تاثیرات افتتاح پروژه معدن طلای آمولسار بر اقتصاد استان سیونیک ارمنستان

با گذشت بیش از دو هفته از آغاز رسمی‌بهره‌ برداری رسمی از معدن طلای آمولسار (Amulsar ) پس از سالها توقف به دلیل اعتراضات گسترده فعالان محیط ‌زیست در تاریخ ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۹ مهر ۱۴۰۵) با حضور نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان، گزارش‌های منابع محلی حکایت از تأثیرات اقتصادی و اجتماعی عمیق بر مناطق پیرامونی، به‌ ویژه در مرزهای شمالی استان سیونیک (به مرکزیت شهر سیسان) و استان وایوتس دزور (به ‌ویژه شهرهای جرموک و وایک) دارد. این پروژه عظیم با سرمایه‌گذاری خارجی بیش از ۷۵۰ میلیون دلار توسط شرکت لیدیان (Lydian) ، مشارکت 12.5 درصدی دولت، پس از سال‌ها توقف به بهره‌ برداری رسیده است. همچنین شرکت آمریکایی (Orion Mine Finance) و بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD) نیز در دوره‌های مختلف از حامیان مالی و سهام‌ داران کلیدی این کلان ‌پروژه بوده‌اند. آمولسار با پتانسیل تبدیل شدن به دومین غول معدنی ارمنستان، ساختار اقتصادی جنوب این کشور را تغییر خواهد داد.

تأثیرات پروژه بر اقتصاد استان و مناطق همجوار  

1- شرکت لیدیان متعهد شده است که سالانه تا ۹ میلیون دلار (در مجموع بیش از ۱۰۰ میلیون دلار تا سال ۲۰۳۹) را به طور مستقیم به توسعه جوامع محلی پیرامون معدن شامل شهر سیسیان (در استان سیونیک)، همچنین شهرهای جرموک و وایک در ( استان وایوتس دزور ) اختصاص دهد. مبالغ مذکور با اختصاص به شهرداری‌ها مستقیماً صرف نوسازی زیرساخت‌های جاده‌ای، خطوط انتقال آب، مدارس و مراکز درمانی در بخش شمالی استان سیونیک خواهد شد.

2- بخش بزرگی از ظرفیت نیروی کار این پروژه از ظرفیت های استان سیونیک تأمین می‌شود، بطوریکه حدود  هزار شغل مستقیم با دستمزد بالا ایجاد می‌کند و پیش‌بینی می‌ شود بین چهار تا شش هزار شغل غیر مستقیم در منطقه ایجاد نماید. بخشی از این نیروی کار از میان ساکنان جویای کار فرمانداری سیسیان تأمین می‌شود. از سوی دیگر آمولسار به عنوان یک ظرفیت بزرگ برای بیش از ۲۰۰ کسب‌ وکار کوچک و متوسط (SME) در منطقه عمل خواهد کرد. این امر تقاضا برای خدمات حمل و نقل، ساخت‌وساز، تأمین مواد غذایی و پوشاک بصورت صنعتی را در استان سیونیک به شدت افزایش می‌دهد.

۳- استان سیونیک پیش از این نیز به عنوان قلب تپنده حوزه معدن‌کاری ارمنستان با توجه به حضور مجتمع مس و مولیبدن زنگزور در شهرهای کاپان و کاجاران شناخته می‌شد. افتتاح پروژه آمولسار علاوه بر اینکه جایگاه جنوب ارمنستان را به عنوان شاهراه صنعتی و معدنی کشور تثبیت می‌کند، با صادرات سالانه نزدیک به ۹۳۰ میلیون دلار، تأثیر مستقیم ۲ درصدی و غیرمستقیم 1.5 تا ۲ درصدی بر تولید ناخالص ملی (GDP) ارمنستان دارد که بخش مهمی از این جریان ثروت در چرخه اقتصادی شهرهای استان سیونیک گردش خواهد داشت.

تاثیرات زیست محیطی

از سوی دیگر بزرگ ‌ترین دغدغه اقتصادی و اجتماعی این پروژه، پایداری زیست‌ محیطی آن است. فعالان محیط ‌زیست و برخی تشکل‌های محلی نگرانند که فعالیت این معدن به منابع آبی منطقه از جمله رودخانه‌های آرپا و ووروتان آسیب بزند. از آنجا که رودخانه ووروتان شریان حیاتی کشاورزی و تولید برق - ‌آبی در استان سیونیک است، هرگونه آلودگی احتمالی می‌تواند به بخش کشاورزی و دامداری بخش شمالی استان مذکور ضربه بزند. در این خصوص دولت ارمنستان با تکیه بر استانداردهای نوین بین‌المللی و بازرسی‌های مداوم، متعهد شده است که این ریسک‌ها را به حداقل برساند.

همچنین افتتاح پروژه معدن طلای آمولسار، به دلیل موقعیت جغرافیایی حساس آن در مرز استان‌های وایوتس دزور و سیونیک، چالش‌ها و فرصت‌های بسیار حساسی را برای منابع آبی و بخش کشاورزی شمال استان سیونیک (به ویژه منطقه سیسان) ایجاد می‌کند. نقطه اصلی این ارتباط، تونل انتقال آب ووروتان-آرپا و رودخانه ووروتان است که شریان حیاتی اقتصاد کشاورزی سیونیک به شمار می‌روند.

تأثیرات بر منابع آبی و کشاورزی منطقه

معدن آمولسار در نزدیکی منابع آبی استراتژیک ارمنستان قرار دارد و جریان‌های آبی استان سیونیک از دو مسیر اصلی تحت تأثیر قرار می‌گیرند:

- بخش شمالی کوه آمولسار مستقیماً به حوضه آبریز رودخانه ووروتان متصل است. این رودخانه منبع اصلی تأمین آب آشامیدنی، کشاورزی و سیستم‌های هیدروالکتریک استان سیونیک است.

- این تونل زیرزمینی استراتژیک، آب را از رودخانه ووروتان در استان سیونیک به رودخانه آرپا و در نهایت دریاچه سوان منتقل می‌کند. مسیر این تونل از نزدیکی ساختارهای زمین‌شناسی معدن عبور می‌کند و دغدغه‌هایی بابت نشت احتمالی مواد معدنی به آن وجود داشته است.

-  بزرگ‌ ترین ریسک زیست ‌محیطی مطرح شده، احتمال واکنش سنگ‌های سولفیدی معدن با هوا و آب است که می‌تواند به تولید اسید و حل شدن فلزات سنگین (مانند آرسنیک و کادمیوم) منجر شود. در صورت ورود این پسماندها به لایه‌های زیرزمینی، منابع آب شیرین شهر سیسیان مستقیماً تهدید می‌شوند.

 

تأثیرات مستقیم بر بخش کشاورزی و دامداری شهر سیسان

منطقه سیسیان در شمال استان سیونیک به عنوان یکی از قطب‌های دامپروری و کشت غلات در جنوب ارمنستان شناخته می‌شود. تأثیرات معدن آمولسار بر این بخش شامل موارد ذیل است:

- کشاورزی سیسان وابستگی ۱۰۰ درصدی به سلامت رودخانه ووروتان دارد. هرگونه تغییر در کیفیت شیمیایی یا اسیدیته آب، بازدهی محصولات زراعی (گندم، جو و علوفه) را کاهش داده و خاک‌های مرغوب منطقه را در بلند مدت تخریب می‌کند.

- مراتع مرتفع پیرامون معدن آمولسار و شهر سیسیان محل چراگاه هزاران راس دام سبک و سنگین است. آلودگی احتمالی چشمه‌های محلی و آبشخورهای دام ها به فلزات سنگین، زنجیره غذایی گوشت و کارخانه لبنیات «سیس آلپ»، یکی از واحدهای شناخته شده لبنی در شهر سیسیان استان سیونیک را با بحران جدی مواجه خواهد کرد.  

- پرداخت حقوق‌های بالای پیشنهادی در بخش معدن، نیروهای کار جوان و ماهر را از بخش کشاورزی و سنتی شهر سیسیان جذب خود می‌کند. این پدیده هزینه تولید محصولات کشاورزی را در استان سیونیک به شدت افزایش می‌دهد.

فرصت‌ها و چالش های افتتاح معدن طلای آمولسار

از جمله فرصتهای موجود می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

- واریز سهم بزرگی از درآمد ۱۰۰ میلیون دلاری مالیات سالانه به پروژه‌های عمرانی منطقه.

- کاهش نرخ مهاجرت جوانان سیونیک به ایروان از طریق ایجاد مشاغل تخصصی و مهندسی.

- بهبود تصویر بین‌المللی ارمنستان و استان سیونیک برای جذب سرمایه‌گذاران جدید غربی.

همچنین موارد چالش برانگیز عبارتند از:

- وابستگی شدید بودجه شهرداری‌های محلی به یک صنعت تک‌ محصولی.

- تورم محلی و افزایش قیمت مسکن و خدمات در شهرهایی مثل سیسیان.

- سایه انداختن بر بخش گردشگری به دلیل مجاورت با چشمه‌های آب گرم جِرموک.

 اقدامات پیشگیرانه توسط شرکت لیدیان و دولت ارمنستان

برای محافظت از منابع آبی سیونیک و مهار خطرات موجود، استانداردهای بین‌المللی سخت‌گیرانه‌ای توسط شرکت ایدیان و دولت اعمال شده که شامل موارد ذیل است:

- شرکت لیدیان متعهد به اجرای سیستم تصفیه پیشرفته برای جلوگیری از خروج هرگونه آب آلوده به محیط ‌زیست شده است تا خروجی آب معدن منطبق بر استانداردهای آب آشامیدنی باشد.

- نصب ایستگاه‌های سنجش کیفیت آب به صورت زنده در مسیر رودخانه ووروتان و خروجی‌های تونل ووروتان-آرپا تا هرگونه نشت مواد شیمیایی فوراً شناسایی و متوقف شود.

- تخصیص بودجه‌ های اضافی از سوی دولت ارمنستان (از محل سهم 12.5 درصدی) برای جبران خسارت‌های احتمالی به کشاورزان محلی در صورت بروز حوادث غیرمترقبه.