کمبود و نوسان در بازار انرژی بنگلادش؛ نگرانی‌ها درباره تأمین و ثبات

بنگلادش، اقتصاد در حال رشد جنوب آسیا، در سال‌های اخیر با چالش‌هایی در حوزه تامین انرژی روبرو شده است. این کشور فاقد منابع انرژی قابل ‌توجه داخلی برای تأمین کامل نیازهای خود است. در نتیجه، بخش بزرگی از انرژی مورد نیاز کشور شامل نفت خام، فرآورده ‌های نفتی و انواع گازها (LPG و LNG) از مناطق دیگر وارد می‌شود، که بخش عمده آن از کشورهای حوزه خلیج فارس تأمین می‌گردد. این وابستگی، در کنار نوسانات قیمتی بازار جهانی انرژی و تحولات ژئوپلیتیکی منطقه، چارچوبی پرریسک برای ثبات اقتصادی و تجارت خارجی بنگلادش ایجاد کرده است. در سال‌های اخیر، تنش‌های منطقه ای و گسست‌های سیاسی در خاورمیانه باعث شده‌اند بازارهای انرژی جهانی دستخوش نوسان شود و بنگلادش به ‌عنوان کشوری مصرف‌کننده انرژی بیش از گذشته تحت‌تأثیر این تحولات قرار گیرد.

بنگلادش، اقتصاد در حال رشد جنوب آسیا، در سال‌های اخیر با چالش‌هایی در حوزه تامین انرژی روبرو شده است. این کشور فاقد منابع انرژی قابل ‌توجه داخلی برای تأمین کامل نیازهای خود است. در نتیجه، بخش بزرگی از انرژی مورد نیاز کشور شامل نفت خام، فرآورده ‌های نفتی و انواع گازها (LPG و LNG)  از مناطق دیگر وارد می‌شود، که بخش عمده آن از کشورهای حوزه خلیج فارس تأمین می‌گردد. این وابستگی، در کنار نوسانات قیمتی بازار جهانی انرژی و تحولات ژئوپلیتیکی منطقه، چارچوبی پرریسک برای ثبات اقتصادی و تجارت خارجی بنگلادش ایجاد کرده است. در سال‌های اخیر، تنش‌های منطقه ای و گسست‌های سیاسی در خاورمیانه باعث شده‌اند بازارهای انرژی جهانی دستخوش نوسان شود و بنگلادش به ‌عنوان کشوری مصرف‌کننده انرژی بیش از گذشته تحت‌تأثیر این تحولات قرار گیرد. بخش اعظم واردات سوخت مایع بنگلادش شامل LPG، نفت خام و فرآورده‌های نفتی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و دیگر تولیدکنندگان انرژی در این منطقه انجام می‌شود. این واردات از طریق بنادر و گذرگاه ‌های کلیدی از جمله تنگه هرمز به سوی بنگلادش حمل می‌شوند. اخیراً بنگلادش واردات LPG را گسترش داده است تا کسری واردات LNG را پوشش دهد، چرا که برخی از ترمینال‌های LNG با مشکلات زیر ساختی رو به رو بوده و یا پرداخت‌ها برای واردات LNG به تأخیر افتاده است. در همین حال، واردات LPG که نقش مهمی در تامین انرژی خانگی و صنعتی دارد، کاهش یافته و باعث بروز کمبودهای بازار و افزایش قیمت سیلندرهای گاز در ماه ‌های اخیر شده است.

بحران LPG و اختلالات بازار انرژی بنگلادش

در اوایل سال 2026، بنگلادش با بحران جدی در عرضه LPG مواجه شد، به ‌طوری‌که شرکت‌های واردکننده نتوانستند به موقع محموله‌ها را وارد کنند و قیمت‌ها به ‌طور قابل‌توجهی افزایش یافت. این کمبود که مدتی ادامه داشت، باعث شد بانک مرکزی تصمیم بگیرد واردات LPG را با اعتبار خریداران یا فروشندگان از بانک‌های خارجی تسهیل کند تا فشار روی عرضه کاهش یابد. در پاسخ به بحران، شرکت ملی سوخت بنگلادش (BPC) نیز تلاش کرد اجازه واردات مستقیم LPG را از طریق توافقات دولت با ‌دولت (G2G) به دست آورد و سیاست‌های لازم برای واردات دولتی اتخاذ کرد تا تأمین انرژی ناپایدار را بهبود بخشد. بعلاوه، تعهداتی هم از سوی پنج شرکت بزرگ واردکننده LPG داده شده است تا در ماه‌های ژانویه و فوریه سال 2026 حجم واردات را افزایش دهند تا این کمبود عرضه را جبران کنند.

وضعیت کنونی بازار

در هفته ‌ها و ماه ‌های اخیر بازار داخلی LPG با کمبود محموله ‌ها و افزایش قیمت مواجه شد؛ این کمبود تا حدی به رفتار بازار جهانی و به ‌ویژه تغییر الگوی خرید در نتیجه تنش‌های منطقه‌ای مرتبط است. نهادهای ناظر بنگلادش و شرکت ملی نفت (BPC) مجوزها و مداخلاتی را درخواست یا اجرا کرده‌اند تا از گسترش بحران جلوگیری شود؛ از جمله تصویبِ مقدماتی واردات دولتی و افزایش هماهنگی با اپراتورهای خصوصی برای توزیع محموله‌ها. بانک مرکزی نیز برای تسهیل مالی واردات تسهیلاتی فراهم کرده است تا نقدینگی واردکنندگان تحت فشار کاهش یابد. با این حال، ظرفیت ذخیره‌ سازی و زیرساخت‌های توزیع کشور برای روندهای طولانی‌مدت کافی نیست.

تحلیل شرایط بنگلادش

بنگلادش به ‌طور چشمگیری نسبت به اختلالات مسیرهای حمل ‌و نقل انرژی دریایی آسیب‌پذیر است. تنگه هرمز که دریچه اصلی برای حمل نفت و گاز از خلیج فارس است، اگر تحت تأثیر تنش‌های منطقه‌ای قرار گیرد میتواند به ‌طور مستقیم بر اقتصاد بنگلادش تأثیر بگذارد. شرکت‌های کشتی ‌رانی بنگلادشی و فعالان بازار هشدار داده‌اند بروز هرگونه تنش در منطقه خاورمیانه می‌تواند اختلال گسترده در واردات سوخت، افزایش هزینه حمل و نقل و افزایش تورم داخلی ایجاد کند.

خطرات احتمالی برای اقتصاد و تجارت خارجی بنگلادش

افزایش هزینه واردات و فشار بر تراز پرداخت‌ها : در صورتی که قیمت‌های جهانی انرژی به دنبال تشدید تنش‌ها بالا بمانند، هزینه واردات انرژی برای بنگلادش افزایش یافته و کسری تراز پرداخت‌ها را تشدید می‌کند؛ این امر می‌تواند فشار بر نرخ ارز و ذخایر ارزی ایجاد کند.افزایش هزینه‌های تولید و تضعیف رقابت‌پذیری صادرات: صنایع وابسته به انرژی (به‌ویژه نساجی و تولید کالاهای صادراتی) با افزایش بهای انرژی و هزینه ‌های حمل و نقل مواجه خواهند شد؛ هزینه بالاتر بیمه و زمان‌های طولانی تر در مسیرهای دریایی نیز به قیمت تمام‌ شده صادرات آسیب می‌زند.اختلال در زنجیره تأمین و افزایش هزینه ‌های لجستیک:  تهدید علیه گذرگاه ‌های بین‌المللی می‌تواند موجب تغییر مسیر کشتی‌ها، افزایش زمان حمل و هزینه سوخت و بیمه شود؛ برای کشوری که بخش بزرگی از تجارتش مبتنی بر حمل ‌و نقل دریایی است، پیامدهای عملیاتی قابل‌توجه خواهد بود.مخاطرات سیاسی و اجتماعی داخلی:  افزایش مداوم قیمت انرژی و کمبود کالای حیاتی می‌تواند فشار سیاسی و اجتماعی را افزایش دهد و نیاز به تدابیر حمایتی کوتاه مدت از خانوارهای کم ‌درآمد را به ‌سرعت بالا ببرد.

منابع:

https://www.tbsnews.net/bangladesh/energy/oil-jumps-israel-iran-tensions-will-bangladeshs-energy-and-exports-suffer-1164651

https://www.dailystar.net/news/bangladesh/news/bangladeshs-energy-security-iran-israel-war-stalls-lpg-shipments-3924131

https://www.bdnews24.com/business/47372065b957

https://www.tbsnews.net/bangladesh/energy/lpg-operators-pledge-higher-imports-ease-supply-crunch-1339521

https://www.tbsnews.net/bangladesh/energy/probable-hormuz-channel-closure-bangladeshs-fuel-imports-risk-1165341

https://www.dhakatribune.com/bangladesh/401312/bpc-gets-policy-approval-to-import-lpg-to-ease