اصلاح ساختار واردات نفت اندونزی، تنوع‌بخشی به منابع تأمین و تقویت امنیت انرژی

دولت اندونزی در حال بازنگری اساسی در نظام واردات انرژی این کشور است. بر اساس سیاست جدید، تأمین نفت خام، فرآورده‌های پالایش‌شده نفتی و گاز مایع (LPG) که پیش‌تر از طریق ترتیبات تجاری شرکت دولتی نفت و گاز پرتامینا (Pertamina) انجام می‌شد، به سازوکاری مبتنی بر مذاکرات مستقیم دولت اندونزی با تأمین‌کنندگان خارجی منتقل خواهد شد. این تغییر به معنای کاهش نقش سنتی شرکت پرتامینا به‌عنوان بازیگر اصلی واردات نفت و گاز اندونزی و افزایش نقش مستقیم دولت در مذاکرات و توافق‌های مربوط به تأمین انرژی از کشورهای خارجی است.

بر اساس گزارش روزنامه جاکارتا گلوب در تاریخ ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، دولت اندونزی با معرفی سازوکار خرید مستقیم دولتی، درصدد تغییر شیوه تأمین منابع انرژی وارداتی است. در چارچوب این سیاست، مذاکرات با تأمین‌کنندگان خارجی نفت خام، فرآورده‌های نفتی و گاز مایع به‌جای اتکای صرف به ترتیبات تجاری شرکت پرتامینا، مستقیماً از سوی دولت هدایت خواهد شد. این تحول در شرایطی مطرح شده است که دولت اندونزی هم‌زمان مجموعه‌ای از اقدامات را برای تقویت امنیت انرژی و تأمین نیازهای داخلی در دستور کار قرار داده است. از جمله تحولات مرتبط می‌توان به تلاش برای تأمین بنزین از هند و چین به‌عنوان جایگزین منابع سنگاپوری، بررسی دریافت ۳۰ میلیون بشکه نفت خام از امارات متحده عربی و تصمیم برای کاهش بخشی از صادرات گاز طبیعی به سنگاپور با هدف اولویت‌بخشی به مصرف داخلی اشاره کرد.

همچنین دولت اندونزی در حال بررسی سیاست عدم تمدید برخی قراردادهای صادرات گاز طبیعی به کشورهای همسایه است تا منابع بیشتری برای تأمین انرژی صنایع داخلی اختصاص یابد. در همین ارتباط، کاهش صادرات گاز طبیعی به سنگاپور به میزان ۳۱ میلیارد واحد حرارتی بریتانیا در روز (BBTUD) نیز در اخبار مرتبط گزارش شده است.

برنامه دولت اندونزی برای احداث تأسیسات ذخیره‌سازی نفت خام و تغییر سازوکار واردات انرژی

دولت اندونزی در نظر دارد با احداث تأسیسات ذخیره‌سازی نفت خام در داخل کشور، امکان واردات مستقیم نفت از کشورهای تأمین‌کننده را فراهم کند تا محموله‌های وارداتی دیگر نیازی به توقف در کشورهای ثالث نداشته باشند. این اقدام در چارچوب برنامه دولت برای تقویت امنیت انرژی و کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین نفت در شرایط افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه صورت می‌گیرد.

باهلیل لاهَدالیا، وزیر هماهنگ‌کننده صنایع پایین‌دستی و گذار انرژی و وزیر انرژی و منابع معدنی اندونزی، روز دوشنبه ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، در نشست خبری مربوط به امنیت انرژی ملی در جاکارتا اعلام کرد که احداث تأسیسات ذخیره‌سازی نفت خام با همکاری یک نهاد خدمات عمومی دولتی (Public Service Agency – BLU) و تعدادی از شرکت‌های بخش خصوصی انجام خواهد شد. وی اظهار داشت: «ما تأسیسات ذخیره‌سازی نفت خام را در داخل کشور احداث خواهیم کرد. یک نهاد خدمات عمومی‌با مشارکت چند شرکت، مسئولیت ساخت این تأسیسات را بر عهده خواهد داشت. به این ترتیب، زمانی که نفت خام وارد می‌کنیم، دیگر نیازی به توقف محموله‌ها در کشورهای مختلف نخواهد بود و نفت مستقیماً وارد اندونزی خواهد شد».

این طرح بخشی از اصلاحات گسترده‌تر دولت اندونزی در نظام تأمین و واردات انرژی است که بر اساس یک مقرره جدید ریاست‌جمهوری اجرا خواهد شد. مطابق این مقرره، مسئولیت تأمین نفت خام، سوخت و گاز مایع (LPG) به یک نهاد خدمات عمومی دولتی (BLU) منتقل می‌شود و خریدهای خارجی از طریق سازوکارهای دولت با دولت (G2G) و دولت با بخش تجاری (G2B) انجام خواهد گرفت. این تغییر، نشان‌دهنده حرکت دولت اندونزی به سمت مدیریت مستقیم‌تر واردات انرژی و تغییر سازوکارهای سنتی خرید از تأمین‌کنندگان خارجی است.

این تصمیم در پی دستور پرابوو سوبیانتو، رئیس‌جمهور اندونزی، برای تدوین اقدامات پیشگیرانه و برنامه‌های اضطراری در حوزه تأمین انرژی اتخاذ شده است. رئیس‌جمهور از دستگاه‌های مسئول خواسته است با در نظر گرفتن سناریوهای مختلف، از جمله بدترین شرایط احتمالی، تدابیر لازم را برای حفظ امنیت عرضه انرژی کشور در وضعیت بی‌ثباتی جهانی اتخاذ کنند. بر اساس اعلام دولت اندونزی، این کشور همچنان بخشی از نفت خام مورد نیاز خود را از طریق واردات تأمین می‌کند، با این حال، منابع فعلی واردات نفت خام اندونزی دیگر از کشورهای خاورمیانه نیست. در همین راستا، باهلیل لاهدالیا اعلام کرد که قصد دارد به چند کشور، از جمله هند و چین، سفر کند تا ضمن بررسی امکان تأمین پایدار انرژی، قراردادهای بلندمدت خرید را با طرف‌های خارجی منعقد کند.

وزیر انرژی و منابع معدنی اندونزی همچنین در پاسخ به نگرانی‌های عمومی درباره احتمال اختلال در تأمین سوخت و افزایش قیمت‌ها، از مردم خواست آرامش خود را حفظ کنند. وی تأکید کرد: «مردم اندونزی آرامش خود را حفظ کنند. ان‌شاءالله می‌توانم اطمینان بدهم که بر اساس دستورات و راهنمایی‌های رئیس‌جمهور پرابوو، ذخایر سوخت کشور مطابق با حداقل استاندارد ملی است و قیمت سوخت‌های یارانه‌ای افزایش نخواهد یافت. همچنین مأموریت یافته‌ام قراردادهای بلندمدت تأمین انرژی را تضمین کنم».

باهلیل لاهدالیا در تشریح راهبرد جدید دولت تأکید کرد که ترکیب سه اقدام شامل توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی نفت خام در داخل کشور، تنوع‌بخشی به سازوکارهای تأمین انرژی و انعقاد قراردادهای بلندمدت خرید، می‌تواند امنیت انرژی اندونزی را در برابر تحولات غیرقابل پیش‌بینی بین‌المللی تقویت کند. به گفته وی، هدف از اجرای این اقدامات، کاهش خطر اختلال در عرضه انرژی ناشی از عوامل خارجی و جلوگیری از تأثیرات منفی آن بر خانوارها و فعالیت‌های اقتصادی داخلی است.

توافق امارات متحده عربی برای ارسال ۳۰ میلیون بشکه نفت خام به اندونزی

دولت امارات متحده عربی در نظر دارد در شرایط افزایش تقاضای داخلی اندونزی برای سوخت‌های یارانه‌ای و تلاش دولت این کشور برای تضمین امنیت عرضه انرژی، ۳۰ میلیون بشکه نفت خام به اندونزی ارسال کند. این خبر در حالی منتشر شده است که دولت اندونزی به دلیل افزایش مصرف بنزین یارانه‌ای و رشد قیمت جهانی نفت، با ضرورت افزایش واردات فرآورده‌های نفتی و تأمین منابع مالی بیشتر برای پرداخت یارانه سوخت مواجه شده است.

جوکو سیسوانتو (Djoko Siswanto)، رئیس نهاد ویژه تنظیم‌گری فعالیت‌های بالادستی نفت و گاز اندونزی [1]، اعلام کرد که موضوع ارسال نفت خام از امارات یکی از محورهای دیدار روز سه‌شنبه ۲۷ اکتبر میان باهلیل لاهدالیا، وزیر هماهنگ‌کننده صنایع پایین‌دستی و گذار انرژی اندونزی، و عبدالله سالم الظاهری، سفیر امارات متحده عربی در جاکارتا، بوده است. وی به نقل از سفیر امارات اظهار داشت: «سفیر اعلام کرد که آنها تا سقف ۳۰ میلیون بشکه نفت خام را بدون دریافت هزینه، بدون نیاز به سرمایه در گردش و حتی با حمل‌ونقل رایگان به اندونزی ارسال خواهند کرد. این خبر خوبی برای ماست».

با این حال، رئیس SKK Migas توضیح بیشتری درباره مفهوم دقیق عبارت «بدون هزینه» ارائه نکرد و مشخص نساخت که این توافق در چه قالبی اجرا خواهد شد، زمان‌بندی ارسال محموله‌ها چگونه است و منابع مالی آن از چه طریقی تأمین خواهد شد. بنابراین، جزئیات مالی و اجرایی این توافق همچنان نامشخص است.

انتشار خبر توافق با امارات تنها یک روز پس از آن صورت گرفت که باهلیل لاهدالیا اعلام کرده بود اندونزی دیگر نفت خام مورد نیاز خود را از کشورهای خاورمیانه خریداری نمی‌کند و در حال متنوع‌سازی منابع تأمین نفت از سایر کشورها، از جمله هند و چین، است. وی روز دوشنبه ۲۶ اکتبر در یک نشست خبری اعلام کرده بود که قصد دارد برای اطمینان از استمرار عرضه انرژی به هند، چین و چند کشور دیگر سفر کند.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که دولت اندونزی با افزایش قابل توجه تقاضای داخلی برای بنزین یارانه‌ای پرتالیت (Pertalite) با عدد اکتان ۹۰ (RON-90) مواجه شده است. باهلیل لاهدالیا افزایش تقاضا برای پرتالیت را ناشی از رشد قیمت سوخت‌های غیریارانه‌ای، به‌ویژه بنزین پرتاماکس (Pertamax) با عدد اکتان ۹۲ (RON-92)، عنوان کرده است. پرتاماکس ارزان‌ترین نوع بنزین غیریارانه‌ای عرضه‌شده توسط شرکت دولتی پرتامینا محسوب می‌شود. وزیر انرژی اندونزی همچنین اعلام کرد که ذخایر بنزین پرتالیت کشور در زمان برگزاری نشست خبری، معادل ۱۸ روز مصرف داخلی بوده است. به‌منظور پاسخگویی به افزایش تقاضا، دولت قصد دارد سهمیه عرضه بنزین پرتالیت را افزایش دهد؛ اقدامی‌که مستلزم واردات حجم بیشتری از بنزین نسبت به برنامه‌ریزی اولیه خواهد بود.

اندونزی با وجود برخورداری از تولید داخلی نفت خام، به دلیل ناکافی بودن میزان تولید در مقایسه با نیازهای مصرفی، همچنان واردکننده خالص نفت محسوب می‌شود. با این حال، دولت این کشور دو نوع سوخت پرمصرف شامل بنزین پرتالیت و گازوئیل سولار (Solar) را با قیمت یارانه‌ای در اختیار مصرف‌کنندگان قرار می‌دهد. عرضه هر دو فرآورده مشمول سهمیه‌های حجمی سالانه در سطح ملی است و دولت اختلاف میان قیمت بازار و قیمت تعیین‌شده را از طریق پرداخت یارانه مستقیم و جبران هزینه‌های شرکت پرتامینا تأمین می‌کند.

باهلیل لاهدالیا با اشاره به افزایش قیمت جهانی نفت اعلام کرد که میانگین قیمت نفت خام در بازارهای جهانی از رقم پیش‌بینی‌شده در بودجه سالانه دولت فراتر رفته است و در نتیجه، افزایش پرداخت یارانه‌ها و جبران هزینه‌های شرکت پرتامینا اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

مبنای محاسبات بودجه دولت اندونزی، شاخص قیمت نفت خام اندونزی موسوم به Indonesian Crude Price (ICP) است. هنگام تدوین بودجه سال ۲۰۲۶ در سال گذشته، میانگین قیمت نفت خام ۷۰ دلار برای هر بشکه در نظر گرفته شده بود، در حالی که میانگین قیمت نفت از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا زمان انتشار گزارش به حدود ۹۲ دلار برای هر بشکه رسیده است.

با وجود این افزایش، دولت اندونزی از زمان آغاز جنگ ایران متعهد شده است که قیمت سوخت‌های یارانه‌ای را حتی در صورت رسیدن میانگین سالانه قیمت نفت خام به ۱۰۰ دلار برای هر بشکه افزایش ندهد. با این حال، پوربایا یودی سادوا، وزیر پیشین دارایی اندونزی، پیش‌تر اعلام کرده بود که در صورت افزایش بسیار شدید قیمت جهانی نفت، امکان بازنگری در قیمت سوخت‌های یارانه‌ای وجود خواهد داشت. وی قیمت ۱۵۰ دلار برای هر بشکه را به‌عنوان نمونه‌ای از یک وضعیت بحرانی مطرح کرده بود. در همین ارتباط، سواهاسیل نازارا، وزیر دارایی  کنونی اندونزی، در پاسخ به پرسشی درباره برنامه دولت برای افزایش سهمیه بنزین پرتالیت، از ارائه توضیح مستقیم خودداری کرد، اما تأکید نمود که دولت تأمین حجم مورد نیاز سوخت را تضمین خواهد کرد. با این حال، هنوز مشخص نیست افزایش سهمیه بنزین یارانه‌ای و واردات بیشتر سوخت چه تأثیری بر وضعیت بودجه جاری دولت خواهد داشت.

در مجموع، توافق اعلام‌شده برای ارسال ۳۰ میلیون بشکه نفت خام از امارات در شرایطی مطرح شده است که دولت اندونزی هم‌زمان با افزایش تقاضای سوخت یارانه‌ای، رشد قیمت جهانی نفت و فشار بر منابع بودجه‌ای، در حال اصلاح ساختار واردات انرژی و تلاش برای تضمین تأمین بلندمدت نفت و فرآورده‌های نفتی است. با این حال، ماهیت دقیق توافق با امارات، به‌ویژه موضوع ارسال نفت بدون دریافت هزینه، نحوه تأمین مالی و زمان‌بندی اجرای آن هنوز روشن نشده است.

منابع:                                                                                                                                                      

• UAE to ship 30 million crude barrels to RI, says SKK Migas. (2026, October 28). The Jakarta Post.
• Smoke, gas and the politics of national pride. (2026, October 28). Jakarta Globe.
• Indonesia to build crude oil storage for direct imports. (2026, October 27). ANTARA News.
• Pertamina loses primary oil import role as government introduces direct procurement. (2026, October 26). Jakarta Globe.

[1] SKK Migas