بحران گاز، بنگلادش را در آستانه کمبود کالاهای اساسی قرار داد اختلال در تأمین انرژی، تولید صنعتی و زنجیره واردات را هم‌زمان تحت فشار قرار داده است

بحران گاز طبیعی در بنگلادش وارد مرحله‌ای شده که دیگر تنها یک مسئله انرژی نیست؛ بلکه به تهدیدی برای امنیت غذایی، تولید صنعتی و ثبات بازار کالاهای اساسی این کشور تبدیل شده است. فعالان اقتصادی هشدار داده‌اند اگر دولت نتواند در ماه‌های آینده تأمین پایدار گاز و برق صنایع را تضمین کند، زنجیره تأمین کالاهای پرمصرف با اختلال جدی روبه‌رو خواهد شد؛ موضوعی که با نزدیک شدن به ماه رمضان، نگرانی‌ها درباره کمبود کالا و افزایش قیمت‌ها را دوچندان کرده است.

بحران گاز طبیعی در بنگلادش وارد مرحله‌ای شده که دیگر تنها یک مسئله انرژی نیست؛ بلکه به تهدیدی برای امنیت غذایی، تولید صنعتی و ثبات بازار کالاهای اساسی این کشور تبدیل شده است. فعالان اقتصادی هشدار داده‌اند اگر دولت نتواند در ماه‌های آینده تأمین پایدار گاز و برق صنایع را تضمین کند، زنجیره تأمین کالاهای پرمصرف با اختلال جدی روبه‌رو خواهد شد؛ موضوعی که با نزدیک شدن به ماه رمضان، نگرانی‌ها درباره کمبود کالا و افزایش قیمت‌ها را دوچندان کرده است.این هشدار در حالی مطرح می‌شود که بنگلادش با بیش از ۱۷۰ میلیون نفر جمعیت، یکی از بزرگ‌ترین بازارهای مصرفی جنوب آسیاست و بخش قابل توجهی از نیاز خود به انرژی و کالاهای اساسی را از طریق واردات تأمین می‌کند. از همین رو، هرگونه اختلال در تأمین گاز یا واردات، تنها به بخش انرژی محدود نمی‌ماند و به سرعت بر تولید، تجارت، اشتغال و معیشت مردم اثر می‌گذارد.

کمبودی که به رکورد ده ساله رسید

آمارهای رسمی نشان می‌دهد میانگین عرضه روزانه گاز در ماه اوت امسال به حدود ۲ میلیارد و ۲۳۵ میلیون فوت مکعب کاهش یافته که پایین‌ترین میزان ثبت‌شده برای این ماه طی یک دهه گذشته است. این در حالی است که نیاز روزانه کشور حدود ۳.۸ میلیارد فوت مکعب برآورد می‌شود؛ به عبارت دیگر، روزانه نزدیک به نیمی از نیاز گاز کشور بدون پاسخ می‌ماند.پیامد این شکاف، کاهش تولید برق، خاموشی‌های طولانی و افت فشار گاز در بخش صنعت بوده است. در برخی مناطق روستایی، خاموشی برق به ۸ تا ۱۲ ساعت در روز رسیده و نیروگاه‌ها نیز به دلیل کمبود سوخت قادر به تولید برق مورد نیاز شبکه نیستند.

ریشه‌های بحران؛ از افت تولید داخلی تا بازار جهانی LNG

بررسی روند بازار انرژی نشان می‌دهد بحران کنونی حاصل مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی است.نخستین عامل، کاهش تدریجی تولید داخلی گاز است. بنگلادش تا چند سال پیش بخش عمده نیاز خود را از میدان‌های داخلی تأمین می‌کرد، اما کاهش تولید این میدان‌ها و سرمایه‌گذاری ناکافی در اکتشاف، این کشور را به واردکننده گاز طبیعی مایع (LNG) تبدیل کرده است.عامل دوم، بروز حادثه در یکی از پایانه‌های شناور دریافت LNG است؛ رخدادی که حدود ۱۷ درصد از گاز ورودی شبکه سراسری را از مدار خارج کرد و فشار مضاعفی بر شبکه انرژی وارد ساخت. از آنجا که بنگلادش تنها دو پایانه واردات LNG در اختیار دارد، هرگونه اختلال در یکی از آنها، کل شبکه تأمین انرژی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.در کنار این عوامل، تحولات بازار جهانی انرژی نیز بحران را تشدید کرده است. افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس و اختلال در صادرات LNG، قیمت جهانی این حامل انرژی را به شدت افزایش داده و هزینه واردات را برای کشورهای وابسته به واردات، از جمله بنگلادش، بالا برده است.

صنایع؛ نخستین قربانی بحران

بخش صنعت بیش از هر حوزه دیگری از کمبود گاز آسیب دیده است. کارخانه‌های فولاد، سیمان، شیشه و صنایع نساجی با کاهش شدید فشار گاز یا توقف کامل تولید مواجه شده‌اند.در صنعت نساجی، که ستون اصلی صادرات بنگلادش محسوب می‌شود، بیش از یکصد کارخانه در یکی از قطب‌های تولیدی کشور برای چند روز تعطیل شدند. برخی واحدها برای ادامه فعالیت ناچار به استفاده از سوخت‌های جایگزین شده‌اند که هزینه تولید را به شدت افزایش داده است. کارخانه‌های تولید کود شیمیایی نیز به دلیل نبود گاز از مدار خارج شده‌اند و بخشی از صنایع صادرات‌محور برای حفظ سفارش‌های خارجی به استفاده از ژنراتورهای دیزلی روی آورده‌اند؛ اقدامی‌که هزینه سوخت آنها را تا ۱۵۰ درصد افزایش داده است.فعالان صنعتی هشدار داده‌اند ادامه این روند می‌تواند جایگاه صادراتی بنگلادش را در رقابت با سایر کشورهای آسیایی تضعیف کند؛ زیرا تأخیر در تولید و تحویل سفارش‌ها، اعتماد مشتریان خارجی را کاهش خواهد داد.

زنگ خطر برای کالاهای اساسی

اگرچه بحران از بخش انرژی آغاز شد، اما اکنون به بازار کالاهای اساسی رسیده است.بنگلادش تقریباً تمام نیاز خود به شکر و بیش از ۹۰ درصد روغن خوراکی را از طریق واردات تأمین می‌کند. گندم، عدس و بخشی از سایر اقلام غذایی نیز وابستگی بالایی به بازارهای خارجی دارند؛ بنابراین هرگونه اختلال در واردات یا فرآوری این کالاها می‌تواند مستقیماً بازار داخلی را تحت تأثیر قرار دهد.فعالان اقتصادی اعلام کرده‌اند علاوه بر کمبود گاز، روند گشایش اعتبارات بانکی برای واردات نیز با کندی مواجه شده است. در صورتی که این اعتبارات تا ماه‌های آینده صادر نشود، واردکنندگان فرصت کافی برای تأمین کالاهای مورد نیاز پیش از ماه رمضان را از دست خواهند داد؛ موضوعی که می‌تواند به کمبود کالا و افزایش قیمت‌ها منجر شود.در همین حال، قیمت برخی اقلام از جمله برنج معطر نیز به دلیل کاهش تولید داخلی و افزایش صادرات، رشد قابل توجهی داشته است.

واکنش دولت و بخش خصوصی

دولت بنگلادش اعلام کرده است برای جلوگیری از کمبود کالا، برنامه گسترده‌ای برای خرید و ذخیره‌سازی اقلام اساسی در سال مالی جاری اجرا خواهد کرد. بر اساس این برنامه، حجم قابل توجهی روغن خوراکی، شکر، عدس و سایر کالاهای ضروری از بازار داخلی و منابع خارجی خریداری می‌شود تا بازار در ماه‌های آینده با کمبود مواجه نشود.

در مقابل، فعالان اقتصادی معتقدند این اقدامات بدون حل بحران انرژی کافی نخواهد بود. به گفته آنها، اگر کارخانه‌ها به دلیل نبود گاز امکان تولید و فرآوری نداشته باشند، صرف خرید کالا نیز نمی‌تواند از اختلال در زنجیره تأمین جلوگیری کند. آنها همچنین خواستار رفع مشکلات بانکی، تسهیل واردات و برنامه‌ریزی شفاف برای توزیع گاز میان صنایع شده‌اند.

بحرانی فراتر از انرژی

بررسی شرایط موجود نشان می‌دهد بحران گاز در بنگلادش دیگر صرفاً یک مشکل فنی یا کمبود سوخت نیست، بلکه به بحرانی چندبعدی تبدیل شده که همزمان امنیت انرژی، تولید صنعتی، تجارت خارجی و بازار کالاهای اساسی را تحت تأثیر قرار داده است. وابستگی بالای این کشور به واردات LNG و کالاهای اساسی باعث شده هرگونه شوک در بازار جهانی انرژی یا حمل‌ونقل دریایی، مستقیماً بر اقتصاد داخلی آن اثر بگذارد.در صورت تداوم وضعیت کنونی، کارشناسان نسبت به افزایش فشار تورمی، کاهش تولید، اختلال در زنجیره تأمین و دشوارتر شدن تأمین کالاهای اساسی در ماه‌های آینده هشدار می‌دهند؛ وضعیتی که می‌تواند اقتصاد یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای آسیا را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.پ

https://www.thedailystar.net/business/economy/news/commodity-suppliers-warn-shortages-amid-gas-crisis-4262526?utm

https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/gas-crunch-deepens-factories-bear-brunt-4253151?utm_source

https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-gas-supplies-improve-after-lng-terminal-restarts-2026-08-06/?utm