صنعت نساجی ایالت خیبرپختونخوا

صنایع نساجی و پوشاک به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و پویاترین ارکان اقتصاد جهانی، همواره نقش کلیدی در توسعه صنعتی و اقتصادی کشورها ایفا کرده است. در کشور پاکستان نیز این صنعت به عنوان شریان حیاتی اقتصاد شناخته می‌شود و سهم عمده‌ای از صادرات و اشتغال را به خود اختصاص داده است. بر اساس مرکز آمار پاکستان[1] در بازه زمانی 2024-2025 مبلغ هفده میلیارد و هشتصد و هشتاد میلیون دلار درآمد ناشی از صادرات منسوجات پاکستان است که عمده مقصدهای صادراتی این کشور به ترتیب آمریکا، آلمان، انگلیس، اسپانیا و چین است.

 در این میان، ایالت خیبرپختونخوا با برخورداری از موقعیت استراتژیک جغرافیایی، منابع انسانی غنی و زیرساخت‌های رو‌به‌توسعه صنعتی، جایگاه ویژه‌ای در نقشه نساجی این کشور دارد. اگرچه این ایالت را بیشتر به خاطر ظرفیت‌های معدنی، کشاورزی و انرژی می‌شناسند، اما بخش نساجی آن به عنوان پلی میان مواد اولیه و بازارهای مصرف داخلی و منطقه‌ای عمل می‌کند. وجود شهرک‌های صنعتی کلیدی مانند حیات‌آباد در پیشاور و گدون آمازئی، بستر مناسبی را برای فعالیت واحدهای ریسندگی، بافندگی و پوشاک فراهم کرده است. با این حال، این بخش در کنار پتانسیل‌های فراوان، با چالش‌های ساختاری، امنیتی و تجاری عمیقی مواجه بوده است وضعیت شهرک‌های صنعتی و زیرساخت‌های تولیدی بررسی وضعیت صنعت نساجی در ایالت خیبرپختونخوا از دهه گذشته تاکنون نشان‌دهنده یک مسیر پر از فراز و نشیب، متاثر از تحولات کلان اقتصادی پاکستان، چالش‌های منطقه‌ای و تلاش برای توسعه زیرساخت‌ها است. در این بازه زمانی، دولت‌های محلی و سازمان توسعه شهرک‌های صنعتی خیبرپختونخوا تلاش کردند تا با ایجاد یا مدرن‌سازی شهرک‌های صنعتی کلیدی مانند شهرک صنعتی حیات‌آباد در پیشاور و گدون آمازئی در سواری، و راه‌اندازی مناطق جدیدی همچون مردان و رشکیی در قالب کریدور اقتصادی پاکستان و چین، بستر مناسب‌تری برای جذب سرمایه‌گذاران بخش نساجی فراهم کنند.

 با این حال، برخلاف ایالت پنجاب که قطب کارخانجات غول‌پیکر نساجی است، اقتصاد نساجی خیبرپختونخوا به دلیل شرایط خاص منطقه بیشتر بر محور واحدهای کوچک و متوسط (SMEs)، کارگاه‌های بافندگی سنتی، و واحدهای تولید پوشاک محلی چرخیده است.

بحران‌های ساختاری و چالش‌های تأمین انرژی یکی از بزرگ‌ترین موانع توسعه این صنعت بوده است. صنعت نساجی به شدت به انرژی پایدار وابستگی دارد. قطعی‌های مکرر برق و کمبود شدید گاز طبیعی، به‌ویژه در فصل زمستان، ضربات سنگینی به کارخانجات ریسندگی، بافندگی و رنگرزی خیبرپختونخوا وارد کرد و بسیاری از واحدها را به مرز تعطیلی کشاند یا ظرفیت تولید آن‌ها را به شدت کاهش داد.

 همزمان با این بحران، افزایش سرسام‌آور تعرفه‌های انرژی و تورم بالا در دهه اخیر، رقابت‌پذیری محصولات نساجی این ایالت را در بازارهای داخلی و خارجی با چالش جدی مواجه کرد و هزینه‌های گزافی را به تولیدکنندگان تحمیل نمود.

ابعاد گسترده سایه سنگین تروریسم و ناامنی تأثیر تروریسم، ناامنی و فعالیت گروه‌های شبه‌نظامی‌بر صنعت نساجی ایالت خیبرپختونخوا خصوصا در سال های اخیر، ابعاد منفی و ویرانگری داشته است. این پدیده ساختار اقتصادی و روند رشد واحدهای تولیدی و صنعتی این منطقه را با موانع بنیادی روبه‌رو کرد. مهم‌ترین اثرات ناامنی در این بازه زمانی شامل موارد زیر است:

فرار سرمایه‌گذاران و نبود سرمایه‌گذاری جدید: ناامنی مداوم و ریسک بالای امنیتی، سرمایه‌گذاران بزرگ داخلی و خارجی را از تزریق سرمایه به شهرک‌های صنعتی خیبرپختونخوا منصرف کرد. در نتیجه، این صنعت به‌جای توسعه و نوسازی مدرن، غالباً در سطح کارگاه‌های سنتی و آسیب‌پذیر باقی ماند.

اختلال در زنجیره تأمین و حمل‌ونقل: ناامنی راه‌ها، به‌ویژه در مسیرهای منتهی به مناطق تجاری و مرزی، هزینه‌های ترابری و انتقال مواد اولیه مانند پنبه و نخ و توزیع محصولات نساجی را به شدت افزایش داد و قدرت رقابت محصولات این ایالت را کاهش داد.

تحمیل هزینه‌های گزاف امنیتی و تخریب زیرساخت‌ها: واحدهای صنعتی مجبور شدند بخش زیادی از بودجه محدود خود را به جای توسعه تولید، صرف تأمین امنیت فیزیکی کارخانجات، نصب سیستم‌های حفاظتی و استخدام نگهبانان بیشتر کنند. حملات گاه‌وبیگاه به تأسیسات زیربنایی مانند خطوط انتقال انرژی و پل‌ها نیز به طور ادواری روند تولید را متوقف ساخت.

آسیب جدی به تجارت مرزی: تنش‌های امنیتی و مرزی، بازار سنتی صادرات پوشاک و محصولات نساجی خیبرپختونخوا به افغانستان و آسیای مرکزی را دچار نوسانات شدید کرد و انگیزه تولید انبوه را در میان صادرکنندگان محلی تضعیف نمود.

پدیده مهاجرت تجار و فعالان اقتصادی در بخش نساجی از ایالت خیبرپختونخوا به سایر نقاط امن‌تر پاکستان یکی از عمیق‌ترین بحران‌های اقتصادی این منطقه بود. عوامل محرک این مهاجرت شامل اوج‌گیری فجایع اخاذی و باج‌گیری، پرتاب نارنجک به منازل و کارخانجات تجار در شهرک صنعتی حیات‌آباد پیشاور، و ترور و تهدید مستقیم جانی سرمایه‌داران و اعضای خانواده‌های آن‌ها بود که فضای روانی وحشتناکی ایجاد کرد. در پی این شرایط، بسیاری از فعالان اقتصادی کارخانجات خود را تعطیل کرده و سرمایه‌های خود را به شهرک‌های صنعتی امن‌تر در اسلام‌آباد، لاهور و فیصل‌آباد منتقل نمودند. گروهی از سرمایه‌داران بزرگ‌تر نیز مقاصدی نظیر دبی در امارات متحده عربی یا ترکیه را برای حفظ امنیت دارایی‌های خود انتخاب کردند. انجمن‌ها و اتاق‌های بازرگانی ایالت خیبرپختونخوا و مقامات انجمن صنعتی پیشاور بارها هشدار دادند که در دوره‌های اوج ناامنی، ده‌ها واحد صنعتی و کارگاهی فعال رسماً تعطیل شده‌اند. پیامدهای ویرانگر این مهاجرت شامل خالی ماندن ظرفیت شهرک‌های صنعتی کلیدی، رشد بی‌سابقه بیکاری ساختاری در میان جوانان بومی، و از بین رفتن زنجیره‌های سنتی تجارت مرزی بود .

منابع:

https://www.commonobjective.co/posts/pakistan-s-textile-industry-has-struggled-but-there-is-hope-for-revival

https://www2.tip.edu.pk/pakistan-textile-industry-overview-exports-challenges-outlook-2026/

https://www.app.com.pk/business/textile-exports-up-by-0-26-to-over-17-9-bln-in-fy2025/#:~:text=The%20textile%20exports%20from%20the%20country%20were,percent%20to%

20%244%2C288%20million%20from%20%244%2C128%20million.

https://www.dawn.com/news/1763677#:~:text=The%20warning%20was%20issued%

20during%20a%20meeting,up%20shop%20and%20moving%20to%20other%20provinces.

https://www.arabnews.pk/pakistan/in-pakistans-northwest-rise-

in-extortion-demands-signals-advance-of-taliban-2171731

[1] . Pakistan Bureau of Statistics