۱۴۰۵/۰۵/۳۱- ۰۸:۰۰

نگاهی به صنعت دانه‌های روغنی در اسپانیا

صنعت دانه‌های روغنی در اسپانیا نقشی راهبردی در سیستم کشت و صنعت ملی ایفا می‌کند؛ چرا که نقطه آغاز زنجیره ارزشی حیاتی برای تولید روغن‌های گیاهی، پروتئین‌های خوراک دام، سوخت ‌های زیستی و دیگر مصارف صنعتی به شمار می‌رود. اگرچه اسپانیا در میان بزرگ ‌ترین تولیدکنندگان دانه‌های روغنی جهان قرار ندارد، اما از بافت شرکتی بسیار تخصصی در زمینه‌ های پژوهش، اصلاح ژنتیک، تولید و تجاری‌ سازی بذر های گواهی‌ شده بهره می‌برد که با بازاری رو به جهانی ‌شدن و از نظر فناوری پیشرفته، یکپارچه شده است.

صنعت دانه‌های روغنی به دلیل نقش این دانه‌ها در تأمین روغن‌‌های گیاهی، پروتئین مورد نیاز خوراک دام و مواد اولیه برای تولید سوخت‌های زیستی و دیگر محصولات صنعتی، یک بخش راهبردی در سامانه کشاورزی و خوراکی اسپانیا به شمار می‌رود. اهمیت این بخش فراتر از تولید کشاورزی است، زیرا به ‌طور مستقیم با صنایعی مانند خوراک انسان، خوراک دام، شیمی سبز (شیمی‌پایدار) و انرژی‌های تجدیدپذیر ارتباط دارد.

در اسپانیا، کشت دانه‌های روغنی بیشتر شامل آفتابگردان (Helianthus annuus)، کلزا (Brassica napus) و به میزان کمتر، سویا (Glycine max) است. در میان این گونه‌ها، آفتابگردان چه از نظر گستره زیرکشت و چه از نظر میزان تولید، جایگاه کاملاً برتری دارد؛ چرا که به خوبی با شرایط آب‌و‌هوایی مناطق وسیع دیم در شبه‌ جزیره ایبریا سازگار است. کشت کلزا نیز در دهه گذشته به دلیل سودآوری اقتصادی، نقش مثبت در تناوب کشت با غلات و افزایش تقاضا برای روغن‌های گیاهی و سوخت‌های زیستی، رشد پیوسته‌ای داشته است. از سوی دیگر، سویا به دلیل نیاز آبی بالاتر، حضور محدودی در کشور دارد، هرچند تلاش برای کاهش وابستگی به واردات پروتئین گیاهی، انگیزه برای گسترش کشت آن در برخی مناطق آبی ایجاد کرده است.

از نظر اقتصادی، این صنعت به دلیل توانایی بالا در ایجاد ارزش افزوده در طول زنجیره تأمین، اهمیت ویژه‌ای دارد. افزون بر تولید کشاورزی، این بخش فعالیت‌های پژوهش و گسترش ژنتیکی، تولید بذرهای گواهی‌شده، انبارداری، پشتیبانی، روغن‌کشی و پالایش، تولید کنجاله پروتئینی و بازرگانی داخلی و بین‌المللی را در برمی‌گیرد. با این حال، میزان تولید در اسپانیا برای تأمین تقاضای داخلی کافی نیست. این کشور با کمبود ساختاری در زمینه دانه‌های روغنی و پروتئین‌های گیاهی روبرو است؛ امری که واردات حجم بالایی از سویا، کنجاله سویا و در برخی سال‌ها آفتابگردان و کلزا را الزامی می‌کند. این وابستگی خارجی، به ‌ویژه در شرایط نوسان شدید بازارهای کشاورزی و افزایش عدم قطعیت‌های ژئوپلیتیک، یکی از چالش‌های راهبردی اصلی این بخش به شمار می‌رود.

چشم‌انداز این صنعت برای دهه آینده تحت تأثیر عوامل گوناگونی خواهد بود: تغییرات سیاست مشترک کشاورزی اتحادیه اروپا (CAP)، راهبرد های اروپایی در زمینه پایداری زیست‌محیطی، گذار به سوی سوخت‌های تجدیدپذیر، توسعه ارقام جدید سازگار با درگونی‌های آب‌وهوایی و تقاضای روزافزون برای پروتئین‌های گیاهی. در این چارچوب، بهبود رقابت‌پذیری این بخش به نوآوری‌های فناوری، دیجیتالی‌سازی کشتزارها، کارایی لجستیک و تقویت تولید ملی بستگی خواهد داشت.

ارزیابی‌های انجام ‌شده، نتیجه‌ گیری‌های راهبردی زیر به‌دست‌می‌دهد:

بازار ارزش راهبردی بالای خود را حفظ می‌کند.

دانه‌های روغنی برای زنجیره کشاورزی و غذایی اسپانیا حیاتی می‌باشند. این دانه‌ها افزون بر تأمین نیاز صنایع روغن‌کشی و خوراک دام، نقش مهمی در تولید سوخت‌های زیستی و متنوع‌سازی تناوب کشت ایفا می‌کنند و به پایداری سامانه‌های تولیدی کمک می‌نمایند.

آفتابگردان همچنان کشت غالب خواهد بود.

اسپانیا بخش عمده‌ای از گستره زیر کشت دانه‌های روغنی خود را همچنان به آفتابگردان اختصاص خواهد داد؛ به ‌ویژه در مناطق کاستیا و لئون، اندلس، کاستیا-لامانچا، آراگون و اکسترمادورا، کشت کلزا نیز به دلیل مزیت‌های کشت و افزایش تقاضای صنعتی، به روند روبه‌رشد خود ادامه می‌دهد.

وابستگی به واردات سویا پابرجا خواهد ماند.

تولید داخلی سویا برای پوشش نیازهای بازار کافی نخواهد بود، به همین دلیل صنعت اسپانیا همچنان به واردات این محصول، عمدتاً از برزیل، ایالات متحده و آرژانتین وابسته خواهد ماند. این وابستگی، یک عامل خطر در برابر اختلالات لجستیکی، تغییرات مقرراتی یا نوسانات قیمت به شمار می‌رود.

نوآوری، عامل تعیین‌کننده در رقابت‌پذیری خواهد بود.

شرکت‌های اصلاح‌کننده بذر، توسعه ارقامی‌با تاب‌آوری بیشتر در برابر تنش‌های آبی و بیماری‌ها و بازدهی بالاتر روغن را افزایش خواهند داد. ادغام ابزارهای کشاورزی دقیق و تحلیل داده‌ها، بستر بهینه‌سازی مصرف نهاده‌ها و بالبردن کارایی کشتزار را فراهم می‌کند.

پایداری، روند دگرگونی این بخش را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سیاست‌های اروپایی با محوریت کاهش آلایندگی، حفاظت از خاک و گوناگونی زیستی، مشوق به‌ کارگیری روش‌های کشاورزی پایدارتر خواهند بود. توانایی سازگاری با این الزامات، به یک عامل متمایزکننده برای شرکت‌های فعال در این صنعت تبدیل می‌شود.

فرصت ‌های بخش دانه‌های روغنی

در میان مهمترین فرصت‌ها، موارد زیر برجسته می‌باشند:

توسعه ارقام سازگار با شرایط خشکسالی
افزایش تقاضا برای روغن‌های گیاهی با منشأ اروپایی
رشد بازار سوخت‌های زیستی
گسترش کشاورزی دقیق و دیجیتالی‌شدن
بالابردن کارایی در تولید و فرآوری صنعتی
ارزش‌افزایی برای فرآورده‌های جانبی با محتوای پروتئینی بالا

ریسک‌های بخش دانه‌های روغنی

این بخش باید چالش‌های گوناگونی را مدیریت کند:

افزایش رخداد پدیده‌های آب‌و‌هوایی شدید
نوسان قیمت‌های بین‌المللی روغن‌ها و پروتئین‌های گیاهی
وابستگی به مواد اولیه وارداتی
افزایش هزینه‌های انرژی، کود و جابجایی
تغییرات مقرراتی ناشی از قوانین زیست‌محیطی اروپا

چشم‌انداز تا سال ۲۰۳۰

دورنمای بازار دانه‌های روغنی اسپانیا تا حدودی مساعد ارزیابی می‌شود. انتظار می‌رود کشت کلزا روندی مثبت داشته باشد، آفتابگردان جایگاه خود را به عنوان اصلی‌ ترین دانه روغنی ملی تثبیت کند و تقاضای بالا برای محصولات مشتق ‌شده پابرجا بماند. اصلاح ژنتیکی، دیجیتالی شدن و سرمایه ‌گذاری در زمینه پایداری، محرک‌ های اصلی رقابت ‌پذیری خواهند بود. با این حال، روند تحول این بخش به توانایی فعالان مختلف در پاسخگویی به محیطی بستگی دارد که با عدم قطعیت شدید اقلیمی، ژئوپلیتیکی و مقرراتی شناخته می‌شود.

تعریف بازار

دانه‌های روغنی به دلیل توانایی در تولید روغن‌های گیاهی و پروتئین‌های موردنیاز در خوراک انسان و دام، یکی از مهمترین گروه‌های کشت در کشاورزی جهان به شمار می‌روند. این محصولات افزون بر اهمیت اقتصادی، نقشی راهبردی در امنیت غذایی، گذار انرژی و توسعه زیست‌توده پایدار ایفا می‌کنند.

این بازار در اسپانیا، یک حلقه حیاتی از زنجیره کشاورزی و غذایی به‌شمار می‌رود، زیرا نیاز صنایعی چون روغن‌کشی، تولید خوراک دام، تولید سوخت‌های زیستی و بخش‌های مختلف صنایع غذایی را تأمین می‌کند. روند دگرگونی این بخش به شدت با عوامل کشاورزی، آب‌وهوایی، مقرراتی و بازرگانی در سطوح ملی و بین‌المللی گره خورده است.

افزایش علاقه به پایداری، کاهش آلایندگی و متنوع‌سازی منابع پروتئین گیاهی، فرصت‌های تازه‌ای را برای گسترش این بخش پدید آورده است؛ درحالی‌که هم‌زمان چالش‌های مهمی را در زمینه رقابت‌پذیری، دسترسی به منابع طبیعی و وابستگی به واردات پیش‌ می‌آورد.

تعریف و طبقه‌بندی دانه‌های روغنی

دانه‌های روغنی شامل مجموعه‌ای از گونه‌های گیاهی می‌باشند که بیشتر به دلیل محتوای روغن و پروتئین بالا کشت می‌شوند. اگرچه گونه‌های روغنی گوناگونی در سطح جهان وجود دارند، اما ساختار بازار اسپانیا به شکل عمده پیرامون چهار محصول کلیدی آفتابگردان، کلزا، گلرنگ و سویا شکل گرفته است.

آفتابگردان

آفتابگردان برجسته‌ترین محصول روغنی در اسپانیا است. اهمیت این کشت به چندین عامل کلیدی بستگی دارد:

سازگاری فوق‌العاده با کشت دیم مدیترانه‌ای
نیاز آبی متوسط و بهینه
تاب‌آوری بالا در برابر دمای شدید و گرمای هوا
محتوای روغن بالا (۴۰ تا ۵۰ درصد وزن دانه)
مقبولیت گسترده در صنایع غذایی

در سال‌های گذشته، کشت ارقام «امگا ۹ بالا» (High Oleic) افزایش یافته است؛ روغن حاصل از این ارقام پایداری اکسیداتیو بیشتر و خواص تغذیه‌ای بهتری دارد و به‌طور ویژه‌ای مورد تقاضای صنایع غذایی است.

کلزا

کلزا به خانواده چلیپاییان تعلق دارد و ویژگی‌های بارز آن عبارتند از:

بازدهی و عملکرد بالا در هر هکتار
محتوای روغن قابل توجه
عملکرد عالی در تناوب کشت با غلات
جذابیت روزافزون برای تولید زیست‌دیزل

گسترش کشت کلزا در اسپانیا، یکی از مهمترین تحولات این بخش در دهه گذشته بوده است.

گلرنگ

گیاه گلرنگ به خانواده کاسنیان (یا مرکبان/آستراسه) تعلق دارد. این گیاه یک ‌ساله است و در مناطق گرم و خشک به خوبی رشد می‌کند. ویژگی‌ های بارز آن عبارتند از:

مقاومت به خشکی و شوری: ریشه عمیق دارد و کم‌آبی را به خوبی تاب می‌آورد؛
سازگاری محیطی: در خاک‌های کم‌بازده و شرایط سخت آب‌وهوایی رشد می‌کند.

سویا

سویا اصلی‌ترین دانه روغنی در جهان به شمار می‌رود، هرچند تولید آن در اسپانیا به دلیل نیاز به آبیاری فراوان، حساسیت اقلیمی‌بالاتر و رقابت شدید با محصولات وارداتی از قاره آمریکا هنوز محدود می‌باشد. با این حال، گرایش روزافزون به تولید پروتئین گیاهی در داخل اروپا می‌تواند بستر مناسبی را برای افزایش تدریجی گستره زیر کشت سویا در برخی مناطق آبی فراهم کند.

دیگر دانه‌های روغنی

با حضور محدودتر در اسپانیا، گونه‌ هایی مانند کتان روغنی، کاملینا، کرچک و کنجد نیز کشت می‌شوند. این کشت‌ها پتانسیل بالایی برای کاربردهای صنعتی خاص دارند، اگرچه سهم اقتصادی آن‌ها همچنان ناچیز می‌باشد.

گونه‌های اصلی دانه‌های روغنی کشت‌شده در اسپانیا
گونه	کاربرد اصلی	میزان تقریبی روغن (درصد)	سازگاری با اقلیم
آفتابگردان	خوراکی و زیست‌دیزل	40 – 50	مناطق بسیار خشک
کلزا	خوراکی و زیست‌دیزل	42 – 60	مناطق معتدل
گلرنگ	خوراکی
سویا	خوراکی	18 – 22	مناطق گرم و پرآب

ویژگی‌های اقتصادی بازار

زنجیره ارزش دانه‌های روغنی مجموعه گسترده‌ای از فعالیت‌های اقتصادی را دربرمی‌گیرد که باعث اشتغال‌زایی، جذب سرمایه‌گذاری و تولید ارزش افزوده می‌شوند. حلقه‌های اصلی این زنجیره عبارتند از:

پژوهش و اصلاح ژنتیکی
تولید بذرهای گواهی‌شده
تکثیر تجاری بذر
تولید کشاورزی
تعاونی‌ها و مراکز انبارداری
جابجایی و لجستیک
صنعت روغن‌کشی و استخراج
پالایش روغن‌ها
تولید کنجاله‌های پروتئینی
پخش بازرگانی
صادرات محصولات

این ساختار، بخش دانه‌های روغنی را به یک محرک مهم برای اقتصادهای روستایی و یک تأمین‌کننده حیاتی برای صنایع راهبردی مانند صنایع خوراکی، دامپروری و انرژی تبدیل کرده است.

وظایف اقتصادی

صنعت دانه‌های روغنی وظایف متعددی را در سامانه کشاورزی و خوراکی ایفا می‌کند:

تأمین روغن‌های گیاهی برای مصرف انسان
تأمین پروتئین مورد نیاز برای ساخت خوراک دام
تولید مواد اولیه برای سوخت‌های زیستی و شیمی سبز (شیمی‌پایدار)
ایجاد گوناگونی کشت از طریق تناوب‌ کشت که پایداری مزارع را بهبود می‌بخشد
کمک به توسعه روستایی با اشتغال‌زایی و رونق فعالیت‌های اقتصادی در مناطق کشاورزی

بازار جهانی دانه‌های روغنی

بازار جهانی دانه‌های روغنی یکی از پویاترین بخش‌های بازرگانی بین‌المللی کشاورزی به شمار می‌رود. اهمیت این بازار در سه دهه گذشته به دلیل رشد تقاضا برای روغن‌های گیاهی، پروتئین‌های مخصوص خوراک دام و مواد اولیه اختصاص ‌یافته به تولید سوخت‌های زیستی، افزایش چشمگیری یافته است. در حال حاضر، دانه‌های روغنی یکی از اصلی‌ترین محصولات داد و ستد شده در بازارهای جهانی کشاورزی می‌باشند و جریان بازرگانی آن‌ سالانه از چند صد میلیون تن فراتر می‌رود. سویا با فاصله‌ی زیاد بر این بازار مسلط است و پس از آن کلزا، آفتابگردان، پنبه‌دانه و بادام‌زمینی در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.

برخلاف غلات که تولید آن‌ها تا حدودی میان کشورهای گوناگون پخش شده است، بازار جهانی دانه‌های روغنی تمرکز جغرافیایی بسیار بالایی دارد. گروه محدودی از کشورها بخش عمده‌ای از تولید و صادرات را در اختیار دارند، در حالی که مناطقی مانند اتحادیه اروپا برای تأمین نیاز صنایع فرآوری خود، به شکلی ساختاری به واردات وابسته می‌باشند. این تمرکز شدید باعث می‌شود عواملی مانند شرایط آب‌وهوایی، تنش‌های ژئوپلیتیک، سیاست‌های بازرگانی و تحولات بازارهای انرژی، تأثیری مستقیم و فوری بر قیمت‌های بین‌المللی داشته باشند.

مهمترین دانه‌های روغنی و تولیدکنندگان اصلی

گونه	تولیدکنندگان اصلی
سویا	برزیل، ایالات متحده، آرژانتین
آفتابگردان	روسیه، اوکراین، اتحادیه اروپا
کلزا	کانادا، چین، هند، اتحادیه اروپا
نخل (پالم)	اندونزی، مالزی
بادام زمینی	چین، هند

سویا به تنهایی حدود ۶۰ درصد از تولید جهانی دانه‌های روغنی را به خود اختصاص داده است و به عنوان یک ماده اولیه راهبردی برای خوراک دام و صنایع غذایی شناخته می‌شود. برزیل با پیشی گرفتن از ایالات متحده، جایگاه خود را به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکننده سویا در جهان تثبیت کرده است؛ موفقیتی که به لطف گسترش پهنه زیرکشت و بهبود بهره‌وری در تولید به دست آمده است.

بازرگانی بین ‌الملل

بازرگانی جهانی دانه‌های روغنی پویایی بالایی دارد و کاملاً با بازار های بین‌المللی یکپارچه شده است. دو گروه بزرگ از کشور ها وجود دارند:

صادرکنندگان

برزیل، ایالات متحده آمریکا، آرژانتین، کانادا، اوکراین و روسیه

واردکنندگان

چین، اتحادیه اروپا، ژاپن، کره جنوبی، مکزیک و مصر

چین بزرگ‌ترین خریدار سویا در جهان است و بخش بسیار زیادی از بازرگانی بین‌المللی را در این حوزه به خود اختصاص می‌دهد. تقاضای این کشور به حجم صنعت دامپروری آن و نیاز به تأمین تولید خوراک دام وابسته است. اتحادیه اروپا، اگرچه مقادیر قابل ‌توجهی کلزا و آفتابگردان تولید می‌کند، اما همچنان با کمبود شدید پروتئین گیاهی مواجه است و به واردات سویا و کنجاله سویا وابسته است.

روند تحولات اخیر بازار

طی دوره ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، بازار بین‌المللی از عوامل گوناگونی تاثیر پذیرفته از جمله:

همه‌گیری کووید

این پدیده به موارد زیر دامن زد:

اختلالات لجستیکی
افزایش هزینه‌های جابجایی کالا
دگرگونی تقاضای جهانی

افزایش بهای انرژی

رشد بهای نفت به افزایش هزینه‌های اقلام زیر انجامید:

کودها
جابجایی کالا
تولید کشاورزی
فرآوری صنعتی

درگیری میان روسیه و اوکراین

جنگ با اثرگذاری بر دو بازیگر مهم تولید و صادرات روغن آفتابگردان، عرضه جهانی این محصول را به طور چشمگیری مختل کرد. این سناریو، تلاش برای یافتن تأمین‌کنندگان جایگزین را سرعت بخشید و گرایش به افزایش تولید در داخل اتحادیه اروپا را تقویت کرد.

تغییرات آب‌وهوایی

خشکسالی‌های دراز‌مدت، موج‌های گرما و دیگر پدیده‌های آب‌وهوایی شدید، میزان نوسان در برداشت محصول را افزایش داده و اهمیت نوآوری‌های ژنتیکی و مدیریت کارآمد آب را دوچندان کرده است.

روندهای فناوری

این بخش در حال تجربه یک دگرگونی عمیق فناوری می‌باشد. اصلی‌ترین روندها عبارتند از:

اصلاح ژنتیکی:

بازدهی بالاتر
مقاومت در برابر بیماری‌ها
تاب‌آوری در برابر تنش‌های آبی
کیفیت بهتر روغن

کشاورزی دیجیتال:

به‌کارگیری فناوری‌های تازه امکان بهینه‌سازی مدیریت کشت را از طریق موارد زیر فراهم می‌کند:

تصاویر ماهواره‌ای
پهپادها
حسگرهای خاک
هوش مصنوعی
مدل‌های پیش‌بینی‌کننده

کشاورزی حمایتی (احیاکننده):

به طور فزاینده‌ای، شرکت‌های بیشتری در حال ترویج شیوه‌هایی با هدف موارد زیر می‌باشند:

کاهش فرسایش خاک
بهبود حاصلخیزی خاک
افزایش ترسیب کربن
کاهش مصرف نهاده‌ها

شرکت‌های بین‌المللی اصلی

بازار جهانی در دست شرکت‌های بزرگی است که در زمینه‌های پژوهش، تولید بذر و بازرگانی نهاده‌های کشاورزی فعالیت دارند. در میان مهم‌ترین آن‌ها موارد زیر برجسته می‌باشند:

کورتوا (Corteva): ایالات متحده آمریکا
بایر (Bayer): آلمان
ب ‌آ اس ‌اف (BASF): آلمان
سینجنتا (Syngenta): سوئیس
لیموگرین (Limagrain): فرانسه
کی‌ دبلیو ‌اس (KWS): آلمان

این شرکت‌ها بخش بسیار بزرگی از سرمایه‌گذاری جهانی در پژوهش و توسعه را به خود اختصاص داده‌اند و محرک نوآوری در ژنتیک گیاهی، فناوریهای دیجیتال و پایداری می‌باشند.

بازار دانه‌های روغنی اسپانیا

اسپانیا جایگاه برجسته‌ای در بازار دانه‌های روغنی اروپا، به‌ ویژه در کشت آفتابگردان دارد. اگرچه این کشور در میان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهان قرار ندارد، اما از کشاورزی بسیار تخصصی، صنعت فرآوری تثبیت ‌شده و شبکه گسترده‌ای از شرکت‌های فعال در زمینه اصلاح، تکثیر و بازاریابی بذر بهره می‌برد.

بازار داخلی این کشور دو ویژگی هم‌زمان دارد: از یک سو، تولید چشمگیر آفتابگردان و رشد فزاینده کشت کلزا را حفظ کرده است؛ از سوی دیگر، برای تأمین نیاز بخش دامپروری، به شدت به واردات سویا و کنجاله‌های پروتئینی وابستگی دارد. این ترکیب، اسپانیا را به یک بازیگر راهبردی در زنجیره تأمین اروپا تبدیل کرده است. تحولات اخیر این بخش تحت تأثیر نوسانات بازارهای بین‌المللی، شرایط آب‌وهوایی، افزایش هزینه‌های تولید و اجرای سیاست‌های کشاورزی و زیست‌محیطی اتحادیه اروپا بوده است.

ابعاد بازار اسپانیا

بازار دانه‌های روغنی اسپانیا مجموعه فعالیت ‌های مرتبط با موارد زیر را در بر می‌گیرد:

تحقیق و اصلاح ژنتیکی
تولید بذر گواهی ‌شده
کشت کشاورزی
بازاریابی و فروش
فرآوری صنعتی
توزیع روغن‌ها و کنجاله‌ های پروتئینی

سطح زیر کشت محصولات روغنی در دهه گذشته روندی متغیر داشته است. این روند تحت تأثیر سودآوری نسبی در مقایسه با سایر محصولات، شرایط آب و هوا و کمک‌ های مالی سیاست مشترک کشاورزی اتحادیه اروپا (CAP) قرار دارد. آفتابگردان همچنان محصول غالب است و پس از آن کلزا قرار دارد که توسعه آن ناشی از مزایای زراعی و تقاضای روزافزون برای روغن گیاهی بوده است.

روند تحولات بازار (۲۰۱۵ – ۲۰۲۵)

طی سال های ۲۰۱۵–۲۰۲۵، این بخش دستخوش تحولی چشمگیر شد.

دوره ۲۰۱۵ – ۲۰۱۸: (دوره ثبات)

در این مرحله:

آفتابگردان پیشتازی خود را تثبیت کرد
سطح زیر کشت کلزا رو به افزایش گذاشت
سویا حضور محدود خود را حفظ کرد
تقاضای صنعتی پایدار ماند

سرمایه‌گذاری ‌ها عمدتاً بر اصلاح ژنتیکی و بهینه ‌سازی روش ‌های کشت متمرکز بود.

دوره ۲۰۱۹ – ۲۰۲۲: (دوره نوسان شدید)

این دوره با ویژگی ‌های زیر همراه بود:

خشکسالی ‌های متناوب
افزایش قیمت کود و انرژی
اختلالات لجستیکی ناشی از همه‌گیری کرونا
تنش در بازارهای بین‌المللی پس از تهاجم به اوکراین

کاهش عرضه روغن آفتابگردان از حوزه دریای سیاه باعث افزایش قیمت ‌ها شد و تمایل به تولید داخلی را تقویت کرد.

دوره ۲۰۲۳ – ۲۰۲۵: (دوره سازگاری)

در سال‌ های اخیر، این بخش توانایی سازگاری بیشتری را از طریق اقدامات زیر نشان داده است:

افزایش سطح زیر کشت کلزا
معرفی ارقام مقاوم‌ تر
استفاده بیشتر از ابزار های دیجیتال
بهینه‌ سازی مصرف کود
به‌کارگیری تکنیک‌ های کشاورزی دقیق

توزیع جغرافیایی

تولید اسپانیا عمدتاً در پنج بخش خودمختار (ایالت) متمرکز می‌باشد:

کاستیا و لئون

این منطقه، قطب اصلی تولید دانه‌های روغنی در اسپانیا است. ویژگی ‌ها:

زمین ‌های وسیع دیم
مکانیزاسیون پیشرفته
توسعه برنامه ‌های اصلاح ارقام
رشد مستمر کشت کلزا

اندلس

این منطقه تولید چشمگیری در زمینه آفتابگردان دارد، به‌ ویژه در:

سویل (Sevilla)
کوردوبا (Córdoba)
کادیس (Cádiz)

کشت این محصول معمولاً در تناوب زراعی با غلات و حبوبات انجام می‌شود.

کاستیا - لامانچا

ویژگی ‌های بارز منطقه:

زمین ‌های کشاورزی گسترده
کشت ‌های دیم وسیع
تخصص بالا در تولید آفتابگردان

آراگون

ویژگی‌ های تولید در این منطقه:

تنوع‌ بخشی به محصولات
سطح فناوری مطلوب
رشد کشت کلزا

اکسترمادورا

این منطقه با بهره‌ گیری از مناطق دیم و همچنین بخش ‌های خاصی از اراضی آبی، سهم بسزایی در تأمین آفتابگردان کشور دارد.

محصولات اصلی و سطح زیرکشت

آفتابگردان

آفتابگردان هسته اصلی بازار اسپانیا را تشکیل می‌دهد. مزایای اصلی آن عبارتند از:

سازگاری با شرایط کم‌ آبی
نیاز کمتر به کوددهی نسبت به سایر محصولات
یکپارچگی مناسب در تناوب زراعی
تقاضای پایدار از سوی صنایع روغن‌ کشی

ارقام با اولئیک بالا (high oleic) به دلیل ارزش افزوده بیشتر و تقاضای صنعت غذا، اهمیت فزاینده ‌ای یافته ‌اند.

سطح زیر کشت آفتابگردان در اسپانیا (هکتار)
سال	دیم	آبی	میزان کل
2025	606,557	45,398	651,955
2024	680,340	36,273	716,613
2023	659,700	56,727	716,427
2022	762,669	92,315	854,984
2021	596,680	47,628	644,308