اخبار اقتصادی کنیا - نایروبی

گزیده اخبار و تحولات اقتصادی کنیا - نایروبی در هفته اول آبان ۱۴۰۵ مندرج در رسانه‌های این کشور به شرح زیر ارائه می‌گردد.

روتو در تلاش برای جذب ۴۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری روسیه در زیرساخت‌های کنیا

رئیس‌جمهور کنیا، ویلیام روتو، در جریان سفر رسمی خود به مسکو و شرکت در سومین اجلاس روسیه و آفریقا، از برنامه بلندپروازانه دولت این کشور برای جذب حدود ۴۰.۰۲ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در بخش زیرساخت طی یک دهه آینده رونمایی کرد. وی در نشست تجاری کنیا و روسیه، با دعوت از سرمایه‌گذاران روسی برای مشارکت در پروژه‌های زیربنایی، صنعتی و انرژی کنیا، بر ظرفیت‌های اقتصادی این کشور به‌عنوان دروازه ورود به بازارهای شرق و مرکز آفریقا تأکید کرد.

ظرفیت‌های اقتصادی کنیا و فرصت‌های سرمایه‌گذاری روسیه: روتو با اشاره به جمعیت ۵۵ میلیون نفری کنیا، تولید ناخالص داخلی ۱۳۶ میلیارد دلاری و رشد اقتصادی ۵.۳ درصدی در سال ۲۰۲۵، این کشور را مقصدی جذاب برای سرمایه‌گذاری خارجی معرفی کرد. وی تأکید کرد که ترکیب بخش خصوصی پویا، نظام مالی توسعه‌یافته و زیرساخت‌های رو به گسترش، زمینه مناسبی برای فعالیت شرکت‌های روسی فراهم می‌کند. پیشنهاد اصلی دولت کنیا بر تولید کالا در داخل کشور و استفاده از ظرفیت‌های این کشور برای تأمین بازار آفریقا و سایر مناطق جهان استوار است.

عدم توازن تجاری و ضرورت تحول در روابط اقتصادی: بر اساس آمار ارائه‌شده، حجم تجارت دوجانبه کنیا و روسیه در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۸۰ میلیون دلار بوده که سهم صادرات کنیا تنها ۵۲ میلیون دلار را شامل می‌شود. صادرات کنیا عمدتاً شامل چای، قهوه، گل، میوه و سبزیجات است؛ در مقابل، واردات این کشور از روسیه به حدود ۳۳۰ میلیون دلار رسیده و عمدتاً گندم، کود شیمیایی، آهن و فولاد را دربر می‌گیرد. همچنین میزان سرمایه‌گذاری روسیه در کنیا حدود ۲۲ میلیون دلار برآورد شده است. روتو این عدم توازن را نشانه ضرورت بازنگری در ساختار همکاری‌های اقتصادی دانست و خواستار حرکت از الگوی صادرات مواد خام و واردات محصولات نهایی به سمت مشارکت صنعتی و ایجاد ارزش افزوده در داخل آفریقا شد.

اولویت‌های صنعتی و زیرساختی برای سرمایه‌گذاران روسی: رئیس‌جمهور کنیا بخش‌های تولید انرژی، احداث کارخانه‌های تولید کود شیمیایی، ماشین‌آلات کشاورزی، فرآوری مواد معدنی، حمل‌ونقل، مهندسی سنگین و صنایع تولیدی را از مهم‌ترین حوزه‌های همکاری معرفی کرد. وی بر ضرورت انتقال فناوری، آموزش نیروی انسانی و ایجاد ظرفیت‌های تولیدی در داخل کنیا تأکید کرد. هدف این رویکرد، افزایش سهم صنایع داخلی در زنجیره ارزش، کاهش وابستگی به واردات کالاهای ساخته‌شده و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار عنوان شده است.

همکاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و توسعه کشاورزی: روتو با اشاره به اینکه ۹۳ درصد برق کنیا از منابع تجدیدپذیر تأمین می‌شود، فرصت‌های سرمایه‌گذاری در توسعه انرژی زمین‌گرمایی، هیدروژن سبز، حمل‌ونقل برقی و زیرساخت‌های انرژی را برجسته کرد. همچنین توسعه سامانه‌های آبیاری، مکانیزاسیون کشاورزی، تأمین نهاده‌های ارزان‌قیمت و صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی از دیگر اولویت‌های دولت اعلام شد. این برنامه‌ها با هدف افزایش بهره‌وری، تقویت امنیت غذایی و توسعه صادرات محصولات فرآوری‌شده دنبال می‌شوند.

جایگاه منطقه‌ای کنیا و چشم‌انداز همکاری با روسیه: رئیس‌جمهور کنیا با اشاره به دسترسی این کشور به بازار ۱.۵ میلیارد نفری منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا (AfCFTA)، کنیا را سکوی مناسبی برای تولید و صادرات محصولات روسی به بازارهای آفریقایی معرفی کرد. وی همچنین اعلام کرد بورس اوراق بهادار نایروبی در سال ۲۰۲۵ بازدهی ۵۲ درصدی بر مبنای دلار آمریکا داشته و در زمره بازارهای برتر آفریقا قرار گرفته است.

توقف صادرات دریایی آووکادوی کنیا جهت صیانت از کیفیت و بازارهای جهانی

سازمان کشاورزی و غذا کنیا (AFA) با استناد به کاهش عرضه آووکادوی رسیده و به منظور جلوگیری از برداشت زودهنگام و افت کیفیت محصول، صادرات دریایی این میوه را از تاریخ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ به طور کامل متوقف کرد. این تصمیم با هدف صیانت از اعتبار تجاری کشور اتخاذ شده است، زیرا صادرات آووکادو در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۶۰.۱ میلیون دلار درآمد ارزی برای کنیا به همراه داشته است.

محدودیت‌های اعمال‌شده بر چهار گونه اصلی و شرایط حمل هوایی: بر اساس ابلاغیه سازمان AFA، فصل برداشت و صادرات دریایی چهار گونه اصلی شامل هاس (Hass)، فوئرت (Fuerte)، پینکرتون (Pinkerton) و جامبو (Jumbo) تا اطلاع ثانوی مسدود شده است. با این حال، صادرات این محصولات از طریق حمل‌ونقل هوایی همچنان مجاز است، مشروط بر آنکه تمامی محموله‌ها مورد بازرسی دقیق اداره محصولات باغبانی قرار گرفته و مدارک کامل مربوط به قابلیت ردیابی و منشأ محصول را ارائه دهند.

قوانین سخت‌گیرانه برای صنایع فرآوری روغن و واردات آووکادو: محدودیت‌های جدید علاوه بر میوه تازه، واحدهای فرآوری روغن آووکادو را نیز در بر می‌گیرد و برداشت محصول برای تولید روغن را در طول این دوره ممنوع ساخته است. کارخانجاتی که دارای ذخایر روغن از دوره‌های قبل هستند، موظف شده‌اند تا دوم نوامبر ۲۰۲۶ موجودی خود را جهت دریافت گواهی ارزیابی و مجوز صادرات به تایید سازمان AFA برسانند. همچنین واردات آووکادو جهت فرآوری روغن به طور کامل ممنوع شده است تا از واردات محصولات نارس داخلی تحت پوشش واردات خارجی جلوگیری شود.

پیامدهای اقتصادی، اختلاف هزینه‌های حمل هوایی و بازارهای هدف: توقف حمل دریایی موجب کاهش تقاضای واسطه‌ها و افت نرخ خرید از کشاورزان خرده‌پا می‌شود، چرا که هزینه جابه‌جایی هوایی بسیار سنگین‌تر است. هزینه حمل هوایی بین ۴.۵ تا ۶ دلار به ازای هر کیلوگرم برآورد می‌شود که در مقایسه با نرخ ۴ دلاری حمل دریایی، هزینه‌ای اضافی بین ۰.۵ تا ۲ دلار بر هر کیلوگرم (معادل ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دلار در هر تن) به صادرکنندگان تحمیل می‌کند. کنیا در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲۰,۸۹۳ تن آووکادو صادر کرده که هلند (۳۸.۸ میلیون دلار)، امارات (۳۰.۹ میلیون دلار)، اسپانیا و فرانسه اصلی‌ترین خریداران آن بوده‌اند.

بررسی میزان انتقال افزایش قیمت جهانی سوخت به مصرف‌کنندگان در کنیا

دولت کنیا طی دوره فوریه تا سپتامبر ۲۰۲۶ توانسته است بخشی از جهش هزینه‌های جهانی واردات فرآورده‌های نفتی را مهار کند. دولت با به‌کارگیری ابزارهای مالیاتی و تخصیص یارانه، مانع از انتقال کامل نرخ‌های جهانی به قیمت خرده‌فروشی در داخل کشور شد. با این وجود، میزان انتقال هزینه در بخش گازوئیل فراتر از بنزین گزارش شده است.

مقایسه نحوه مدیریت قیمت سوخت در کنیا و کشورهای منطقه: کنیا در دوره مورد بررسی حدود ۵۲ درصد از افزایش هزینه واردات بنزین سوپر و ۶۲ درصد از افزایش هزینه گازوئیل را به قیمت خرده‌فروشی منتقل کرد. در مقابل، رواندا با انتقال ۱۲۵ درصد برای بنزین و ۱۱۱ درصد برای گازوئیل بیشترین فشار را به مصرف‌کنندگان وارد ساخت، در حالی که تانزانیا ۶۷ درصد افزایش بنزین و ۶۵ درصد گازوئیل را سرشکن کرد. اتیوپی نیز با انتقال ۳۸ درصد رشد هزینه بنزین و ۴۴ درصد گازوئیل، کمترین میزان انتقال بار مالی را داشت.

سازوکارهای حمایتی دولت و شکاف هزینه‌های وارداتی: دولت کنیا نرخ مالیات بر ارزش افزوده سوخت را از ۱۶ درصد به ۸ درصد کاهش داد و از محل صندوق تثبیت قیمت‌ها برای تعدیل نرخ‌ها یارانه پرداخت کرد. منابع این صندوق از طریق عوارض پرداختی به مبلغ حدود ۰.۰۴۲ دلار برای هر لیتر بنزین و گازوئیل و حدود ۰.۰۰۳ دلار برای نفت سفید تأمین می‌شود. بر طبق آمار سازمان تنظیم مقررات انرژی (EPRA)، هزینه وارداتی هر مترمکعب بنزین از ۵۷۶.۳۴ دلار در ژانویه به ۹۴۸.۹۲ دلار در ژوئیه افزایش یافت و گازوئیل از ۶۲۶.۷۵ دلار به ۸۵۵.۵۹ دلار رسید. با این حال، قیمت خرده‌فروشی بنزین در نایروبی تنها از حدود ۱.۳۸ دلار به ۱.۶۶ دلار و گازوئیل از حدود ۱.۲۹ دلار به ۱.۶۹ دلار تغییر یافت که گویای جذب فشار مالی توسط دولت است.

تأخیر زمانی واردات و کاهش منابع حمایتی در پاییز: به دلیل الگوی زمانی واردات سوخت (T+1)، آثار تحولات بین‌المللی مانند نزاع‌های نظامی‌ با تأخیر در بازار داخلی ظاهر شد. در دوره اوت و سپتامبر، دولت حدود ۰.۰۶۷ دلار یارانه به بنزین اختصاص داد، اما مصرف‌کنندگان گازوئیل معادل حدود ۰.۱۵ دلار هزینه اضافی پرداخت کردند تا این یارانه جبران شود. با این حال، در بازنگری دوره ۱۵ اکتبر تا ۱۴ نوامبر، یارانه پرداختی به دلیل افت منابع صندوق متوقف شد.

طرح گسترده واگذاری امتیاز دارایی‌های بندری کنیا به ارزش ۱.۱۸ میلیارد دلار

طبق اعلام وزارت خزانه‌داری کنیا، اجرای فاز نخست واگذاری امتیاز بهره‌برداری از دارایی‌های بندری در مومباسا و لامو به بخش خصوصی در قالب مشارکت عمومی-خصوصی (PPP)، نیازمند ۶۱۷ میلیون دلار سرمایه‌گذاری است که سهم سازمان بنادر کنیا (KPA) در آن حدود ۶۰ میلیون دلار خواهد بود. با افزودن فاز دوم به ارزش تقریبی ۶۲۰ میلیون دلار، مجموع کل سرمایه‌گذاری دو فاز به حدود ۱.۱۸ میلیارد دلار می‌رسد.

تفکیک دارایی‌های مشمول فاز اول و ساختار مشارکت مالی: وزارت خزانه‌داری کنیا مجوزهای لازم را برای آغاز مناقصه و واگذاری چهار مجموعه اصلی صادر کرده است. این دارایی‌ها شامل اسکله‌های ۱۱ تا ۱۴ بندر مومباسا، پایانه کانتینری شماره یک مومباسا، اسکله‌های ۱ تا ۳ پایانه کانتینری بندر لامو و منطقه ویژه اقتصادی لامو هستند. مدل مالی تعیین‌شده بر مبنای پرداخت هزینه‌های امتیاز بهره‌برداری از سوی استفاده‌کنندگان خصوصی است.

برنامه فاز دوم و توسعه زیرساخت‌های لجستیک داخلی: دولت کنیا برنامه‌ریزی فاز دوم واگذاری را به ارزش ۶۲۰ میلیون دلار برای مجموعه‌ای گسترده‌تر از زیرساخت‌های بندری آغاز کرده است. این فاز شامل پایانه کانتینری شماره دو مومباسا (اسکله‌های ۲۰ تا ۲۲)، اسکله‌های ۲۳ و ۲۴، اسکله‌های بارگیری ۱ تا ۵ و ۷ تا ۱۰، اسکله مبارکی و پایانه‌های کانتینری داخلی در نایروبی و نایواشا است.

رویکرد مدیریت یکپارچه و انتقال به الگوی «بندر مالک»: خزانه‌داری بر ارزیابی و واگذاری دارایی‌ها به صورت یک سبد یکپارچه تاکید کرده است، زیرا زیرساخت‌هایی نظیر محوطه‌ها، کانال‌های دریایی و شبکه‌های پشتیبانی میان بخش‌های مختلف مشترک هستند. دولت قصد دارد با حفظ مالکیت عمومی‌ بر زمین و زیرساخت‌های اصلی، بهره‌برداری را از طریق قراردادهای بلندمدت به بخش خصوصی واگذار کرده و مدل «بندر مالک» را مستقر سازد.

بحران صنعت ماکادامیای کنیا؛ افت سود شرکت‌های بزرگ و چالش‌های صادراتی

(روزنامه استاندارد کنیا، 27 اکتبر 2026)

شرکت‌های کشاورزی بزرگ کنیا که در بورس نایروبی (NSE) فعال هستند، به دلیل افت شدید قیمت‌های جهانی، کاهش تولید، کمبود محصولات باکیفیت و قاچاق غیرقانونی مغزهای خام، با شرایط بسیار سختی مواجه شده‌اند.

این شرکت‌ها در گزارش مالی خود اعلام کردند که درآمد بخش ماکادامیا در سال ۲۰۲۵ درحدود 45 درصد کاهش یافته است. علت اصلی این افت را فعالیت‌های غیرقانونی در خرید و صادرات غیرقانونی مغزهای خام باپوست می‌دانند که باعث کمبود شدید ماده اولیه برای کارخانه‌های پردازش داخلی شده است. علاوه بر این، بحران‌های ژئوپلیتیک ناشی از جنگ روسیه و اوکراین و همچنین اختلالات کشتیرانی و ترانزیت در تنگه هرمز، هزینه‌های صادرات و دسترسی به بازارهای جهانی را پیچیده کرده است.

وابستگی ۹۸ درصدی به صادرات و نوسانات قیمت‌های مزرعه: طبق آمارهای رسمی سازمان غذا و کشاورزی کنیا (AFA)، این کشور با تولید سالانه حدود ۵۰,۰۰۰ تن، ۲۰ درصد از سهم بازار جهانی ماکادامیا را در اختیار دارد و در رتبه سوم تولیدکنندگان جهان قرار دارد. اما وابستگی ۹۸ درصدی کنیا به بازارهای صادراتی (شامل آمریکا با ۳۵ درصد سهم، آلمان، هلند، چین و هنگ‌کنگ) این صنعت را در برابر نوسانات جهانی فوق‌العاده آسیب‌پذیر ساخته است. قیمت خرید از کشاورزان (Farm-gate) در سال ۲۰۲۵ ابتدا بین ۰.۵۴ تا ۰.۷۷ دلار به ازای هر کیلوگرم بود و در اوج فصل برداشت به ۰.۹۲ تا ۱.۱۵ دلار رسید، اما نوسانات تنظیمی و لغو کوتاه‌مدت ممنوعیت صادرات خام سبب متلاطم شدن بازار گردید.

استراتژی توسعه بازار داخلی و ایجاد ارزش‌افزوده: این شرکت ها در گزارش‌های مالی خود اشاره کرده اند که عدم وجود فرهنگ مصرف داخلی یکی از نقاط ضعف بنیادی این صنعت در کنیا است. برای خروج از این بحران، آن‌ها بر روی محصولات با ارزش‌افزوده مانند روغن خام‌فشرده ماکادامیا و مغزهای برشته‌شده آماده مصرف سرمایه‌گذاری کرده تا حاشیه سود خود را در برابر نوسانات قیمت عمده‌فروشی مغز خام حفظ کند. کارشناسان تاکید دارند که کنیا باید علاوه بر صادرات، برنامه‌های ترویجی برای افزایش مصرف داخلی محصولات ماکادامیا را در اولویت قرار دهد.