کریدور اقتصادی چین و پاکستان (سیپک)

کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CIPEC) به عنوان پروژه پرچمدار طرح یک پهنه ، یک راه(OBOR ) شناخته می‌شود. این پروژه چند میلیارد دلاری باعث پیوند «مستحکم» و «بلندمدت» چین و پاکستان شده است. شروع این پروژه، تمرکز روابط دو کشور را از همکاری‌های دفاعی به همکاری‌های اقتصادی تغییر داد. تحلیلگران، صفت «تغییردهنده بازی» را به درستی به این پروژه نسبت می‌دهند زیرا روابط دو کشور را کاملا دگرگون کرده است. با این حال و با توجه به گستردگی و حجم این ابرپروژه، چالش‌های بسیاری برای اجرای آن قابل تصور است. از این‌رو، باید منافع و تهدیدهای سیپک به طور دقیق تجزیه و تحلیل شوند تا بتوان ارزیابی جامعی از آن داشت. ( مطالب زیر برگرفته از تحلیل های منتشره در رسانه های پاکستان می باشد )

پاکستان به لحاظ موقعیت جغرافیایی، وضعیت امنیت داخلی و منطقه‌ای، چالشی اساسی به کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CIPEC)  و تکمیل سریع آن تحمیل می‌کند. تهدیدات امنیتی علیه سیپک از وضعیت پیچیده افغانستان و آشفتگی‌های ایالت بلوچستان نشأت می‌گیرد. پایان جنگ در افغانستان، عاملی کلیدی در اتصال جمهوری‌های آسیای مرکزی و پاکستان است. ادامه بحران‌ها و ناامنی‌ها در افغانستان باعث کاهش امنیت دو ایالت هم مرز خیبرپختونخوا و بلوچستان پاکستان و بخش‌های غربی چین (سین کیانگ) می‌شود. از آن جایی که این مناطق نقشی کلیدی در پروژه سیپک دارند، تهدیدات امنیتی در آن‌ها می‌تواند کارکرد اصلی سیپک به عنوان یک کریدور حمل و نقل را با چالش جدی مواجه کند. از این‌رو، دلیل اصلی تلاش‌های پاکستان و چین در فرایند صلح افغانستان، به علاقه دو کشور برای کاهش مخاطرات امنیتی علیه سیپک مربوط می‌شود.

فعالیت گروه‌های جدایی‌طلب در بلوچستان پاکستان ، تهدید دیگری علیه سیپک تحمیل می‌کند. این موضوع، اعتراض چین درباره تامین امنیت پروژه‌های مرتبط با سیپک در این ایالت را به شدت برانگیخته است. در کمیته هماهنگی مشترک پروژه که سال گذشته در اسلام آباد برگزار گردید، طرف چینی خواستار ارائه تضمین‌های امنیتی از طرف پاکستان شد. گروه جدایی طلب ارتش آزاد‌ی‌بخش بلوچستان فعالیت‌های خود را با حمله به کنسولگری چین در کراچی، به خارج از ایالت گسترش داده است. این حمله در کنار فعالیت‌های این گروه و سایر گروه‌ها در ایالت بلوچستان، تهدید اصلی علیه سیپک به شمار می‌روند که چین و پاکستان باید به طور مشترک با آن مقابله کنند.

علاوه بر این، سیپک از جانب کشمکش‌های ژئوپولیتیکی روزافزون بین واشنگتن و پکن نیز مورد تهدید قرار دارد. ایالات متحده نه تنها مخالفت خود با ایده یک پهنه ، یک راه و سیپک را افزایش داده، بلکه از همه مهم‌تر، سطح روابط خود با هند را هم ارتقاء داده و معتقد است این روابط برای تامین امنیت اقیانوس هند ضروری است. از این‌رو، به دلیل ظرفیت بالقوه سیپک برای کاهش وابستگی چین به تنگه مالاکا و کاهش هزینه‌های دسترسی آن به مناطق دیگر به خصوص بازارهای آسیای غربی، خرابکاری در این پروژه می‌تواند به آن آسیب جدی وارد کند.

جدای از چالش‌های امنیتی، سیپک از لحاظ راهبردی و اقتصادی برای هر دو کشور چین و پاکستان حائز اهمیت است. توسعه اقتصادی، مهم‌ترین فرصت ناشی از اجرای سیپک است زیرا از این طریق، حجم عظیمی از سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی به پاکستان سرازیر و باعث رونق اقتصادی بخش‌های دولتی و خصوصی می‌شود. فرایند صنعتی شدن پاکستان در قالب سیپک هم باعث ایجاد شغل به خصوص برای خیل جمعیت بیکار در بلوچستان خواهد شد. در نتیجه، این پروژه می‌تواند باعث رونق بلوچستانی شود که سالیان سال است از فقر، بی‌سوادی و بیکاری رنج می‌برد. با ارتقاء سطح امنیت، ثبات و سرمایه‌گذاری در تولید، انرژی و توسعه اجتماعی بلوچستان در قالب سیپک، فقر در این منطقه کاهش می‌یابد و در نتیجه، فقرایی که به راحتی جذب گروه‌های تروریستی مانند داعش می‌شوند، از این مهلکه نجات می‌یابند. رشد اقتصادی به افزایش ثبات داخلی پاکستان نیز کمک و توانایی‌های آن برای مقابله با تروریسم و حرکت‌های جدایی‌طلبانه را تقویت می‌کند.

سیپک همچنین وابستگی چین به تنگه مالاکا را از طریق اتصال مستقیم آن به اقیانوس هند و خاورمیانه از طریق بندر گوادر کاهش می‌دهد. به همین دلیل، بندر گوادر، منطقه‌ای راهبردی برای چین محسوب می‌شود. این بندر مسیر دریایی چین برای ارتباط با آسیای غربی و خاورمیانه را از 12 هزار کیلومتر به 3 هزار کیلومتر کاهش می‌دهد.

ارتقاء ارتباطات منطقه‌ای، هدف اصلی سیپک است. پاکستان از طریق این پروژه، دروازه‌ای برای دسترسی به آسیای غربی و جمهوری‌های آسیای مرکزی می‌گشاید و در نتیجه، بازارهای این دو منطقه می‌توانند کالاهای خود را به راحتی حمل کنند. بهبود زیرساخت‌ها و ارتقاء ارتباطات با کشورهای این دو منطقه، کمک می‌کند تا کالاهای‌شان را به بازارهای منطقه‌ای و جهانی عرضه کنند.

بدون شک، سیپک می‌تواند توسعه اقتصادی، ارتباطات اقتصادی و همبستگی بین دو کشورهای را افزایش دهد. با این حال، نباید انتظارات از سیپک را افزایش داد و باید واقعیت‌های ژئوپولیتیکی منطقه را به خوبی درک کرد. چین و پاکستان باید این پروژه را علی‌رغم مخالفت‌های جدی هند و آمریکا به درستی هدایت کنند و در این مسیر باید بیش از هر موضوعی، راهی برای کاهش چالش‌های امنیتی بیابند.