پایگاه اطلاع رسانی معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران- شیوع تب برفکی در نامیبیا؛ آزمونی سخت برای اقتصاد دامی‌ کشور

۱۴۰۵/۰۸/۱۰- ۰۸:۰۰

شیوع تب برفکی در نامیبیا؛ آزمونی سخت برای اقتصاد دامی‌ کشور

نامیبیا، که به گفته وزارت کشاورزی این کشور، دست‌کم از سال ۱۹۶۴، بخش تجاری دامداری خود را بدون واکسیناسیون عاری از تب برفکی نگه داشته بود و به پشتوانه همین سابقه به بازارهای پرتقاضای اروپا و چین گوشت صادر کرده است، از ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ با نخستین شیوع تأییدشده این بیماری در منطقه عاری از بیماری خود روبه‌رو شد. دولت با ممنوعیت جابه‌جایی، تجارت، واردات، صادرات، ترانزیت و ذبح دام‌های سم‌دار و فرآورده‌های خام آن‌ها پاسخ داد و همچنین برخی محدودیت‌ها را در چارچوب شرایط بهداشتی و قرنطینه‌ای تعدیل کرد؛ اما به باور فعالان این صنعت، بازگشت کامل به بازارهای صادراتی به ماه‌ها و شاید یکی دو سال سال‌ زمان نیاز خواهد داشت.

تب برفکی و جایگاه آن در اقتصاد نامیبیا

تب برفکی بیماری FMD، ویروسی و مسری است که گاو، گوسفند، بز و دیگر دام‌های دو ‌سم را مبتلا می‌کند. تب، تاول در دهان و اطراف سم و ناتوانی دام از خوردن و راه‌رفتن از نشانه‌های آن است و گاه به مرگ دام می‌انجامد. در تجارت جهانی گوشت، سازمان جهانی سلامت دام، مناطق را به سه دسته «عاری از بیماری بدون واکسیناسیون»، «عاری از بیماری با واکسیناسیون» یا «آلوده» تقسیم می‌کند. بازارهای حساس (مانند اتحادیه اروپا) گوشت تازه را تنها از گروه نخست می‌پذیرند؛ زیرا دام واکسینه‌شده می‌تواند بدون علامت و ناقل ویروس باشد. به همین دلیل، با تأیید حتی یک مورد بیماری، وضعیت واردات از آن منطقه بلافاصله معلق می‌شود.

حساسیت ویژه نامیبیا از جغرافیای مهار بیماری برمی‌خیزد. این کشور با یک حصار دامپزشکی، که در محافل محلی «خط قرمز» (Red Line) نامیده می‌شود، به دو بخش تقسیم شده است. در شمال این حصار، که با آنگولا و زامبیا هم‌مرز است، بیشتر مناطق به‌عنوان منطقه حفاظتی طبقه‌بندی می‌شوند و دام‌ها در مناطق پرخطر واکسینه می‌شوند؛ منطقه زامبزی نیز به دلیل حضور گاومیش آفریقایی، ناقل طبیعی ویروس است و منطقه آلوده به شمار می‌آید. در جنوب حصار، دامداری‌های تجاری قرار دارند که دولت، آن‌ها را «عاری از تب برفکی بدون واکسیناسیون» نگه داشته بود؛ وضعیتی که تا پیش از این شیوع، بیش از شصت سال دوام آورده بود. همین سابقه نسبتا طولانی، به گوشت نامیبیا اجازه ورود به بازارهایی را می‌داد که به روی بسیاری از تولیدکنندگان آفریقایی بسته است.

ارقام و آمارها، هرچند در برخی منابع کمی متفاوت‌اند، به خوبی گویای بزرگی و اهمیت این سرمایه هستند. بر اساس گزارش نهاد ناظر بر بازار گوشت نامیبیا، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به سیزده میلیون و سیصد و هشتاد و یک هزار کیلوگرم گوشت گاو صادر شده است. بر مبنای ارزیابی‌های اقتصادی در مطبوعات نامیبیا، ارزش صادرات گوشت گاو حدود ۵.۷ میلیارد دلار نامیبیا، معادل تقریبی ۲۹۰ میلیون یورو تخمین زده می‌شود و گردش مالی سالانه کل صنعت گوشت قرمز نیز به حدود ۸ میلیارد دلار نامیبیا بالغ می‌گردد.

این صنعت علاوه بر ابعاد اقتصادی، به‌لحاظ اجتماعی نیز جایگاه بسیار مهمی دارد؛ چرا که طبق سرشماری جمعیت و مسکن در سال ۲۰۲4، بخش کشاورزی، جنگلداری و ماهیگیری توانسته بود نزدیک به ۸۸ هزار و ۲۷۷ شغل ایجاد کند، که این تعداد معادل ۱۶.۱ درصد از کل اشتغال کشور و ۲۳.۱ درصد از اشتغال روستایی است. از سوی دیگر، حدود ۷۹ درصد از شاغلان این بخش در مناطق روستایی فعالیت دارند و این موضوع به‌روشنی نشان می‌دهد که هرگونه آسیب به این صنعت، فراتر از مسئله چند مزرعه، معیشت بخش بزرگی از جامعه روستایی را به مخاطره می‌اندازد.

گاه‌شمار رویدادها

این بحران بدون مقدمه رخ نداد؛ زیرا از اواخر سال ۲۰۲۵ دولت نامیبیا خود را برای احتمال شیوع تب برفکی آماده می‌کرد. در فوریه ۲۰۲۶ و با گسترش بیماری در کشورهای همسایه، نامیبیا به حالت آماده‌باش درآمد و در بیست‌وششم همان ماه «صندوق حمایت از مقابله با تب برفکی» به همراه یک کارگروه ملی با هدف جذب ۶۰ میلیون دلار نامیبیا تشکیل شد. در ماه مارس، ورود دام و فرآورده‌های دامی از برخی مناطق بوتسوانا محدود شد و در ماه‌های نخست سال، ساخت حصار دامپزشکی ۱۸۵ کیلومتری در بخشی از مرز آفریقای جنوبی سرعت گرفت. تا آن زمان، تب برفکی در کشورهایی چون آفریقای جنوبی، بوتسوانا، زامبیا، زیمبابوه، موزامبیک، اسواتینی و لسوتو گزارش شده بود و نامیبیا هشتمین کشور منطقه بود که در سال ۲۰۲۶ به این بیماری مبتلا می‌شد.

در بیست‌ودوم سپتامبر و در جریان پایش‌های دامپزشکی، نشانه‌های بالینی بیماری در یک مزرعه تجاری در ناحیه کاراسبورگ مشاهده شد. از ۱۱ نمونه‌ای که از یک گله ۶۵ رأسی گرفته شد، نتایج آزمایشات ۱۰ نمونه در بیست‌وسوم سپتامبر، مثبت اعلام شد و به این ترتیب شیوع فعال تب برفکی در منطقه‌ای که پیش‌تر عاری از بیماری بود، به تأیید رسید. سازمان جهانی سلامت حیوانات نیز وضعیت عاری از تب برفکیِ بدون واکسیناسیون را از تاریخ بیست‌ودوم سپتامبر تعلیق کرد و وزارت کشاورزی، در بیست‌وسوم سپتامبر شیوع بیماری را رسماً اعلام کرد. بر اساس گزارش‌ها، ویروس از نوع SAT1 است؛ سویه‌ای که در آفریقای جنوبی شناخته‌شده است و ظاهرأ دامی‌ که پیش‌تر با آن مواجه نشده، در برابرش آسیب‌پذیری بیشتری دارد.

در نخستین دور نمونه‌برداری‌های گسترده میان بیست‌ودوم تا بیست‌پجم سپتامبر، از میان ۱۹۹ نمونه گرفته‌شده از پنج استان، ۱۷ مورد مثبت ثبت شد که همگی به ناحیه دامپزشکی کاراسبورگ تعلق داشتند. شمار مبتلایان رو به افزایش بود؛ به‌طوری که تا آغاز اکتبر، ۱۲۷ مورد مثبت در ۱۵ مزرعه، تا ششم اکتبر ۱۲۹ مورد در ۱۷ مزرعه و براساس آخرین آمارهای ارائه شده، ۱۳۱ مورد مثبت از میان بیش از ۶۳ هزار دامِ بازرسی‌شده در ۱۸ مزرعه گزارش شد. وزارتخانه تأکید می‌کند که تمامی موارد همچنان در همان ناحیه کاراسبورگ محدود مانده‌اند و هرچند کندی روند رشد آمار در مقایسه با حجم وسیع بازرسی‌ها نشانه‌ای امیدوارکننده است، اما هنوز به معنای مهار قطعی بیماری نیست.

واکنش دولت و بخش خصوصی

دولت در نخستین گام، بر پایه قانون سلامت حیوانات (مصوب ۲۰۱۱)، اقدامات اضطراری مانند توقف سراسری جابه‌جایی و کشتار دام‌ها، تعلیق بازارهای دام و قطع کامل صادرات و واردات را آغاز کرد. با مشخص شدن نتایج ردیابی، محدودیت‌ها در مناطق پاک کاهش یافت و پس از منفی شدن آزمایش گله‌ها، قرنطینه در شمال «خط قرمز» به‌طور کامل برداشته شد. در جنوب خط قرمز، به‌جز منطقه خاراس، کشتار مستقیم با مجوز و آزمایش منفی مجاز شد، اما خاراس همچنان در قرنطینه ماند.

در ادامه اقدامات کنترلی دولت، رئیس‌جمهور نامیبیا، از تصویب طرح مهار تب برفکی در کابینه خبر داد. این طرح شامل ایجاد منطقه حائل در کاراسبورگ، ترمیم حصار مرز بوتسوانا و احداث حصارهای قرنطینه‌ای در مرز آفریقای جنوبی می‌شود. به گفته وزیر کشاورزی نامیبیا، حصارکشی حدود چهار ماه زمان می‌برد. هم‌زمان واکسیناسیون اجباری نیز آغاز و تاکید شد که واکسیناسیون صرفاً باید زیر نظر اداره کل خدمات دامپزشکی انجام شود. تا ۲۱ اکتبر بیش از ۴۳ هزار رأس دام واکسینه شده‌اند که سهم اصلی آن مربوط به منطقه زامبزی در شمال شرقی نامیبیا بوده است. بر اساس قواعد سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH)، نامیبیا با ایجاد «منطقه مهار» قصد دارد بیماری را در محدوده‌ای مشخص ایزوله کند تا سایر مناطق کشور دوباره عاری از بیماری اعلام شوند. بودجه این طرح حدود ۱۹۰ میلیون دلار نامیبیا (حدود ۱۱ میلیون دلار آمریکا) برآورد شده که ۴۷ میلیون آن به حصارکشی اختصاص دارد و بخشی از تجهیزات میدانی و امنیت زیستی نیز توسط صندوق حمایت صنعتی تأمین شده است.

پیامدهای اقتصادی و اجتماعی

پیامد تجاری این بحران بسیار آنی و گسترده بوده است. بر پایه گزارش‌ها، صادرات به چین، آفریقای جنوبی، اتحادیه اروپا و آمریکا متوقف شده است. اتحادیه اروپا واردات گوشت را از نامیبیا موقتاً متوقف کرد. البته محموله‌های دارای گواهی پیش از ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ تا ۲۱ اکتبر اجازه ورود داشتند. با این حال، ارزیابی‌ها نشان می‌دهد حدود ۳ تا ۳٫۶ میلیارد دلار نامیبیا از درآمد صادراتی کشور مستقیماً در معرض آسیب بازارهای اروپا و بریتانیا قرار گرفته است.

در سطح شرکت‌ها، شرکت دولتی گوشت (Meatco) مجبور شد حدود ۴۰۰ کارگر خود را به مرخصی با حقوق بفرستد. این شرکت پیش از این هم ۳۱ میلیون دلار نامیبیا بابت دام‌های تحویلی به کشتارگاه ویندهوک به دامداران پرداخت کرده بود. این بحران در بدترین زمان ممکن اتفاق افتاد؛ چرا که بخش دامداری پس از افت شدید ۲۸٫۴ درصدی در سال گذشته، اخیراً و در بهار سال جاری با رشد ۷٫۲ درصدی دوباره رونق گرفته بود. حتی بانک مرکزی پیش‌بینی کرده بود این بخش امسال ۲٫۲ درصد رشد داشته باشد، اما حالا درآمد صادراتی ۱٫۴۳ میلیارد دلاری که فقط در پنج ماه اول 2026 به دست آمده بود، با خطری جدی روبه‌رو شده است.

از سوی دیگر، اصلی‌ترین فشار اجتماعی این بحران بر دوش دامداران، فروشگاه‌های عرضه گوشت و خرده‌فروشان افتاده است. تعطیلی حراج‌های دام و ممنوعیت کشتار، نقدینگی دامداران را به شدت کاهش داده، برنامه‌های پرواربندی را برهم زده و درآمد عرضه‌کنندگان گوشت و تولیدکنندگان لبنیات محلی را —به‌ویژه در منطقه زامبزی— مختل کرده است. در سطح شهرها نیز نشانه‌هایی از خرید شتاب‌زده، کمبود برخی اقلام و نگرانی عمومی از رشد قیمت‌ها به چشم می‌خورد.

چشم‌انداز

بازگشت به وضعیت پیشین فرآیندی سه‌مرحله‌ای است. نخست، «اثبات مهار» که به گفته مدیران این صنعت، نیازمند ارائه حجم وسیعی از داده‌های کارشناسی است. دوم، «تأیید منطقه مهار» از سوی سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH) و احیای اعتبار بهداشتی مناطق پاک. سوم، «مذاکرات دوجانبه» با هر یک از شرکای تجاری. در همین راستا، رئیس سازمان تولیدکنندگان دام نامیبیا، تأکید کرده که بازیابی وضعیت بهداشتی لزوماً به‌معنای ازسرگیری فوری تجارت با همه کشورها نیست؛ چرا که بازار اروپا به دلیل مقررات سخت‌گیرانه، دیرتر بازگشایی خواهد شد و صنعتی که بر پایه صادرات به اروپا شکل گرفته بود، اکنون نیازمند تغییری بنیادین در ساختار کشتارگاه‌های صادراتی است.

تجربه کشورهای همسایه نیز درس‌های مهمی‌ برای نامیبیا دارد. بوتسوانا با بهره‌گیری از سیستم ردیابی دقیق دام و نظارت مستمر توانسته دامنه بحران‌های مشابه را محدود کند و همکاری مرزی آن با آفریقای جنوبی، اهمیت هماهنگی منطقه‌ای را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، آفریقای جنوبی نیز در نظر دارد ۸۰ درصد از گله ۱۴ میلیونی خود را واکسینه کند؛ امری که نشان‌دهنده تغییر رویکرد جمعی منطقه از «حفظ وضعیت بدون واکسن» به «مدیریت و مهار بیماری» است.

شیوع تب برفکی در خاراس را باید جدی‌ترین آزمون سلامت دام در نامیبیا پس از استقلال دانست؛ نه به دلیل گستردگی بیماری، بلکه به این دلیل که دارایی ارزشمند دهه‌ها تلاش یعنی «اعتبار بهداشتی» را هدف گرفته است. با این حال، آمارها نشان می‌دهند که بیماری تاکنون در یک ناحیه دامپزشکی محدود مانده و دولت و صنعت با اقداماتی نظیر ردیابی، واکسیناسیون، حصارکشی و طرح منطقه مهار، واکنشی سریع از خود نشان داده‌اند؛ بنابراین، ارزیابی کلی این است که شوک تجاریِ پیش‌آمده، با وجود شدت بالا، در حال حاضر، به محدوده‌ای مشخص محصور مانده است.

سرنوشت ماه‌های آینده در این رابطه به چهار متغیر کلیدی وابسته است: محدود ماندن واقعی بیماری در کاراسبورگ و منطقه حائل؛ تکمیل به‌موقع حصار رود اورنج (پیش‌بینی‌شده برای حدود چهار ماه پس از اواسط اکتبر)؛ و سرعت بازگشایی بازارهای صادراتی. در بلندمدت، پیامد مهم این بحران این است که نامیبیا بالاخره مجبور می‌شود نگاهش را به بازارهای جهانی تغییر دهد؛ بدین معنا که به جای اینکه بیشترین میزان صادرات گوشت خود را به بازار سخت‌گیر اروپا وابسته کرده و همیشه به دنبال «پاکی مطلق» باشد، بپذیرد که گاهی باید با مدیریت و کنترل اصولیِ بیماری، مسیر منطقی‌تر و انعطاف‌پذیرتری را در پیش بگیرد.

متن دیدگاه

نظرات کاربران

تاکنون نظری ثبت نشده است

امتیاز شما

CurrentRate
1
2
3
4
5

محتواها

اخبار

اطلاعات جامع اقتصادی

شیوع تب برفکی در نامیبیا؛ آزمونی سخت برای اقتصاد دامی‌ کشور

فایل های ضمیمه

ویدئوها

تصاویر

صوت‌ها

برچسب‌ها

نامیبیا

اخبار اقتصادی نامیبیا - ویندهوک

سفر رئیس‌جمهور نامیبیا به آنگولا و برگزاری نخستین نشست کمیسیون مشترک

اخبار اقتصادی نامیبیا - ویندهوک

اخبار اقتصادی نامیبیا - ویندهوک

اخبار اقتصادی نامیبیا - ویندهوک

نشست «نامیبیا ۲۰۳۵: ساخت پایه‌های اقتصاد آینده نامیبیا»

ویندهوک نامیبیا، پایتخت نوظهور دیپلماسی جهانی آب

اخبار اقتصادی نامیبیا - ویندهوک

اخبار اقتصادی نامیبیا - ویندهوک

اخبار اقتصادی نامیبیا - ویندهوک