آینده اشتغال و چالش بیکاری جوانان در برونئی دارالسلام

برونئی دارالسلام طی دهه‌های گذشته یکی از باثبات‌ترین اقتصادهای جنوب شرق آسیا محسوب شده است. اتکای گسترده اقتصاد این کشور به صادرات نفت و گاز طبیعی، امکان ایجاد سطح بالایی از رفاه اجتماعی، درآمد سرانه قابل توجه، اشتغال دولتی گسترده و یارانه‌های عمومی را فراهم ساخته است. با این حال، همان عواملی که برای سال‌ها موتور ثبات اقتصادی برونئی بودند، اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های راهبردی این کشور تبدیل شده‌اند. کاهش تدریجی نقش سوخت‌های فسیلی در اقتصاد جهانی، فشارهای ناشی از گذار به اقتصاد سبز، رشد جمعیت جوان، افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و سرعت تحولات فناورانه، موجب شده‌اند که ساختار سنتی اقتصاد و بازار کار برونئی با فشارهای فزاینده‌ای مواجه شود. در چنین شرایطی، پروژه #171Youth Unemployment and Job Futures Project#187 که توسط مرکز مطالعات راهبردی و سیاست‌گذاری برونئی (CSPS) اجرا شد، یکی از مهم‌ترین مطالعات ملی این کشور درباره آینده اشتغال، سرمایه انسانی و اقتصاد دیجیتال محسوب می‌شود. این پروژه تلاش کرده است تصویری از آینده بازار کار برونئی در عصر انقلاب صنعتی چهارم ترسیم کرده و الزامات سیاستی لازم برای تحقق اهداف چشم‌انداز برونئی ۲۰۳۵#187 را بررسی کند.بررسی تازه‌ترین داده‌های بازار کار برونئی نشان می‌دهد که اگرچه نرخ بیکاری عمومی نسبت به سال‌های اوج بحران کاهش یافته، اما چالش‌های ساختاری بازار کار همچنان پابرجاست. بر اساس آخرین گزارش اندیشکده CSPS و داده‌های 171Labour Force Survey 202، نرخ بیکاری برونئی در سال ۲۰۲۴ حدود ۴.۷ درصد ثبت شده که نسبت به ۵.۱ درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش نشان می‌دهد. تعداد شاغلان نیز از حدود ۲۱۶ هزار نفر در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۲۲۲ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. برآوردهای اولیه سال ۲۰۲۵ نیز حاکی از تثبیت نرخ بیکاری در محدوده ۴.۵ تا ۴.۶ درصد است. با وجود این بهبود نسبی، نرخ بیکاری جوانان همچنان در سطح بالایی باقی مانده و حدود ۱۸ درصد برآورد می‌شود؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخش مهمی از بحران اشتغال در برونئی ماهیتی ساختاری دارد و صرفاً با رشد اقتصادی کوتاه‌مدت حل نخواهد شد.

برونئی دارالسلام طی دهه‌های گذشته یکی از باثبات‌ترین اقتصادهای جنوب شرق آسیا محسوب شده است. اتکای گسترده اقتصاد این کشور به صادرات نفت و گاز طبیعی، امکان ایجاد سطح بالایی از رفاه اجتماعی، درآمد سرانه قابل توجه، اشتغال دولتی گسترده و یارانه‌های عمومی را فراهم ساخته است. با این حال، همان عواملی که برای سال‌ها موتور ثبات اقتصادی برونئی بودند، اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های راهبردی این کشور تبدیل شده‌اند. کاهش تدریجی نقش سوخت‌های فسیلی در اقتصاد جهانی، فشارهای ناشی از گذار به اقتصاد سبز، رشد جمعیت جوان، افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و سرعت تحولات فناورانه، موجب شده‌اند که ساختار سنتی اقتصاد و بازار کار برونئی با فشارهای فزاینده‌ای مواجه شود. در چنین شرایطی، پروژه «Youth Unemployment and Job Futures Project» که توسط مرکز مطالعات راهبردی و سیاست‌گذاری برونئی (CSPS) اجرا شد، یکی از مهم‌ترین مطالعات ملی این کشور درباره آینده اشتغال، سرمایه انسانی و اقتصاد دیجیتال محسوب می‌شود. این پروژه تلاش کرده است تصویری از آینده بازار کار برونئی در عصر انقلاب صنعتی چهارم ترسیم کرده و الزامات سیاستی لازم برای تحقق اهداف «چشم‌انداز برونئی ۲۰۳۵» را بررسی کند.بررسی تازه‌ترین داده‌های بازار کار برونئی نشان می‌دهد که اگرچه نرخ بیکاری عمومی نسبت به سال‌های اوج بحران کاهش یافته، اما چالش‌های ساختاری بازار کار همچنان پابرجاست. بر اساس آخرین گزارش اندیشکده CSPS و داده‌های «Labour Force Survey 2024»، نرخ بیکاری برونئی در سال ۲۰۲۴ حدود ۴.۷ درصد ثبت شده که نسبت به ۵.۱ درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش نشان می‌دهد. تعداد شاغلان نیز از حدود ۲۱۶ هزار نفر در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۲۲۲ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. برآوردهای اولیه سال ۲۰۲۵ نیز حاکی از تثبیت نرخ بیکاری در محدوده ۴.۵ تا ۴.۶ درصد است. با وجود این بهبود نسبی، نرخ بیکاری جوانان همچنان در سطح بالایی باقی مانده و حدود ۱۸ درصد برآورد می‌شود؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخش مهمی از بحران اشتغال در برونئی ماهیتی ساختاری دارد و صرفاً با رشد اقتصادی کوتاه‌مدت حل نخواهد شد.

جدول شماره ۱

شاخص‌های اصلی بازار کار برونئی (۲۰۲۳–۲۰۲۵)

تحلیل روند بیکاری و تحولات بازار کار

بررسی روند تاریخی بازار کار برونئی نشان می‌دهد که نرخ بیکاری این کشور طی دهه ۱۹۹۰ عمدتاً در محدوده ۴ تا ۵ درصد قرار داشت، اما از دهه ۲۰۰۰ به بعد، همزمان با رشد جمعیت جوان، افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان و محدود شدن ظرفیت جذب بخش دولتی، روند بیکاری به‌تدریج افزایشی شد.

اوج بحران در سال ۲۰۱۷ ثبت شد؛ زمانی که نرخ بیکاری به حدود ۹.۳ درصد رسید. پس از آن، دولت برونئی با اجرای مجموعه‌ای از سیاست‌ها شامل توسعه برنامه i-Ready، گسترش آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، حمایت از اشتغال بخش خصوصی و توسعه اقتصاد دیجیتال، موفق شد نرخ بیکاری عمومی را تا حدی کاهش دهد.

با این حال، چند روند نگران‌کننده نظیر تداوم نرخ بالای بیکاری جوانان؛ رشد اشتغال‌های موقت و نیمه‌پایدار؛ وابستگی بازار کار به نیروی انسانی خارجی؛ و شکاف مهارتی میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی اقتصاد همچنان ادامه دارد.

نمودار تحلیلی روند بیکاری برونئی (۱۹۹۱–۲۰۲۵)

جدول شماره 2

داده‌ها نشان می‌دهد که بازار کار برونئی طی سه دهه گذشته وارد مرحله‌ای از «گذار ساختاری» شده است. کاهش نرخ بیکاری در سال‌های اخیر عمدتاً ناشی از احیای تدریجی اقتصاد پساکرونا، رشد اشتغال بخش خصوصی و سیاست‌های حمایتی دولت بوده است، اما هنوز نشانه‌ای از حل کامل بحران ساختاری بازار کار مشاهده نمی‌شود.

اقتصاد دیجیتال و انقلاب صنعتی چهارم

یکی از مهم‌ترین روندهای جدید در سیاست‌گذاری اقتصادی برونئی، تمرکز گسترده بر تحول دیجیتال و اقتصاد دانش‌بنیان است. دولت برونئی در قالب «Digital Economy Masterplan 2025» تلاش کرده زیرساخت‌های لازم برای تبدیل کشور به یک «Smart Nation» را فراهم کند. این برنامه شامل توسعه دولت دیجیتال، حکمرانی داده، امنیت سایبری، اقتصاد پلتفرمی، هوش مصنوعی و تقویت اکوسیستم نوآوری است.

در سال ۲۰۲۵ نیز مقامات برونئی اعلام کردند که هوش مصنوعی و اقتصاد مبتنی بر داده، محور اصلی برنامه‌ریزی اقتصادی آینده کشور خواهند بود. این مسئله نشان می‌دهد که برونئی به‌صورت جدی در حال آماده‌سازی اقتصاد خود برای عصر پس از نفت و رقابت دیجیتال منطقه‌ای است.با این حال، کمبود نیروی انسانی دارای مهارت‌های فنی و دیجیتال همچنان یکی از مهم‌ترین موانع توسعه محسوب می‌شود.

جدول شماره3

حوزه‌های دارای بیشترین ظرفیت اشتغال آینده در برونئی

سناریوهای آینده اقتصاد برونئی تا ۲۰۴۰ و ۲۰۵۰

مطالعه CSPS چهار سناریوی اصلی برای آینده اقتصاد و بازار کار برونئی با عناوین تحول دیجیتال موفق؛ تداوم وابستگی نفتی؛ اتوماسیون بدون آمادگی اجتماعی؛ اقتصاد شبکه‌ای و یکپارچگی منطقه‌ای ترسیم می‌کند.در مطلوب‌ترین سناریو، برونئی موفق می‌شود به اقتصادی دیجیتال، رقابت‌پذیر و دانش‌بنیان تبدیل شود. در سناریوی منفی، کشور با بیکاری ساختاری گسترده، کاهش بهره‌وری و افزایش شکاف اجتماعی مواجه خواهد شد.

چالش‌های ساختاری بازار کار برونئی

تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که برونئی هم‌زمان با چند چالش ساختاری کوچک بودن بازار داخلی و محدود بودن ظرفیت اقتصاد، وابستگی تاریخی جامعه به استخدام دولتی، شکاف میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی اقتصاد، وابستگی به نیروی کار خارجی، سرعت بالای تحولات فناوری و تغییر انتظارات نسل جوان در عصر اقتصاد دیجیتال مواجه است.

فرصت‌های همکاری میان جمهوری اسلامی ایران و برونئی دارالسلام

آموزش عالی و مهارت‌آموزی

نیاز روزافزون برونئی به توسعه مهارت‌های فنی و دیجیتال می‌تواند زمینه همکاری میان دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی دو کشور را فراهم کند. ایران در حوزه‌هایی نظیر مهندسی، فناوری اطلاعات، پزشکی، داروسازی، نانوفناوری و آموزش‌های فنی دارای ظرفیت علمی قابل توجهی است.

اقتصاد دیجیتال و فناوری

تمرکز برونئی بر توسعه اقتصاد دیجیتال می‌تواند فرصت‌هایی برای همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی در حوزه‌هایی مانند نرم‌افزار؛ امنیت سایبری؛ دولت الکترونیک؛ فین‌تک؛ هوش مصنوعی؛ و آموزش دیجیتال ایجاد کند.

انرژی و پتروشیمی

اگرچه برونئی خود تولیدکننده نفت و گاز است، اما در حوزه‌هایی نظیر صنایع پایین‌دستی، پتروشیمی، پالایش و خدمات فنی و مهندسی امکان همکاری محدود اما هدفمند وجود دارد.

گردشگری و همکاری‌های فرهنگی

توسعه گردشگری حلال، تبادلات دانشگاهی و دیپلماسی علمی نیز می‌تواند به تقویت روابط دوجانبه کمک کند.