نگاهی به صنعت گاز قزاقستان(آستانه)

قزاقستان سه تریلیون متر مکعب ذخایر گاز اثبات شده دارد که بیشتر آن در بخش غربی این کشور واقع شده است

ذخایر:

قزاقستان سه تریلیون متر مکعب ذخایر گاز اثبات شده دارد که بیشتر آن در بخش غربی این کشور واقع شده است. KazMunayGas، شرکت ملی نفت و گاز قزاقستان، قبل از اینکه شرکت تابعه خود QazaqGaz را برای اجرای مستقل پروژه‌های گازی به سهامدار عمده خود به صندوق ثروت دولتی Samruk Kazyna واگذار کند، بر این صنعت تسلط داشت. انتقال قزاق گاز به سامروک کازینا به دستور رئیس جمهور قاسم جومارت توکایف در در جولای 2021 انجام شد.

 

تولید:

در سال 2022، حجم تولید گاز در قزاقستان به 53.2 میلیارد متر مکعب رسید. تولید گاز قابل عرضه که به حجم گاز موجود برای فروش پس از تکمیل فرآیند فرآوری و تصفیه اشاره دارد، ۲۷.۸ میلیارد مترمکعب بوده که نسبت به سال قبل ۵.۴ درصد معادل ۱.۶ میلیارد مترمکعب کاهش داشته است. 19.3 میلیارد مترمکعب به بازار داخلی عرضه شد و 4.6 میلیارد مترمکعب نیز صادر شد. برنامه قزاقستان در زمینه تولید گاز برای سال 2023، تولید 55 میلیارد متر مکعب از جمله 28 میلیارد گاز قابل عرضه در بازار است.

حدود 79 شرکت تولید گاز در کشور وجود دارد که از جمله 23 شرکت گاز را به سیستم انتقال گاز می فروشند تا نیازهای بازار داخلی و صادرات را تامین کنند. گرچه صنعت گاز قزاقستان تلاش می‌کند تا نیازهای داخلی کشور را تامین کند با این حال، منابع تولیدی موجود قادر به تامین تقاضای داخلی نیست. در سال 2022، آقای توکایف رئیس جمهور قزاقستان ، باتوجه به رشد مصرف گاز در سراسر کشور به سبب رشد جمعیت، رونق ساخت و ساز و توسعه صنعتی، در مورد کمبود گاز طبیعی هشدار داد.

 

مصرف:

با توجه به راه اندازی تاسیسات جدید صنعتی و گازی شدن کشور، مصرف گاز در بازار داخلی سالانه رو به افزایش است. طی ده سال گذشته، حجم مصرف گاز در بازار داخلی بیش از دو برابر شده است  و از 9 میلیارد متر مکعب به 19 میلیارد متر مکعب رسیده است. به علت افزایش فزاینده مصرف، پیش‌بینی می‌شود که در سال آینده کشور قزاقستان با کمبود گاز مواجه شود.

البته برخی ناظران معتقدند که نگاه دقیق تر در این زمینه حاکی از آنست کمبود گاز ناشی از کمبود گاز نیست که قزاقستان به وفور دارد، بلکه به دلیل نحوه عملکرد بازار گاز در این کشور است که مکانیسم های قیمت گذاری بزرگترین چالش را برای این صنعت  به همراه داشته است.

 

قیمت گذاری:

قزاقستان سال‌ها سقف قیمت گاز را برای مصرف‌کنندگان نگه داشته است تا قیمت سوخت برای شهروندانش مقرون به صرفه باشد، این رویه میراثی از دوران اتحاد جماهیر شوروی است. با این حال، ادامه این امر برای ادامه حیات این صنعت بسیار خطرناک است. به عبارت دیگر سیاست مهار قیمت، عامل اصلی بازدارنده در توسعه صنعت گاز بوده است. به دلیل محدودیت قیمت گذاری، قیمت گاز قابل فروش در قزاقستان سودآور نیست. آنچه به بازار عرضه می‌شود عمدتاً گاز حاصل از استخراج نفت در میادین تنگیز، کاشاگان و کاراچاگانک است که مجموعاً 64 درصد از حجم کل منابع گاز قابل فروش را تشکیل می دهد.آقای توکایف و کارشناسان بارها بر لزوم اصلاح طرح قیمت گذاری فعلی گاز قابل عرضه تاکید کرده اند.

 

ایجاد مشوق برای شرکتهای بهره بردار:

با توجه به اقبال کم بهره برداران زیرزمینی به گسترش منابع و با توجه به قیمت هایی که کفاف هزینه تولید گاز را نمی دهد، لازم است اقدامات تشویقی مناسب و به روز رسانی سیاست قیمت گذاری صورت گیرد. "بولات آکچولاکوف" وزیر سابق انرژی که در حال حاضر به عنوان مشاور رئیس جمهور خدمت می‌کند، در این رابطه گفته است که  توسعه منابع قزاقستان از طریق اقدامات تشویقی برای اجرای پروژه‌های گازی بسیار ضروری است.

این اصلاحات در دسامبر 2022 در قانون مالیاتی مرتبط با آن به تصویب رسید. این مشوق ها از تاریخ قرارداد اعمال می‌شود و پس از 20 سال تقویمی از تاریخ صادرات هیدروکربن‌های تولید شده تحت قرارداد استفاده از خاک زیرزمینی منقضی می‌شود. انتظار می رود در نتیجه این اقدامات تشویقی تا سال 2030 ، منابع گاز قابل عرضه به میزان 6.7 میلیارد متر مکعب اضافی افزایش یابد. این رقم معادل یک و نیم برابر گاز صادراتی قزاقستان درسال گذشته است. به عبارت روشن تر تنها در صورت موفقیت تدابیر پیش بینی شده تشویقی، قزاقستان قادر خواهد بود همچنان بخشی از تولیدات گازی خود را صادر کند.

قزاقستان در سال 2014 اپراتور ملی با حق تقدم خرید گاز تولید شده از میادین نفتی تعیین کرده است. شرکت ملی قزاق گاز، عمده فروشی گاز قابل عرضه و توزیع گاز را از طریق سامانه یکپارچه گازرسانی بر اساس قیمت خرید و تعرفه حمل و نقل اصلی انجام می دهد.

این طرح به مقامات ایالتی اجازه می دهد تا قیمت گاز را کنترل کرده و عرضه گاز پایدار را در بازار داخلی حفظ کنند. اما عمده‌فروشی گاز در بازار داخلی برای اپراتور ملی که یارانه‌ای است و مستقیماً به درآمدهای صادراتی وابسته است، سودآور نیست. به گفته وزارت انرژی قزاقستان، اپراتور ملی بین سال‌های 2015 تا 2021، 587 میلیارد تنگه (1.3 میلیارد دلار) به بازار داخلی یارانه پرداخت کرد که رقم بالایی به شمار می رود.

 

 گاز طبیعی مایع:

حجم مصرف داخلی گاز مایع (LPG) در سال 2022 به 1.8 میلیون تن رسید. در مقایسه با سال 2021، مصرف 400 هزار تن افزایش یافته است. با این حال، به دلیل جذابیت کم سرمایه‌گذاری برای تولیدکنندگان، تولید گاز مایع در سال 2022 نزدیک به همین میزان یعنی 400 هزار تن کاهش یافت.

LPG به طور گسترده در قزاقستان برای پخت و پز خانگی، گرمایش و سوخت استفاده می‌شود. در سال 2019، قزاقستان از طریق پلتفرمهای تجارت الکترونیک فروش گاز طبیعی را آغاز کرد. در سال 2022تجارت LPG به طور کامل از طریق این پلتفرم ها انجام شد. قیمت خرده فروشی گاز مایع در هر لیتر در قزاقستان اکنون بسته به منطقه از 50 تا 70 تنگه متغیر است. این قمیت حداقل سه تا چهار برابر کمتر از کشورهای همسایه است.

 

پروژه‌های گاز رسانی:

گاز‌رسانی مناطق کشور، به‌ویژه شمال و مرکز، که به شدت به زغال‌سنگ وابسته هستند، از دیرباز در دستور کار طرح های دولت قزاقستان قرار داشته است. با این حال، پیشرفت زیادی در این زمینه حاصل نشده است.

در سال 2022، قزاقستان 142 پروژه گازی را اجرا کرد که دسترسی به گاز طبیعی را برای 284800 نفر یا 107 شهرک روستایی فراهم کرد. در سال 2023، دولت 86 پروژه برای تامین گاز نزدیک به 170000 نفر یا 56 سکونتگاه روستایی در نظر گرفته است.

تا پایان سال 2022، سطح گازی شدن قزاقستان 59 درصد بوده است. به عبارت دیگر 11.6 میلیون نفر به گاز دسترسی داشتند. امسال 73.9 میلیارد تنگه (161.8 میلیون دلار) برای 76 پروژه که گازرسانی به 160000 نفر را تامین می‌کند، اختصاص یافته است. انتظار می‌رود که تا پایان سال 2023 گازرسانی از 60 درصد جمعیت فراتر رود.