عملکرد صادراتی بنگلادش در سال مالی 2026–2025

عملکرد صادراتی بنگلادش در سال مالی 2026–2025 تصویری دوگانه از روند توسعه بازارهای خارجی ارائه می‌دهد. از یک سو، صادرات به برخی بازارهای غیرسنتی (مقاصد صادراتی خارج از بازارهای اصلی بنگلادش مانند اتحادیه اروپا و ایالات متحده) از جمله چین، عربستان سعودی و امارات متحده عربی رشد قابل توجهی را تجربه کرده و نشانه‌هایی از موفقیت سیاست تنوع ‌بخشی جغرافیایی صادرات را نمایان ساخته است. از سوی دیگر، کاهش صادرات به بازارهای مهمی همچون هند، استرالیا، ترکیه و روسیه نشان می‌دهد که این روند هنوز به سطحی از ثبات و پایداری نرسیده است.

شاخص‌های کلیدی صادرات

• مجموع صادرات (ژوئیه تا مه): 43.79 میلیارد دلار
• صادرات پوشاک به بازارهای غیرسنتی: 5.68 میلیارد دلار (کاهش 5.95 درصدی)
• رشد صادرات به چین: 15.76 درصد (بالاترین نرخ رشد در میان بازارهای غیرسنتی)
• بزرگ‌ترین بازار غیرسنتی: هند با 1.61 میلیارد دلار صادرات (کاهش 3.44 درصدی)
• صادرات پوشاک به اتحادیه اروپا: 17.36 میلیارد دلار (کاهش 4.88 درصدی)
• صادرات پوشاک به ایالات متحده: 7.03 میلیارد دلار (تقریباً بدون تغییر)

در مجموع، نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که اگرچه بنگلادش در گسترش حضور خود در برخی بازارهای جدید موفق بوده است، اما وابستگی قابل توجه به تعداد محدودی از بازارهای اصلی و نوسانات عملکرد در بازارهای غیرسنتی همچنان از چالش‌های مهم بخش صادرات محسوب می‌شود.

عملکرد کلی صادرات در سال مالی 2026–2025

بر اساس آمار سازمان توسعه صادرات بنگلادش، ارزش کل صادرات کشور در دوره ژوئیه 2025 تا مه 2026 به 43.79 میلیارد دلار رسید. بررسی روند ماهانه نشان می‌دهد که صادرات پس از دوره‌ای از نوسان و رکود نسبی در میانه سال مالی، در ماه‌های پایانی شتاب گرفت. در آوریل 2026 ارزش صادرات با رشد 32.9 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل از مرز 4 میلیارد دلار عبور کرد و در ماه مه نیز با افزایش 9.8 درصدی به 4.4 میلیارد دلار رسید. در سه ‌ماهه نخست سال مالی، صادرات 5.64 درصد رشد کرد و به 12.3 میلیارد دلار رسید، اما از ابتدای سال 2026 تحت تأثیر کاهش تقاضای جهانی و تداوم نااطمینانی‌های تجاری، روند رشد کند شد و حتی در برخی مقاطع، عملکرد تجمعی صادرات نسبت به سال قبل کاهش نشان داد. با این حال، بهبود قابل توجه در دو ماه پایانی تا حد زیادی این افت را جبران کرد.

صنعت پوشاک آماده همچنان مهم‌ترین موتور صادراتی بنگلادش محسوب می‌شود، اما صادرات این بخش در دوره مورد بررسی با افت 3.41 درصدی به 35.31 میلیارد دلار رسید. در مقابل، برخی بخش‌های نوظهور از جمله محصولات چرمی، میوه و آبزیان رشد مثبتی را تجربه کردند که می‌تواند نشانه‌ای از حرکت تدریجی اقتصاد صادراتی کشور به سمت تنوع بیشتر باشد.

بازارهای غیرسنتی؛ فرصت‌های جدید و چالش‌های ماندگار

چین؛ موفق‌ترین مقصد صادراتی نوظهور

در میان بازارهای غیرسنتی (مقاصد صادراتی خارج از بازارهای اصلی بنگلادش مانند اتحادیه اروپا و ایالات متحده)، چین بهترین عملکرد را ثبت کرد. صادرات بنگلادش به این کشور در دوره ژوئیه تا مه با رشد 15.76 درصدی به 742.5 میلیون دلار رسید.

اهمیت بازار چین تنها به رشد صادرات محدود نمی‌شود. ترکیب کالاهای صادراتی به این کشور متنوع‌تر از بسیاری از بازارهای دیگر است و علاوه بر پوشاک، محصولاتی مانند کالاهای کنفی، چرم، کفش و منسوجات نیز سهم قابل توجهی در تجارت دو کشور دارند. این موضوع نشان‌دهنده ظرفیت بالاتر چین برای توسعه روابط تجاری فراتر از صادرات سنتی پوشاک است.

بازارهایی با ظرفیت رو به رشد

عربستان سعودی، امارات متحده عربی و مالزی نیز در سال مالی جاری عملکرد مثبتی از خود نشان دادند. این بازارها به ‌ویژه برای صادرات پوشاک، محصولات کنفی و برخی کالاهای مصرفی ظرفیت رشد قابل توجهی دارند. برزیل نیز در میان بازارهای نوظهور روندی صعودی را تجربه کرد، هرچند سهم آمریکای لاتین از کل صادرات بنگلادش همچنان محدود است.

هند؛ بازار بزرگ با روندی نگران‌کننده

هند با ارزش واردات 1.61 میلیارد دلاری همچنان بزرگ‌ترین بازار غیرسنتی بنگلادش به شمار می‌رود، اما صادرات به این کشور در دوره مورد بررسی 3.44 درصد کاهش یافت. این افت در شرایطی رخ داده که حجم کلی تجارت میان دو کشور در حال افزایش است.

پوشاک، محصولات کنفی، کالاهای چرمی، پنبه و برخی محصولات پلاستیکی مهم‌ترین اقلام صادراتی بنگلادش به هند هستند. با این حال، محدودیت‌های تعرفه‌ای و موانع غیرتعرفه‌ای همچنان از عوامل بازدارنده توسعه صادرات به این بازار محسوب می‌شوند.

استرالیا، ترکیه و روسیه؛ بازارهایی تحت فشار

صادرات به استرالیا با کاهش 8.62 درصدی به 774 میلیون دلار رسید. در ترکیه نیز صادرات 11.63 درصد افت کرد و به 534.5 میلیون دلار کاهش یافت؛ موضوعی که تا حدی به تعرفه‌های نسبتاً بالای وارداتی این کشور نسبت داده می‌شود.

بازار روسیه نیز تحت تأثیر پیامدهای جنگ اوکراین و تداوم نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی با کاهش واردات از بنگلادش مواجه شد. در مجموع، صادرات پوشاک به بازارهای غیرسنتی طی این دوره 5.95 درصد کاهش یافت که نشان می‌دهد روند تنوع‌بخشی جغرافیایی هنوز با موانع جدی روبه‌رو است.

بازارهای سنتی؛ حفظ جایگاه در شرایط دشوار

اتحادیه اروپا همچنان بزرگ‌ترین مقصد صادرات پوشاک بنگلادش است و در دوره مورد بررسی 17.36 میلیارد دلار واردات از این کشور داشت. با این حال، ارزش صادرات به این بازار نسبت به سال قبل 4.88 درصد کاهش یافت.ایالات متحده با 7.03 میلیارد دلار همچنان مهم‌ترین بازار تک‌کشوری برای بنگلادش باقی ماند و عملاً بدون تغییر نسبت به سال گذشته عمل کرد. در میان بازارهای سنتی، کانادا تنها مقصدی بود که رشد محسوسی ثبت کرد و صادرات به این کشور با افزایش 2.27 درصدی به 1.23 میلیارد دلار رسید. صادرات به بریتانیا نیز با کاهش جزئی 0.5 درصدی به 4.02 میلیارد دلار محدود شد. این ارقام نشان می‌دهد که اگرچه بازارهای سنتی تحت فشار شرایط اقتصادی جهانی قرار دارند، اما همچنان نقش اصلی را در درآمدهای صادراتی بنگلادش ایفا می‌کنند. تداوم وابستگی به چند بازار محدود، یکی از ریسک‌های ساختاری اقتصاد صادراتی این کشور به شمار می‌رود.

تمدید وضعیت LDC تا سال 2029؛ فرصتی برای آماده‌سازی

بنگلادش که قرار بود در نوامبر 2026 از فهرست کشورهای کمترتوسعه‌یافته (LDC) خارج شود، درخواست تمدید سه ‌ساله این وضعیت را به سازمان ملل ارائه کرده است. دولت این کشور مجموعه‌ای از عوامل از جمله پیامدهای همه‌گیری کرونا، جنگ اوکراین، بحران‌های ژئوپلیتیکی، مشکلات نظام بانکی و تحولات سیاسی داخلی را از دلایل اصلی این درخواست عنوان کرده است.

کمیته سیاست توسعه سازمان ملل (CDP) با این درخواست موافقت کرده و تمدید وضعیت LDC تا نوامبر 2029 را توصیه کرده است. با این حال، تأکید شده که این فرصت نباید به تعویق اصلاحات اقتصادی منجر شود، بلکه باید برای افزایش رقابت‌پذیری اقتصاد و آماده‌سازی کشور برای دوران پس از خروج از LDC مورد استفاده قرار گیرد.

از منظر تجاری، این تمدید به معنای تداوم بهره ‌مندی بنگلادش از برخی ترجیحات تعرفه‌ای از جمله دسترسی ویژه به بازار اتحادیه اروپا خواهد بود. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که مزایای موقت تجاری نمی‌تواند جایگزین اصلاحات ساختاری شود. کاهش ذخایر ارزی، افت رشد اقتصادی، هزینه‌های بالای لجستیک و ضعف بهره‌وری از جمله چالش‌هایی هستند که همچنان نیازمند توجه جدی سیاست‌گذاران خواهند بود.

دیدگاه‌های تحلیلی و چشم‌انداز

محمود حسن خان، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان پوشاک بنگلادش (BGMEA)، معتقد است که بازارهای غیرسنتی پس از تمدید وضعیت LDC اهمیت بیشتری برای آینده صادرات کشور پیدا خواهند کرد. به گفته وی، یکی از مشکلات اصلی صادرکنندگان در این بازارها، محدودیت دسترسی به اعتبارات و تسهیلات مالی صادراتی است. او هشدار می‌دهد که بدون گسترش شبکه موافقت‌نامه‌های تجاری، حفظ روند رشد صادرات در سال‌های آینده دشوار خواهد بود.

فضل‌الحق، رئیس پیشین انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان پوشاک کشباف بنگلادش (BKMEA)، نیز بر نقش دیپلماسی اقتصادی و تعامل مستمر با بازارهای هدف تأکید می‌کند. از نگاه او، موفقیت بنگلادش در بازار ژاپن نتیجه سال‌ها همکاری سازمان‌یافته میان دولت و بخش خصوصی بوده است؛ الگویی که می‌تواند برای توسعه حضور در بازارهایی همچون هند، چین، استرالیا و روسیه نیز مورد استفاده قرار گیرد.

اشیکور رحمان، اقتصاددان ارشد مؤسسه تحقیقات سیاستی (PRI)، رقابت فزاینده در بازارهای جهانی را یکی از چالش‌های اصلی پیش روی بنگلادش می‌داند. به اعتقاد وی، کشورهایی مانند هند و ویتنام با سرعت بیشتری در حال انعقاد موافقت‌نامه‌های تجارت آزاد هستند و جایگاه خود را در زنجیره تجارت جهانی تقویت می‌کنند. از این رو، بنگلادش برای حفظ سهم بازار خود ناگزیر است تنوع محصولات صادراتی را افزایش دهد، بهره‌وری را ارتقا بخشد و زیرساخت‌های تجاری و لجستیکی خود را بهبود دهد.

بانک توسعه آسیا (ADB) نیز در ارزیابی‌های خود به یک چالش ساختاری اشاره کرده است: حمایت تعرفه‌ای گسترده از صنایع جایگزین واردات، انگیزه صادرات را در برخی بخش‌ها تضعیف کرده است. این نهاد توصیه می‌کند اصلاح نظام تعرفه‌ای، جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و بهبود محیط کسب‌وکار به‌صورت هم‌زمان در دستور کار قرار گیرد.

[1] TBS News — Bangladesh sees mixed fortunes in non-traditional export markets — https://www.tbsnews.net/economy/bangladesh-sees-mixed-fortunes-non-traditional-export-markets-1470756

[2] BSS News — May exports rebound nearly 10% — https://www.bssnews.net/business/392224

[3] BSS News — Export earnings cross $4b in April — https://www.bssnews.net/news-flash/383863

[4] The Daily Star — January exports climb 11.2% to $4.41 billion — https://www.thedailystar.net/business/news/january-exports-climb-112-december-441-billion-4096556

[5] TBS News — Bangladesh leading export destinations Q1 FY26 — https://www.tbsnews.net/infograph/numbers/bangladeshs-leading-export-destinations-q1-fy26-1276166

[6] TBS News — Why Bangladesh needs more time for LDC graduation — https://www.tbsnews.net/features/panorama/why-bangladesh-needs-more-time-ldc-graduation-1404721

[7] The Daily Star — Even if deferred, Bangladesh must prepare for eventual LDC graduation — https://www.thedailystar.net/opinion/news/even-if-deferred-bangladesh-must-prepare-eventual-ldc-graduation-4151201

[8] TBS News — The road to 2026: Bangladesh's graduation from LDC — https://www.tbsnews.net/thoughts/road-2026-bangladeshs-graduation-ldc-and-what-lies-ahead-1213701

[9] Stein & Partners — Bangladesh LDC Graduation: Key Risks & Recommended Actions — https://www.steinandpartners.com/investment-finance/bangladeshs-ldc-graduation-key-risks-recommended-actions/

[14] TBS News — UN committee backs Bangladesh's request to extend LDC graduation preparatory period to 2029 — https://www.tbsnews.net/economy/un-committee-backs-bangladeshs-request-extend-ldc-graduation-preparatory-period-2029-1452531

[15] The Daily Star — LDC graduation: UN body backs Bangladesh's perks till 2029 — https://www.thedailystar.net/business/news/ldc-graduation-un-body-backs-bangladeshs-perks-till-2029-4189386

[16] The Financial Express — LDC graduation deferral decision due September — https://thefinancialexpress.com.bd/economy/ldc-graduation-deferral-decision-due-september

[10] Asian Economic Policy Review — Export Diversification in Bangladesh: Overcoming Policy Impediments — https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/aepr.12487

[11] Asian Development Bank — Fostering Export Diversification in Bangladesh — https://www.adb.org/publications/export-diversification-bangladesh

[12] UNCTAD — Bangladesh needs to diversify its export markets — https://unctad.org/news/bangladesh-needs-diversify-its-export-markets-and-step-investment-says-new-report

[13] Export Promotion Bureau (EPB) — Bangladesh — https://epb.gov.bd/site/view/epb_export_data