کشاورزی در نیجریه

تا دهه 1960 میلادی و تا پیش از اکتشاف ذخایر سرشار نفت و گاز در نیجریه، این کشور در تولید مواد غذایی و محصولات کشاورزی، خودکفا به شمار می آمد. با این وجود کشف نفت و وابستگی روز افزون دولت به منابع ارزی سهل الوصول ناشی از صادرات این ماده خام، بی توجهی به بخش کشاورزی را در پی داشته و موجبات افول تدریجی این بخش مهم از اقتصاد نیجریه را فراهم آورد.

امروزه نیجریه علی رغم برخورداری از آب و هوای مستعد، بارندگی فراوان، زمین‌های مرغوب و جمعیتی بیش از یکصد و نود میلیون نفر که بخش اعظم آن جوان و ساکن مناطق روستایی هستند، ناچار از واردات سالانه بیش از 22 میلیارد دلار محصولات کشاورزی برای تامین خوراک مردمان خویش است.

این در حالی است که بخش کشاورزی بیش از 70 درصد از نیروی کار نیجریه را به خود اختصاص داده و این کشور با برخورداری از 82 میلیون هکتار زمین قابل کشت[1]حداقل شش ماه بارندگی در سال، رودخانه‌های پرآب و بیش از 960 کیلومتر خطوط ساحلی نه تنها می‌تواند در تامین خوراک مردمانش خودکفا باشد، بلکه درصورت اتخاذ راهبردی مناسب و بهره گیری بهینه از منابع سرشار در اختیار، قادر خواهد بود به یکی از عمده ترین صادرکنندکان مواد غذایی و محصولات کشاورزی بدل شود.[2]

در این نوشتار می‌کوشیم تا با مطالعه وضعیت کنونی بخش کشاورزی نیجریه، عمده ترین موانع و کاستی‌های مبتلا به این بخش مهم از اقتصاد آن کشور را مورد شناسایی قرار دهیم.

 

1. سهم کشاورزی در اقتصاد نیجریه:

با وجود وابستگی شدید نیجریه به نفت و درآمدهای ارزی ناشی از صادرات آن، کشاورزی همچنان یکی از مهمترین بخش های اقتصاد نیجریه بوده و با جذب 70 درصد از نیروی کار، ستون فقرات اقتصاد مردمان این کشور به شمار می آید.

کشاورزی هم اکنون اندکی بیش از 21 درصد از تولید ناخالص داخلی نیجریه را تامین کرده و علی رغم آنکه تنها 42 درصد از زمین‌های مرغوب آن کشور مورد استفاده کشاورزی قرار دارد، غذای مورد نیاز بیش از 80 درصد از مردمان نیجریه را تامین می نماید.

کشاورزی در نیجریه اغلب به شیوه سنتی، با بهره گیری از ابزارهای اولیه بوده و مهمترین محصولات تولیدی و صادراتی آن کشور عبارتند از: کنجد، کاساو ا( یا مانیوک از پر مصرف ترین غلات نشاسته دار در آفریقاست ) ، کاکائو، یم( سیب زمینی هندی )، بادام زمینی، سویا، بادام هندی، ذرت، پنبه و صمغ عربی.

در مقابل عمده ترین واردات کشاورزی نیجریه عبارتند از: برنج، گندم و غلات[3]

شایان ذکر است که فصل بارندگی در نیجریه حدود شش ماه -از اوایل اردیبهشت تا آبانماه- و میزان بارندگی در ایالت های جنوبی آن کشور بیشتر است. به عبارت دیگر هرچه به سمت شمال نیجریه پیش برویم، میزان بارندگی، زمین‌های مستعد کشاورزی کاهش می یابد.

 2-مهمترین تولیدات کشاورزی نیجریه

همانگونه که پیشتر اشاره شد، کنجد، کاساوا، کاکائو، یم، بادام زمینی، سویا، بادام هندی، برنج، ذرت، صمغ عربی و پنبه مهمترین محصولات کشاورزی نیجریه هستند. در این بخش میزان تولید و صادرات مهمترین محصولات کشاورزی نیجریه مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

 کنجد:

نیجریه با ظرفیت تولید سالانه 580 هزار تن کنجد، پس از سودان دومین تولید کننده بزرگ کنجد در آفریقا و در مجموع سومین تولید کننده کنجد جهان است. این محصول سهم قابل توجهی از صادرات کشاورزی نیجریه را به خود اختصاص داده و ارزش صادرات آن تنها در سال 2018 بالغ بر 89 میلیارد نایرا -تقریبا برابر با 247 میلیون و 222 هزار دلار- بوده است[4].کنجد در بیشتر مناطق شمال، جنوب و غرب نیجریه قابل کشت بوده و مهمترین ایالت های تولید کننده کنجد در این کشور عبارتند از: ایالت های بنویی، جیگاوا، ناصاراوا، کانو، کاتسینا، یوبه و کوگی.

کشورهای اصلی واردکننده کنجد از نیجریه به ترتیب عبارتند از: ژاپن، چین، ترکیه و هند. شایان ذکر است که قیمت و کیفیت رقابتی کنجد نیجریه در مقایسه با مبادی سنتی واردات کنجد توسط کشورمان -هند، پاکستان و افغانستان- موجب شده تا در سال های اخیر واردات کنجد نیجریه به ایران روندی فزاینده داشته باشد. بگونه ای که  بر اساس آمار اتاق بازرگانی تهران ارزش واردات کنجد و روغن آن از  389 هزار و 718 دلار در سال 1395 به 3 میلیون و 708 هزار و 962 دلار در سال 1397 افزایش داشته است[5].

کاکائو

نیجریه با تولید سالانه بیش از 430 هزار تن کاکائو پس از ساحل عاج، غنا و اندونزی چهارمین تولید کننده بزرگ این محصول در جهان است و کاکائو یکی از عمده محصولات کشاورزی و از جمله مهمترین تولیدات ارز آور آن کشور به شمار می رود، به گونه ای که بر اساس اعلام اداره ملی آمار نیجریه ارزش صادرات کاکائوی آن کشور در سال 2018 رقمی‌بالغ بر 83 میلیارد و 700 میلیون دلار (232 میلیون و 500 هزار دلار) بوده است.

این محصول اغلب در مناطق جنوب غربی نیجریه کشت و عمدتا به آمریکا و کشورهای اروپایی صادرمی‌شود.[6]

 کاساوا

کاساوا مهمترین منبع غذایی مردم نیجریه است و این کشور با استحصال سالانه 47 میلیون تن کاساوا، بیش از بیست درصد از کل تولید این محصول در جهان را به خود اختصاص داده است.

تقریبا تمامی زمین‌های نیجریه برای کشت کاساوا مستعد است و به همین دلیل دولت نیجریه می‌کوشد تا بخشی از آرد گندمی‌که برای تولید نان استفاده می‌شود را با آرد کاساوا جایگزین کند. هرچند ارزش تولید سالانه کاساوا در نیجریه بالغ بر 16 میلیارد دلار است اما درآمد سالانه این کشور از محل صادرات کاساوا تنها اندکی بیش از 136 میلیون دلار می‌باشد. شایان ذکر است که عمده ترین خریدار کاساوای نیجریه کشور چین می‌باشد.

 یم

نیجریه با تولید سالانه بیش از 47 میلیون تن یم -گونه ای از سیب زمینی شیرین- با اختلاف فراوان نسبت به سایر کشورها، بزرگترین تولیدکننده این محصول در جهان بوده و به تنهایی بیش از 50 درصد از کل تولید جهانی یم را تامین می‌کند. این محصول تقریباً در تمامی 36 ایالت نیجریه چه به برای استفاده خانوار و چه به صورت تجاری کشت می‌شود.

طی سال 2018 میلادی نیجریه در مجموع 2 هزار و 640 تن یم به ارزش تقریبی 1 میلیون و 562 هزار دلار را به کشورهای اروپایی و آمریکا صادر نمود.

سویا

سویا یکی دیگر از تولیدات مهم بخش کشاورزی نیجریه به شمار می آید، ایالت بنویی تولیدکننده اصلی این دانه پروتئینی روغنی در نیجریه است اما دانه سویا در برخی دیگر از ایالت های نیجریه از جمله کادونا، نیجر، ناصاراوا، کبی، اویو، تارابا و سوکوتو نیز کشت می‌شود.

ظرفیت تولید سالانه دانه سویا در نیجریه 600 هزار تن است[7] و مهمترین واردکنندگان سویای نیجریه عبارتند از: چین، اتحادیه اروپا، ویتنام، تایلند و اندونزی.[8]

 زنجبیل

نیجریه با تولید سالانه بیش از 523 هزار تن زنجبیل پس از هند دومین تولیدکننده و پس از هند و چین سومین صادرکننده بزرگ زنجبیل در جهان است. این محصول عمدتاً در ایالت های کادونا، ناصاراوا و بنویی کشت شده و بیشتر به کشورهای ویتنام، هند، امارات، هلند، ژاپن، ترکیه، اندونزی، آلمان و اسپانیا صادر می‌شود.[9]

 بادام هندی:

نیجریه چهارمین تولید کننده بادام هندی و یکی از مصرف کنندگان بزرگ این محصول در جهان به شمار می آید. بر اساس اعلام انجمن ملی کشونات (بادام هندی) نیجریه، مجموع تولید جهانی این محصول در سال 2017 رقمی معادل 2.1 میلیون تن بوده است که از این میان بیش از ده درصد - 220 تن – در نیجریه تولید شده و ارزش صادرات بادام هندی نیجریه در سال مورد اشاره 402 میلیون دلار بوده است.[10]

بادام هندی عمدتا در ایالت های کوارا، کوگی، اکیتی، اوشون و اویو کشت شده و بزرگترین واردکنندگان آن عبارتند از کشورهای ویتنام، هند و بنین.

 بادام زمینی:

نیجریه با تولید سالانه 3.03 میلیون تن بادام زمینی پس از چین و هند سومین تولید کننده بزرگ بادام زمینی در جهان به شمار می رود.[11] این محصول اغلب در ایالت های شمالی نیجریه بویژه در ایالت های کانو، کادونا، تارابا، بائوچی، بورنو و آداماوا کشت و عمدتا به هند، آمریکا، اسپانیا، هلند و فرانسه صادر می‌شود.

 برنج:

نیجریه بزرگترین تولید کننده، مصرف کننده و وارد کننده برنج در قاره آفریقاست و تقریباً تمامی خانواده‌های نیجریه ای برنج را در وعده غذایی روزانه خود دارند[12].  بخش قابل توجهی از برنج مورد نیاز نیجریه از طریق واردات رسمی و یا قاچاق از کشورهای برزیل، ویتنام، تایلند و هند تامین می‌شود و همین امر دولت آن کشور را بر آن داشته است تا با اتخاذ سیاست محدودیت واردات و تشویق تولید داخلی برنامه خودکفایی در تولید این محصول استراتژیک کشاورزی را در پیش بگیرد.

اتخاذ این راهبرد موجب شد تا در فاصله سال های 2012 تا 2018 تولید برنج در نیجریه با رشدی بیش از 50 درصد به 3.7 میلیون تن افزایش یابد. با این وجود نیجریه در سال 2018 بیش از 3 میلیون تن برنج وارد کرده و بر اساس پیش بینی وزارت کشاورزی آمریکا انتظار می رود واردات برنج این کشور طی سال 2019 نیز با رشد 13 درصدی به 3.4 میلیون تن بالغ شده و از این نظر پس از چین در رتبه دوم جهان قرار گیرد. مهمترین ایالت های تولید کننده برنج در نیجریه عبارتند از: ایالت های کبی، کانو، ابونی، آنامبرا، نیجر، انوگو، تارابا و کراس ریورز.

 ذرت:

بنا بر اعلام انجمن ذرت کاران نیجریه این کشور با تولید 20 میلیون تن ذرت در سال 2018 بزرگترین تولید کننده این محصول در آفریقا به شمار می آید. طی سال های اخیر و در راستای برنامه دولت محمدو بوهاری جهت متنوع سازی اقتصاد نیجریه و احیاء بخش کشاورزی، کشت ذرت در این کشور مورد توجه قرار گرفته و میزان تولید این محصول از 8 میلیون تن در سال 2015 به بیش از 20 میلیون تن در سال 2018 افزایش یافته است.[13]

ذرت عمدتاً در ایالت های نیجر، تارابا، کادونا، آداماوا و پلاتو کشت شده و به صورت محدود به برخی از کشورها از جمله نیجر، غنا، امارات عربی متحده، کانادا، هلند و بوتسوانا صادر می‌شود.

 پنبه

سابقه کشت پنبه در نیجریه به سال 1903 و دوران استعمار آن کشور توسط انگلستان باز می‌گردد. در این سال ها کشت پنبه در نیجریه تحت مدیریت و برنامه ریزی منسجم "انجمن پنبه کاران بریتانیا" انجام می‌گرفت و با توجه به بازار مناسب صادراتی و نقد شوندگی سریع این محصول، کشت آن از رونق فراوانی برخوردار بود. به گونه ای که در نیمه نخست قرن بیستم میلادی و بویژه تا پیش از سال 1958 و کسب نخستین درآمدهای حاصل از صادرات نفت، پنبه از عمده ترین محصولات صادراتی نیجریه بوده و گاه تا بیست و پنج درصد از تولید ناخالص داخلی آن کشور را تامین کرده است.[14]

پس از کشف نفت و کسب درآمدهای ناشی از صادرات آن، توجه دولت نیجریه به بخش های دیگر اقتصاد از جمله کشاورزی و بالاخص کشت پنبه بشدت کاهش یافت و واردات بی رویه پنبه و پارچه و اتخاذ سیاست های نادرست، تولید پنبه را به شدت متاثر ساخته و تا مرز نابودی پیش برد. خوشبختانه در سال های اخیر توجه دولت محمدو بوهاری، رئیس جمهور نیجریه، به بخش کشاورزی و سیاست این کشور در گذار از اقتصاد نفتی موجب شده تا تولید پنبه در نیجریه مجدداً احیا شود.

هرچند 24 ایالت از مجموع 36 ایالت نیجریه قابلیت کشت پنبه را دارند، با این وجود پنبه عمدتاً در یازده ایالت شمالی و جنوب غربی آن کشور یعنی ایالت های کانو، کادونا، کاتسینا، سوکوتو، زامفارا، کبی، جیگاوا، کوارا، اویو، اوندو و اوگون کشت می‌شود.

در سال 2017 مجموع زمین‌های زیر کشت پنبه در نیجریه 270 هزار هکتار و مجموع تولید این محصول 112 هزار و هشتصد تن بوده است. در این سال نیجریه همچنین موفق شد با صادرات 21 هزار 600 تن پنبه از جمله به کشورهای مالزی، استرالیا، بوتسوانا، برزیل، آنتیگوا و باربادوس، کشور جزیره ای نیووه و پاکستان، شش میلیون و هفتاد هزار دلار درآمد ارزی کسب کند.

با این وجود هرچند طی سال 2018 سطح زیرکشت و تولید پنبه در نیجریه نسبت به سال پیش از آن ثابت ماند، اما افزایش مصرف داخلی بویژه به دلیل راه اندازی چند کارخانه نساجی موجب شد تا در کنار واردات چهار هزار و هشتصد تن پنبه به نیجریه صادرات این محصول در مقایسه با سال 2017 بیش از 33 درصد کاهش داشته باشد.

 گندم

علی رغم برخورداری از زمین و آب و هوای مستعد، نیجریه بخش اعظم گندم مورد نیاز خود را وارد می‌کند. ظرفیت تولید داخلی گندم نیجریه که عمدتاً در ایالت های شمال شرقی آن کشور از جمله بورنو، یوبه و جیگاوا کشت می‌شود، در بهترین حالت 600 هزار تن است که این رقم در مقابل مصرف سالانه بیش از 5 میلیون تن گندم در نیجریه ناچیز می‌باشد.

بر اساس اعلام وزارت کشاورزی آمریکا نیجریه طی سال 2018 نزدیک به 5.4 میلیون تن گندم از کشورهای آمریکا، روسیه، کانادا و آلمان وارد کرده است که این رقم با توجه به کاهش تولید داخلی گندم در سال 2018 نسبت به سال پیش از آن 200 هزار تن افزایش را نشان می دهد.[15]

 صمغ عربی

صمغ عربی یا صمغ آکاسیا صمغی طبیعی و سفید رنگ است که عمدتا از درخت آکاسیا استحصال شده و در صنایع غذایی، دارویی، آرایشی و چاپ مصارف فراوان دارد. نیجریه با تولید سالانه 22 هزار تن صمغ عربی پس از سودان و چاد سومین تولید کننده بزرگ این محصول به شمار می آید.

 صمغ عربی بیشتر در ایالت های آداماوا، بورنو، سوکوتو، یوبه، نیجر، تارابا، بائوچی و کبی نیجریه استحصال و عمدتاً به هند، ژاپن، انگلستان، فرانسه، آلمان، اسپانیا و چین صادر می‌شود.[16]

تنها در سال 2016 نیجریه از محل صادرات این صمغ طبیعی درآمدی بیش از 43 میلیون دلار کسب نموده است.

 گیاه هیبیسکوس (از خانواده چای ترش)

این گیاه که دارای مصارف دارویی، صنعتی و خوراکی فراوان است در ایالت های جیگاوا، کانو، کاتسینا، گومبه، بائوچی و بورنو نیجریه کشت و بازار صادراتی خوبی در سایر کشورها از جمله مکزیک، آمریکا، انگلستان، هلند، فرانسه و آلمان دارد.

نیجریه در سال 2018 موفق شد تنها از محل صادرات 1983 کانتینر هیبیسکوس به مکزیک، بیش از 35 میلیون دلار درآمد ارزی کسب نماید.

 مشکلات مبتلا به بخش کشاورزی نیجریه

همانگونه که پیشتر اشاره شد، نیجریه علی رغم بهره مندی از مزایای فراوانی همچون آب و هوای مساعد، زمین‌های مرغوب و مستعد کشاورزی و جمعیت جوان، در تأمین مواد غذایی و کشاورزی مردمان خود ناتوان و به شدت وابسته به واردات است.

بر اساس برآوردهای فائو نیجریه سالانه بیش از ده میلیارد دلار فرصت صادرات کشاورزی را از دست می دهد و نرخ ضایعات محصولات کشاورزی نیجریه از مزرعه تا هنگام مصرف قریب به چهل درصد است. به عنوان مثال درحالیکه نیجریه دو سوم گوجه فرنگی در غرب آفریقا را تولید می‌کند در همان حال یکی از بزرگترین واردکنندگان رب گوجه در جهان به شمار می آید.[17]

در ادامه برخی از مهمترین موانع و مشکلات مبتلا به بخش کشاورزی در نیجریه به اختصار مورد اشاره قرار خواهد گرفت؛

 

• فقر:

بر اساس آمار ساعت جهانی فقر -World Poverty Clock- نیجریه با بیش از 91.8 میلیون نفر دارای بیشترین جمعیت به شدت فقیر جهان است. این فقر گسترده بیش از هر بخش دیگری از اقتصاد نیجریه در کشاورزی انعکاس داشته و کشاورزان نیجریه ای اغلب مردمانی فقیر و ناتوان از تأمین منابع مالی لازم جهت بهره گیری از ابزارها و نهاده‌های مورد نیاز برای کشت بهینه هستند.

 

• بیسوادی:

بر اساس آخرین آمار منتشره از سوی کمیسیون ملی سواد آموزی عمومی نیجریه بیش از 38 درصد از مردم آن کشور بی سواد هستند.[18] این معضل که در مناطق روستایی شدت بیشتری دارد، موجب شده تا کشاورزان نیجریه عمدتاً به شیوه‌های سنتی وابسته بوده و از فراگیری شیوه‌های نوین و بکارگیری ابزارهای مدرن کشاورزی ناتوان باشند.

 

• عدم کفایت زیرساخت:

عواملی نظیر وضعیت بسیار نامناسب شبکه‌های جاده ای و ریلی -که موجب تأخیر در رساندن محصولات به بازار و همچنین انتقال نهاده‌های کشاورزی به مزارع است، ناتوانی در تولید و توزیع برق- که از جمله ناتوانی در نگهداری میان مدت و بلندمدت محصولات کشاورزی را در پی دارد- ناتوانی در توزیع مستمر، بهینه و به هنگام سوخت و نبود شبکه‌های تأمین آب باغی و زراعی -که موجب روی آوردن بیش از 90 درصد از کشاورزان نیجریه ای به کشت دیم شده است- از جمله موانع اصلی توسعه بخش کشاورزی در نیجریه هستند.[19]

 

• نگاه منفی مردم بویژه جوانان به فعالیت در بخش کشاورزی:

در نگاه اغلب مردم نیجریه بویژه جوانان این کشور کشاورزی شغلی همراه با فقر و سختی و با منزلت پایین اجتماعی است و به همین دلیل بیشتر جوانان نیجریه تمایلی برای اشتغال در این بخش ندارند.

 

• کمبود ماشین آلات مدرن کشاورزی:

اصولا کشاورزی در نیجریه اغلب به صورت بسیار سنتی و با بهره گیری از ابزارهای اولیه است و کمبود آشکار ابزارهای نوین و ماشین آلات مدرن کشاورزی نظیر تراکتور، کمباین و تیلر، بهره وری در این بخش از اقتصاد کشور را به شدت کاهش داده است.

نارسایی آشکار نیروی کار ماهر و تکنسین‌هایی که حداقل قادر به تعمیر ماشین آلات کشاورزی باشند، موجب شده بسیاری از ماشین آلات وارداتی به دلیل مشکلات کوچک سال ها زمینگیر و بدون مصرف بمانند.

 

• بی توجهی به تحقیق و توسعه:

یکی دیگر از عوامل بازدارنده توسعه کشاورزی در نیجریه که بی شک ناشی از بی توجهی آشکار دولت به این بخش است، نا آشنایی کشاورزان با تکنیک های جدید تولید و روش های علمی و نوین بهره وری و فقدان مؤسسات تحقیق و توسعه کشاورزی است.

                 

• بی توجهی به آموزش کشاورزان:

درصد بالای بی سوادی در میان جمعیت روستایی و کشاورزی نیجریه و عدم توجه دولت به برگزاری دوره‌های بازآموزی و فنی و حرفه ای از دیگر عوامل تداوم چرخه ناکارآمد کشاورزی سنتی و کم بهره در آن کشور است.

• فقدان صنایع فراوری محصولات کشاورزی:

اصولا عدم دسترسی مستمر به برق و کمبود شدید زیرساخت در نیجریه یکی از مهمترین دلایل گسترش صنعت در آن کشور است. این اختلال موجب شده تا بخش کشاورزی نیجریه از امکان ذخیره و انبار تولیدات و یا بهره گیری از صنایع فراوری محصولات محروم باشد. تا جایی که برخی برآوردها حاکی از آن است که سالانه تا چهل درصد از تولیدات کشاورزی نیجریه در مراحل پس از برداشت ضایع می‌شود.

 

• وابستگی به باران و عدم آبیاری زمین‌های زراعی

کشاورزی در نیجریه عمدتاً به شیوه دیم و به شدت وابسته به بارش های طبیعی است. بعلاوه نه تنها بهره گیری از سیستم های مکانیزه آبیاری در این کشور بسیار محدود و غیرمعمول است بلکه به طور کلی کمتر از یک درصد از زمین‌های زراعی نیجریه آبیاری می‌شوند.

 

• کمبود کود، سم و نهاده‌های کشاورزی

نتایج حاصل از یک مطالعه که اخیراً توسط وزارت کشاورزی و توسعه روستایی نیجریه انجام گرفته حاکی از آن است که استفاده مداوم از زمین‌های کشاورزی و عدم رعایت قواعد استراحت و احیاء و تقویت زمین (آیش بندی) موجب شده تا زمین‌های کشاورزی در نیجریه به حالت عقیم و بی ثمر درآیند. به عنوان مثال بر اساس اعلام همین مرجع کمبود عناصر نیتروژن و فسفر در خاک نیجریه بسیار حاد و به ترتیب 80 و 75 درصد است. همچنین عدم بهره گیری از کودهای شیمیایی[20] و استفاده از بذرهای نامرغوب و اصلاح نشده را می‌توان از سایر عوامل بهره وری اندک کشاورزی در نیجریه است[21].

 

• سیستم مالکیت منسوخ شده خرده مالکی

یکی دیگر از عوامل بهره وری اندک در بخش کشاورزی نیجریه شیوه سنتی خرده مالکی و کشت در زمین‌های کوچک است که امکان کشاورزی تجاری و مکانیزه و استفاده از فن آوری‌های جهت افزایش راندمان تولید را بسیار محدود می‌کند.[22]

 

• سیاست های دولتی:

وابستگی شدید دولت نیجریه به درآمدهای نفتی و بی توجهی به سایر حوزه‌ها از جمله کشاورزی موجب شده این بخش مهم از اقتصاد نیجریه از مشکلات عمده ای نظیر تنگنا در دسترسی به منابع مالی دولتی و ارز خارجی، کمبود انبار و تجهیزات نگهداری و انتقال محصول، ناتوانی در بازاریابی بین المللی، عدم اجرای برخی از سیاست های تشویقی نظیر ارائه جوایز صادراتی و عدم برگزاری دوره‌های آموزشی و مهارت افزایی برای فعالان کشاورزی در رنج باشد.[23]

در حالی که نیجریه بر اساس اعلامیه ماپوتو[24] متعهد است که حداقل ده درصد از بودجه سالانه خود را به بخش کشاورزی اختصاص دهد، طی سال های 2011 تا 2018 سهم کشاورزی از بودجه نیجریه هیچگاه فراتر از 2.2 درصد نرفته[25]و دولت این کشور علی رغم تبلیغات رسمی در زمینه متنوع سازی اقتصاد و توجه به بخش کشاورزی همچنان از اتخاذ یک راهبرد مشخص در حمایت از این بخش مهم از اقتصاد خود ناتوان بوده است.

 

[1]. یعنی بیش از 90 درصد از کل از اراضی آن کشور

[2].https://www.researchgate.net/publication/319703602_Agricultural_Output_and_Economic_Growth_in_Nigeria

[3]. https://nigerianfact.com/problems-of-agricultural-development-in-nigeria-with-solutions/

[4]. هر دلار برابر با 360 نایرا-واحد پول نیجریه- است.  

[5] .http://www.tccim.ir/

[6]. https://www.spillednews.com/2018/11/nigerias-cocoa-price-rises-21-3-weeks-flooding-cuts-output.html

 

[7]. https://www.proshareng.com/news/Commodities/Nigeria-Produces-About-600-000tonnes-of-Soybean--Ranked-2nd-in-SSA/40355

[8].https://connectnigeria.com/articles/2017/12/these-are-nigerias-top-ten-agricultural-exports-right-now/

[9]. https://www.tridge.com/intelligences/ginger

[10]. https://www.agronigeria.com.ng/nigeria-emerges-worlds-4th-largest-cashew-producer/

[11]. https://brandspurng.com/nigeria-amongst-top-world-producers-of-peanut/

[12]. https://www.wealthresult.com/agriculture/top-10-farming-in-nigeria

[13]. https://guardian.ng/features/farmers-want-fg-to-ban-maize-importation/

[14]. https://www.nigerianinfopedia.com/cotton-farming-nigeria-guide-start/

[15].https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-18/nigeria-wheat-imports-jump-31-in-second-quarter-port-data-show

[16]. https://www.proshareng.com/news/Commodities/Nigeria-is-The-World%E2%80%99s-Third-Largest-Producer-of-Gum-Arabic/38762

[17].http://www.fepsannigeria.com/fepsan2/index.php?option=com_content&view=article&id=232:nigeria-is-worlds-largest-importer-of-tomato-paste-sanusi&catid=57:frontpage

 

[18].  https://www.vanguardngr.com/2018/12/38-of-nigerians-are-illiterates/

[19]. https://naijaquest.com/problems-of-agriculture-in-nigeria-and-solutions/

 

[20].درحالی که میانگین استفاده از کود شیمیایی در نیجریه 6 تا 20 کیلوگرم در هکتار است این رقم در کشورهای پیشرفته گاه تا بیش از 200 کیلو در هر هکتار می‌باشد.

[21].https://fertilizer-machinery.com/solution/Nigeria-Fertilizer-Market-Analysis.html

[22]. http://www.fao.org/nigeria/fao-in-nigeria/nigeria-at-a-glance/en/

[23]. https://nairametrics.com/latest-top-10-agricultural-exports-fro-nigeria/

[24] .Maputo Declaration on Agriculture in 2003

[25]. https://total-facts-about-nigeria.com/agriculture-in-nigeria.html