نوسازی شده و یا با ساختمان‌های مسکونی و چندمنظوره مدرن و چندطبقه جایگزین شوند. همچنین، احداث یک مجموعه اداری جدید در این محدوده و تبدیل میدان مرکزی به فضایی عمومی در این پروژه پیش‌بینی شده است. در نتیجه‌ی این رویکردها، یک مرکز شهری مدرن ایجاد خواهد شد که در آن کاربری‌های مسکونی، کاری، خدماتی، تفریحی و عمومی، مکمل یکدیگر هستند.

با هدف تبدیل زیرساخت‌های بوم‌شناختی (اکولوژیکی) به بخشی جدایی‌ناپذیر از شهر، اجرای «طرح جامع» موجب گسترش شبکه فضای سبز موجود، ادغام محدوده پیرامون رودخانه «نخجوان‌چای» در زندگی شهری و ایجاد پارک‌ها، فضاهای تفریحی و فضاهای عمومی جدید خواهد شد. در نتیجه برنامه‌ریزی شده است که سرانه فضای سبز از ۱۵ متر مربع به ۲۷ متر مربع افزایش یابد. رویکرد حاکم بر جابه‌جایی و حمل‌ونقل شهری نیز مبتنی بر اصول جدیدی است. این طرح با حمایت از پیاده‌سازی راهکارهای حمل‌ونقل پایدار و سازگار با محیط زیست، ایجاد شبکه‌ای از خیابان‌ها و جاده‌ها به طول ۱۸۸.۴ کیلومتر و همچنین ۱۲۲ کیلومتر زیرساخت ویژه دوچرخه‌سواری را پیش‌بینی کرده است. بدین معنا که بیش از ۶۵ درصد از کل شبکه معابر شهری برای دوچرخه‌سواری مناسب‌سازی خواهد شد.

طرح جامع، میراث غنی تاریخی و فرهنگی نخجوان و موقعیت جغرافیایی مساعد آن را به عنوان مزیت‌های کلیدی در شکل‌دهی به پتانسیل گردشگری شهر شناسایی کرده است. در کنار حفظ میراث تاریخی، گسترش بخش خدمات و ارتقای کیفیت محیط شهری، موجب تقویت رقابت‌پذیری بخش گردشگری خواهد شد. توسعه آتی نخجوان با در نظر گرفتن پتانسیل رشد شهر برنامه‌ریزی شده است. بر اساس طرح جامع، پیش‌بینی می‌شود که مساحت مناطق مسکونی در بازه زمانی تعیین‌شده، از ۱۸۳۱ هکتار به ۲۶۳۰ هکتار افزایش یابد. در نتیجه، انتظار می‌رود وسعت فعلی شهر حدود ۴۴ درصد گسترش یابد و جمعیت آن نیز از ۹۷,۲۰۰ نفر به ۱۳۰,۰۰۰ نفر برسد.

با لحاظ کردن تراکم جمعیت، پیش‌بینی می‌شود حجم کل واحدهای مسکونی به ۳.۹ میلیون متر مربع برسد. این امر سرانه فضای مسکونی را به میانگین ۳۰ متر مربع برای هر نفر می‌رساند و بستر را برای توسعه همه‌جانبه محلات مسکونی جدید، مجهز به زیرساخت‌های اجتماعی، حمل‌ونقل و مهندسی، فراهم می‌سازد. همگام با رشد شهری، زیرساخت‌های اجتماعی نیز توسعه خواهند یافت. به منظور پاسخگویی به نیازهای آموزشی و بهداشتی، پیش‌بینی می‌شود که ظرفیت مؤسسات آموزش عمومی‌به ۲۳,۴۰۰ نفر، مراکز پیش‌دبستانی به ۷,۸۰۰ نفر و تعداد تخت‌های بیمارستانی به ۶۵۰ تخت برسد. همچنین انتظار می‌رود با رشد بخش‌های خدمات، حمل‌ونقل و لجستیک، صنعت، ساخت‌وساز، گردشگری و کشاورزی، سطح اشتغال با افزایشی نزدیک به ۴۰ درصد، به ۷۸,۰۰۰ نفر برسد.

بدین ترتیب، شهر نخجوان به عنوان بخشی حیاتی و راهبردی در کریدور میانی (Middle Corridor)، تا سال ۲۰۴۴ به کانونی پویا با پتانسیلی به‌مراتب بیشتر تبدیل خواهد شد. طرح جامع جدید، با تلفیق میراث تاریخی و فرهنگی شهر با اصول نوین شهرسازی، چارچوبی راهبردی را برای توسعه آن به عنوان یک مرکز منطقه‌ای پایدار، فراگیر و انسان‌محور فراهم می‌آورد.[7]

پارک صنعتی جدید نخجوان

 فرآیند کلنگ‌زنی و آماده‌سازی زیرساخت‌های این‌هاب صنعتی به اتمام رسیده است. رئیس جمهور آذربایجان، در سفر به نخجوان، برنامه‌های توسعه بلندمدت این جمهوری خودمختار را تشریح کرد و این منطقه را به عنوان یک قطب حمل و نقل، لجستیک و اقتصادی آینده مرتبط با ابتکارات گسترده‌تر اتصال منطقه‌ایمعرفی کرد. علی‌اف در مصاحبه‌ای با تلویزیون آذربایجان گفت که نخجوان در کنار قره‌باغ و زنگزور شرقی، نقش محوری در استراتژی توسعه آذربایجان ایفا خواهد کرد. او زیرساخت‌های حمل و نقل، رشد صنعتی، گردشگری، امنیت انرژی و ادغام منطقه‌ای را از اولویت‌های کلیدی این منطقه محصور معرفی کرد. یکی از اعلامیه‌های اصلی در طول این سفر، راه‌اندازی پارک صنعتی نخجوان بود که انتظار می‌رود پس از سومقاییت به دومین منطقه صنعتی بزرگ آذربایجان تبدیل شود. 

رئیس جمهور آذربایجان همچنین از برنامه‌هایی برای ایجاد زیرساخت‌های انتقال برق که سرزمین اصلی آذربایجان را به نخجوان از طریق ارمنستان متصل می‌کند، در کنار پروژه‌های اتصال دیجیتال و سایر زیرساخت‌های مرزی، خبر داده است. با این حال، توسعه حمل و نقل و لجستیک همچنان محور اصلی برنامه‌های وی در نخجوان می‌باشد. رئیس جمهوری آذربایجان با تأکید بر پتانسیل اقتصادی نخجوان به ویژه ترانزیت، تأکید دارد که ایجاد پروژه‌های زیرساختی جدید، همراه با موقعیت جغرافیایی منطقه، می‌تواند نخجوان را به یکی از مراکز کلیدی اقتصادی و حمل و نقل قفقاز جنوبی تبدیل کند.

پروژه‌های راهبردی انرژی‌های تجدیدپذیر (انرژی سبز)

بر اساس اطلاعات منتشر شده کل ظرفیت تولید برق کشور جمهوری آذربایجان در حال حاضر ۹۷۳۲.۵ مگاوات است که از این میزان ۱۸۲۹.۶ مگاوات (تقریباً ۱۹ درصد)، از منابع انرژی تجدیدپذیر تأمین می‌شود. این ارقام نه تنها منعکس‌کننده چشم‌انداز فعلی هستند، بلکه اهداف بلندپروازانه پیش رو را نیز برجسته می‌کنند. جمهوری آذربایجان قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ کل ظرفیت تولید نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و برق‌آبی را به ۶۰۰۰ مگاوات افزایش دهد و سهم انرژی تجدیدپذیر را به ۳۸ درصد برساند. برای دستیابی به این هدف، پروژه‌های جدید در مقیاس بزرگ چه در خشکی و چه در فراساحل، برنامه‌ریزی شده‌اند که نشان‌دهنده رشد یک بخش صنعتی جدید در کنار تقویت امنیت انرژی است. جمهوری خودمختار نخجوان از اهمیت استراتژیک ویژه‌ای در دستیابی به این اهداف ملی انرژی سبز برخوردار است. تابش قوی خورشید، آب و هوای مطلوب و موقعیت جغرافیایی آن، آن را به آزمایشگاهی طبیعی برای انرژی تجدیدپذیر تبدیل کرده است. اگرچه این منطقه سال‌ها با محدودیت‌هایی در تأمین انرژی مواجه بود، اما این مزایای طبیعی اکنون به فرصت‌های بزرگی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تبدیل شده‌اند. استفاده از پتانسیل خورشیدی و برق‌آبی نخجوان، استقلال انرژی منطقه‌ای را تقویت می‌کند و در عین حال به یکی از ارکان کلیدی حمایت از استراتژی انرژی سبز ۲۰۳۰ آذربایجان تبدیل می‌شود.

امروزه سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در نخجوان ۴۴ درصد از ظرفیت نصب‌شده و ۴۸ درصد از کل تولید است که بسیار بالاتر از میانگین ملی است. انتظار می‌رود راه‌اندازی برنامه‌ریزی‌شده یک نیروگاه خورشیدی ۵۰ مگاواتی و نیروگاه‌های برق‌آبی تیوی و اردوباد، این سهم را حتی بیشتر افزایش دهد. در نتیجه، نخجوان به سرعت به عنوان "منطقه انرژی سبز" آذربایجان در حال ظهور است. این پیشرفت تصادفی نیست، بلکه نتیجه سیاست برنامه ریزی شده دولت است. در چارچوب مفهوم «منطقه انرژی سبز»، 12 جهت اولویت برای سال‌های 2026 تا 2030 شناسایی شده است که نشان‌دهنده رویکردی نهادینه و ساختارمند برای توسعه انرژی نخجوان است. هدف نه تنها تولید انرژی، بلکه تبدیل این بخش به محرک رشد اقتصادی است.

سنگ بنای قانونی کلیدی این تحول، فرمان شماره 235 مورخ 23 نوامبر 2024 ریاست جمهوری بود. این فرمان مسئولیت های تولید و انتقال خدمات دولتی انرژی نخجوان را به شرکت سهامی آزاد آذرانرژی (OJSC) واگذار کرد و زیرساخت انرژی جمهوری خودمختار را با زیرساخت های انرژی ملی در یک راستا قرار داد. به عنوان بخشی از این بازسازی، Azerenergy یک شرکت تابعه جدید به نام Nakhchivan Energy LLC ایجاد کرد که در حال حاضر برای بیش از 400 متخصص محلی شغل ایجاد کرده است و به طور قابل توجهی سرمایه انسانی منطقه را تقویت کرده و بخش انرژی به سرعت در حال تحول آن را تقویت می‌کند.

استراتژی «انرژی سبز» نخجوان فراتر از تأمین نیازهای داخلی است. مسیر منطقه به بازارهای انرژی اروپا از طریق ترکیه به یک پروژه واقع‌بینانه و از نظر فنی پایه‌گذاری شده تبدیل شده است. برنامه‌هایی برای ساخت خطوط «جبراییل-نخجوان» (۳۳۰ کیلوولت) و «نخجوان-ترکیه» (۴۰۰ کیلوولت) به همراه یک پست مبدل، اهمیت استراتژیک عمده‌ای دارند. این زیرساخت می‌تواند پایه و اساس مرحله جدیدی از حمل و نقل فراملی «انرژی سبز» در سراسر منطقه را بنا نهد. به عبارت دیگر، نخجوان به تدریج از یک مصرف‌کننده انرژی به یک صادرکننده انرژی تبدیل می‌شود. در حال حاضر، این منطقه پنج نیروگاه برق آبی، سه نیروگاه خورشیدی، یک نیروگاه بادی و یک نیروگاه هیبریدی را اداره می‌کند که در مجموع تقریباً نیمی از برق محلی را از منابع تجدیدپذیر تولید می‌کنند. پروژه‌های انرژی سبز در حال انجام در نخجوان، نه گام‌های تاکتیکی مجزا، بلکه اجزای یک چشم‌انداز بلندمدت دولتی هستند. هدف نه تنها افزایش تولید انرژی، بلکه تقویت امنیت انرژی به صورت پایدار، ارتقای توسعه اقتصادی و تعریف مجدد نقش استراتژیک منطقه است.[9]

با سرمایه‌گذاری شرکت‌های بین‌المللی نظیر Masdar امارات و ACWA Power عربستان سعودی، فرآیند اجرایی احداث نیروگاه‌های خورشیدی با ظرفیت کل ۱۵۰ مگاوات در حال پیگیری است که فازهای اولیه آن وارد شبکه می‌شوند. در زمینه انرژی خورشیدی و بادی، آذربایجان با تعدادی از کشورها در پروژه‌های این حوزه همکاری می‌کند. جمهوری خودمختار نخجوان برای توسعه پتانسیل انرژی خورشیدی و بادی با تعدادی از کشورها و شرکت‌های بین‌المللی همکاری می‌کند. این شرکت ها شامل امارات متحده عربی (شرکت Masdar )، عربستان سعودی (شرکت ACWA POWER ) ، انگلستان (شرکتBP) و چندین کشور اروپای غربی مانند آلمان، فرانسه، هلند، اسپانیا، و شرکت‌های انرژی سوئیس می‌شوند. در حال حاضر مذاکرات با این کشورها در حال انجام است و پروژه‌ها مورد بحث قرار گرفته‌اند. پروژه‌های مدرن‌سازی خطوط انتقال فشار قوی از نخجوان به شبکه برق ترکیه با سرعت در حال اجرا است تا ظرفیت صادرات سالانه بیش از ۱ میلیارد کیلووات ساعت برق سبز تولیدی به بازارهای ترکیه و اروپا فراهم شود. [10]

 

[1] http://report.az/en/finance/gdp-of-azerbaijan-s-nakhchivan-up-3.5-in-jan-sept-2026

[2] www.azernews.az/business/265502.html

[3] http://report.az/en/business/nakhchivan-s-foreign-trade-turnover-up-over-67

[4] https://report.az/en/industry/nakhchivan-s-industrial-output-rises-7-2-in-january-september

[5]www.azertag.az/en/xeber/nakhchivans_foreign_trade_turnover_rises_by_more_than_67_percent-4459878

[6] https://ereforms.gov.az/en/xeber/naxcivanin-dovlet-proqraminda-yeni-deyisiklikler-ixrac-logistika-ve-social-mexanizmler-tekmillesdirilib-2855

[7] http://president.az/en/articles/view/73255

[8] https://www.caucasuswatch.de/en/news/aliyev-outlines-nakhchivan-development-plans-tripp-connectivity-vision.html

[9] https://www.trend.az/business/energy/4124788.html

[10] https://modern.az/fa/eqtesad/560597/azarbayjan-jhani-ghul-anrzhi-khahad-shod/