بالا گرفتن احتمال افزایش قیمت گاز وارداتی ارمنستان

وابستگی ارمنستان به گاز وارداتی روسیه طی سال‌های گذشته یکی از موضوعات مهم در حوزه اقتصاد و امنیت انرژی این کشور بوده است. در ماه‌های اخیر، باتوجه به موضوع روابط ارمنستان با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) و اتحادیه اروپا، موضوع قیمت گاز بار دیگر به یکی از مسائل مهم تبدیل شده است. مقام‌های روسیه از تفاوت قابل توجه قیمت گاز روسیه برای ارمنستان با قیمت‌های بازار اروپا سخن گفته‌اند و برخی مقام‌های روس نیز اعلام کردند که در صورت خروج ارمنستان از EAEU، شرایط فعلی قیمت‌گذاری ممکن است تغییر کند.

وابستگی ارمنستان به گاز وارداتی روسیه طی سال‌های گذشته یکی از موضوعات مهم در حوزه اقتصاد و امنیت انرژی این کشور بوده است. بخش عمده گاز مصرفی ارمنستان از روسیه وارد می‌شود و قیمت ترجیحی گاز روسیه نیز همواره یکی از عناصر مهم روابط اقتصادی میان دو کشور بوده است. قیمت گاز روسیه برای ارمنستان طی سال‌های گذشته بر اساس توافق‌های میان دو کشور ارمنستان و روسیه و همچنین قراردادهای مرتبط با شرکت‌های گازی تعیین شده است. بر اساس توافق سال ۲۰۱۳، قیمت پایه گاز ۱۶۵ دلار برای هر هزار مترمکعب تعیین شده بود و با توجه به ارزش حرارتی گاز، قیمت محاسباتی می‌تواند به حدود ۱۷۷.۵ دلار در هر هزار مترمکعب برسد. این رقم در سال‌های مختلف معمولاً پایین‌تر از قیمت‌های بازار اروپا بوده است.

در ماه‌های اخیر، باتوجه به موضوع روابط ارمنستان با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) و اتحادیه اروپا، موضوع قیمت گاز بار دیگر به یکی از مسائل مهم تبدیل شده است. مقام‌های روسیه از تفاوت قابل توجه قیمت گاز روسیه برای ارمنستان با قیمت‌های بازار اروپا سخن گفته‌اند و برخی مقام‌های روس نیز اعلام کردند که در صورت خروج ارمنستان از EAEU، شرایط فعلی قیمت‌گذاری ممکن است تغییر کند. در چنین شرایطی، رئیس بانک مرکزی ارمنستان نسبت به پیامدهای احتمالی افزایش قیمت گاز هشدار داده و آن را عاملی دانسته است که می‌تواند علاوه بر افزایش تورم، فعالیت اقتصادی کشور را نیز تحت فشار قرار دهد. همزمان، برخی مقام‌های ارمنستان بر ضرورت متنوع‌سازی منابع انرژی و کاهش وابستگی به یک تأمین‌کننده تأکید کرده‌اند.

ضرورت واردات گاز

روسیه همچنان تأمین‌کننده اصلی گاز طبیعی ارمنستان است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، روسیه سالانه حدود دو میلیارد مترمکعب گاز از طریق گرجستان به ارمنستان صادر می‌کند و این میزان بیش از ۸۰ درصد واردات گاز ارمنستان را تشکیل می‌دهد.  در مقابل، ایران نیز بخشی از نیاز ارمنستان را تأمین می‌کند. با این حال، حجم واردات گاز ایران در سال ۲۰۲۵ کمتر از ۵۰۰ میلیون مترمکعب بوده و از نظر حجم با واردات روسیه فاصله قابل توجهی دارد. همین ساختار باعث شده است که هرگونه تغییر در قیمت یا شرایط صادرات گاز روسیه، بالقوه برای اقتصاد ارمنستان اهمیت زیادی داشته باشد.

آینده قیمت گاز

دیوید خوداتیان، وزیر مدیریت سرزمینی و زیرساخت‌های ارمنستان اعلام کرد که در شرایط فعلی دلیلی برای نگرانی درباره افزایش قیمت گاز وجود ندارد زیرا قرارداد موجود با روسیه تا پس از فصل زمستان اعتبار دارد. وی تأکید کرد که روسیه در شرایط کنونی مبنایی برای فسخ یک‌جانبه قرارداد تأمین گاز با ارمنستان ندارد و افزود که این کشور همچنان گاز را با همان قیمت و طبق همان برنامه پیشین دریافت می‌کند. او تأکید کرد که نباید این تصور ایجاد شود که مقام‌های ارمنستان خواهان افزایش قیمت گاز هستند. خوداتیان همچنین اعلام کرد که دولت ارمنستان تمامی ریسک‌های مرتبط با تأمین انرژی را مدیریت می‌کند و شرایط موجود با تصویری که ممکن است در افکار عمومی‌شکل گرفته باشد، متفاوت است.

توقف موقت انتقال گاز روسیه در سپتامبر

اهمیت مسئله وابستگی زمانی بیشتر آشکار شد که انتقال گاز روسیه به ارمنستان از ۱۵ تا ۲۵ سپتامبر به‌طور موقت متوقف شد. شرکت «گازپروم ارمنیا» اعلام کرد که این توقف به دلیل عملیات برنامه‌ریزی‌شده تعمیر و نگهداری در خط لوله «قفقاز شمالی ـ ماوراءقفقاز» در خاک روسیه بوده است. طبق اعلام شرکت، این توقف ده‌روزه باعث محدودیت در مصرف گاز در ارمنستان نشد و نیاز کشور با استفاده از ذخایر داخلی و افزایش موقت دریافت گاز از ایران تأمین شد. انتقال گاز روسیه در ۲۵ سپتامبر مجدداً آغاز شد و «گازپروم ارمنیا» دلیل توقف را همان عملیات برنامه‌ریزی‌شده تعمیراتی اعلام کرد. این موضوع از منظر امنیت انرژی نشان داد که ذخیره‌سازی داخلی و امکان افزایش موقت واردات گاز از ایران می‌تواند نقش مهمی در مدیریت اختلالات احتمالی داشته باشد.

ضرورت تنوع‌بخشی به منابع انرژی

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان روز ۱۱ سپتامبر اعلام کرد که کشورش فارغ از اینکه قیمت گاز چه تغییری کند، به دنبال متنوع‌سازی منابع تأمین گاز خواهد بود. او تأکید کرد که اگر امکان دریافت گاز از منبع دوم وجود داشته باشد، ارمنستان از آن استفاده خواهد کرد و در صورت وجود منبع سوم نیز آن را بررسی خواهد کرد. پاشینیان همچنین به امکان ایجاد مسیرهای جدید انتقال گاز از طریق خاک ارمنستان اشاره کرده است. این رویکرد نشان می‌دهد که سیاست اعلام‌شده دولت صرفاً بر مذاکره برای حفظ قیمت فعلی گاز روسیه متمرکز نیست، بلکه تنوع‌بخشی به منابع تأمین انرژی نیز به‌عنوان یک هدف مطرح شده است. در ۱۶ سپتامبر نیز آلن سیمونیان، دبیر شورای امنیت ارمنستان، گفت کشور به دنبال گزینه‌های مختلف برای تأمین گاز خواهد بود و واردات از کشورهای مختلف را در صورت فراهم شدن شرایط بررسی خواهد کرد.

هشدار بانک مرکزی درباره پیامدهای افزایش قیمت گاز

مارتین گالستیان، رئیس بانک مرکزی ارمنستان، در ماه سپتامبر اعلام کرد که بانک مرکزی سناریوی افزایش احتمالی قیمت گاز وارداتی را در بررسی‌های خود مورد توجه قرار داده است. به گفته او، افزایش قیمت گاز ابتدا مستقیماً بر تورم تأثیر می‌گذارد، اما پیامد آن به بخش انرژی محدود نمی‌شود. افزایش هزینه انرژی می‌تواند هزینه تولید در بخش‌های مختلف اقتصاد را بالا ببرد و در نتیجه قیمت کالاها و خدمات افزایش پیدا کند. یکی از بخش‌هایی که می‌تواند به شکل مستقیم تحت تأثیر قرار گیرد، تولید محصولات گلخانه‌ای است؛ زیرا این بخش مصرف قابل توجهی از انرژی دارد. افزایش هزینه گاز در چنین شرایطی می‌تواند قیمت تمام‌شده محصولات را افزایش دهد و فشار تورمی را به سایر بخش‌های اقتصاد منتقل کند. گالستیان همچنین هشدار داده است که افزایش شدید هزینه انرژی می‌تواند علاوه بر تورم، فعالیت اقتصادی را نیز کاهش دهد. به همین دلیل، بانک مرکزی چنین شرایطی را فراتر از سناریوهای معمول اقتصادی ارزیابی کرده است.

موضوع گاز در ارمنستان دیگر صرفاً یک مسئله مربوط به قیمت انرژی نیست، بلکه در نقطه تلاقی اقتصاد، سیاست خارجی و امنیت انرژی قرار گرفته است. از یک سو، گاز روسیه همچنان بخش عمده نیاز ارمنستان را تأمین می‌کند و قیمت آن در مقایسه با قیمت‌های بازار اروپا پایین‌تر است. از سوی دیگر، اظهارات مقام‌های روس درباره تفاوت میان قیمت ترجیحی و قیمت بازار و ارتباط این شرایط با عضویت ارمنستان در EAEU، احتمال تغییر شرایط موجود را به یک موضوع مهم در محاسبات اقتصادی ارمنستان تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، هشدار رئیس بانک مرکزی درباره آثار تورمی و رکودی افزایش قیمت گاز اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. افزایش هزینه انرژی می‌تواند به افزایش هزینه تولید، رشد قیمت کالاها و خدمات و در شرایط شدیدتر، کاهش فعالیت اقتصادی منجر شود. در مقابل، دولت ارمنستان بر تنوع‌بخشی منابع انرژی تأکید کرده است. افزایش واردات گاز از ایران، بررسی مسیرها و منابع جدید، توسعه ذخیره‌سازی انرژی و کاهش وابستگی به یک مسیر انتقال، از جمله گزینه‌هایی هستند که در اظهارات مقام‌های ارمنستان و کارشناسان مطرح شده‌اند. بنابراین، چالش اصلی ارمنستان فقط جلوگیری از افزایش قیمت گاز نیست؛ بلکه ایجاد ساختاری است که در آن تغییر قیمت یا اختلال در تأمین از یک منبع، نتواند به یک شوک بزرگ اقتصادی و انرژی برای کل کشور تبدیل شود.

منابع:

https://civilnet.am

https://factor.am

https://www.azatutyun.am