برگزاری چهاردهمین مجمع چین و اروپا در بروکسل؛ تداوم همکاری اقتصادی در سایه رقابت تجاری و فناورانه
چهاردهمین مجمع چین و اروپا در 14 آبان 1405 با مشارکت مقامات، دیپلمات ها و کارشناسان دو طرف در بروکسل برگزار شد. در این نشست، کای رون، سفیر چین نزد اتحادیه اروپا، با تاکید بر ضرورت حفظ روابط مشارکتی و حل اختلافات تجاری از طریق گفت وگو، از آمادگی پکن برای گسترش همکاری در حوزه هوش مصنوعی و فناوریهای نوین خبر داد. وی همچنین با اشاره به رشد ۱۲.۹ درصدی تجارت دوجانبه در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ و پیشرفت مذاکرات تجاری اخیر، بر منافع متقابل اقتصادی تاکید کرد. در مقابل، مباحث طرف اروپایی بر ضرورت حفظ همکاری با چین، در کنار تامین رقابت منصفانه، کاهش وابستگیهای راهبردی و تقویت ظرفیت مستقل صنعتی و فناورانه اروپا متمرکز بود.
برگزاری این مجمع در شرایط تشدید اختلافات تجاری چین و اتحادیه اروپا و افزایش رقابت اقتصادی و فناوری آمریکا و چین، بیانگر تلاش دو طرف برای حفظ گفت وگو بدون تغییر اساسی در اولویت های راهبردی آنهاست. وابستگی اروپا به چین در تامین مواد خام حیاتی و نگرانی از افزایش عدم توازن تجاری، همچنان از چالش های اصلی روابط دو طرف محسوب میشود.
مقدمه
چهاردهمین مجمع چین و اروپا[1] در 14 آبان ماه (5 نوامبر 2026 ) با موضوع «۵۰ سال آینده؛ مدیریت تحولات جهانی در عصر هوش مصنوعی»[2] در بروکسل برگزار شد. . این مجمع که بستری غیررسمیبرای گفت وگو و تبادل دیدگاه میان محافل سیاسی، اقتصادی و کارشناسی چین و اروپاست، با همکاری نمایندگی چین نزد اتحادیه اروپا، اندیشکده Friends of Europe و انجمن دیپلماسی عمومی چین و با مشارکت نزدیک به هزار نفر به صورت حضوری و مجازی برگزار شد. سفیر چین نزد اتحادیه اروپا، نماینده دائم اسپانیا در اتحادیه و مدیرکل پیشین سازمان تجارت جهانی از جمله سخنرانان نشست بودند.
نشست امسال در شرایطی برگزار شد که روابط چین و اتحادیه اروپا، با وجود مناسبات گسترده اقتصادی، تحت تاثیر اختلافات تجاری، رقابت صنعتی و نگرانیهای مرتبط با وابستگیهای فناورانه قرار دارد. همزمان، سیاست های تعرفه ای دولت ترامپ و تشدید رقابت اقتصادی و فناوری آمریکا و چین نیز بر محاسبات راهبردی بروکسل تاثیر گذاشته است. در چنین فضایی، مجمع اخیر فرصتی برای طرح دیدگاههای دو طرف درباره آینده روابط اقتصادی و فناوری و چگونگی مدیریت اختلافات موجود فراهم کرد.
مواضع چین؛ تاکید بر مشارکت اقتصادی و مدیریت اختلافات
کای رون، سفیر چین نزد اتحادیه اروپا، در سخنرانی اصلی خود با اشاره به آغاز دومین دوره پنجاه ساله روابط دو طرف، بر ضرورت حفظ ماهیت مشارکتی روابط چین و اروپا تاکید کرد. وی با بیان اینکه چین و اتحادیه اروپا باید یکدیگر را شریک و نه رقیب یا دشمن تلقی کنند، مخالفت پکن با سیاسی شدن روابط اقتصادی، گسترش ملاحظات امنیتی به حوزه تجارت و اعمال محدودیت های یکجانبه را مورد تاکید قرار داد. در عین حال هشدار داد که در صورت استمرار اقدامات اقتصادی محدودکننده و تبعیض آمیز علیه چین، پکن برای حفاظت از منافع خود اقدامات متقابل اتخاذ خواهد کرد. سفیر چین همچنین با حمایت از استقلال راهبردی اروپا، خواستار احترام متقابل به منافع اساسی و نگرانیهای عمده طرفین شد.
وی با استناد به آمار رسمی چین اعلام کرد حجم تجارت دوجانبه در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۶۹۳.۶ میلیارد دلار رسیده که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۱۲.۹ درصد افزایش نشان می دهد. همچنین، موجودی سرمایه گذاری متقابل دو طرف از ۲۹۰ میلیارد دلار فراتر رفته است. طرح این ارقام در سخنرانی سفیر چین، بیش از هر چیز در راستای تاکید بر وابستگی متقابل اقتصادی و هزینههای احتمالی تشدید اختلافات تجاری صورت گرفت.
سفیر چین همچنین با اشاره به نتایج دومین نشست مشورت تجاری و سرمایه گذاری چین و اتحادیه اروپا، که در ۸ و ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در پکن برگزار شد، از دستیابی طرفین به ۱۶ تفاهم و نتیجه در حوزههای توازن تجاری و سرمایه گذاری، کنترل صادرات، حقوق مالکیت فکری و اصلاحات سازمان تجارت جهانی خبر داد. از جمله موضوعات مورد توافق میتوان به مدیریت صادرات خودروهای هیبریدی چین به اروپا، بررسی کاهش تعرفه برخی کالاها، تسهیل صدور مجوز صادرات عناصر خاکی کمیاب و آهنرباهای دائمی و ادامه رایزنیها درباره محدودیت های تجاری اشاره کرد. وی این تفاهم ها را نشانه امکان مدیریت اختلافات از طریق گفت وگو دانست، هرچند اذعان داشت که مسائل حل نشده همچنان قابل توجه است. طرفین توافق کرده اند دور بعدی مذاکرات را در مارس ۲۰۲۷ برگزار کنند.
در سایر بخش های نشست نیز وو های تائو، معاون انجمن دیپلماسی عمومی چین، به همراه من جینگ، استاد دانشگاه تربیت معلم شرق چین، و تسوی هونگ جیان، پژوهشگر دانشگاه مطالعات خارجی پکن، حضور داشتند. مباحث مطرح شده از سوی شرکت کنندگان چینی بر ضرورت تقویت همکاریهای عملی با اروپا، به ویژه در حوزههای هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال و فناوریهای سبز و اهمیت تداوم گفت وگو برای مدیریت اختلافات و توسعه مناسبات دوجانبه متمرکز بود.
رویکرد اتحادیه اروپا؛ حفظ همکاری همراه با کاهش وابستگیهای راهبردی
در بخش اروپایی مجمع، مارکوس آلونسو، نماینده دائم اسپانیا نزد اتحادیه اروپا، در سخنرانی افتتاحیه حضور داشت. همچنین استفانو گراسی، مدیر روابط خارجی دبیرخانه کل کمیسیون اروپا، و یوانا شیخوفسکا، از مدیران اداره کل تجارت و امنیت اقتصادی کمیسیون، در مباحث تخصصی و گفت وگوی پایانی مشارکت کردند. ژنوویو پونس، رئیس اندیشکده ژاک دلور، گونار ویگاند، از مقامات پیشین سرویس اقدام خارجی اروپا، و پاسکال لامی، مدیرکل سابق سازمان تجارت جهانی، نیز از دیگر چهرههای اروپایی حاضر در برنامه بودند. بر اساس گزارش منتشرشده از نشست، شرکت کنندگان اروپایی ضمن تاکید بر اهمیت روابط چین و اتحادیه اروپا، بر ضرورت تداوم همکاری، مدیریت اختلافات و شناسایی زمینههای همکاری متقابل تاکید داشتند.
در مباحث اقتصادی، موضوع اصلی چگونگی حفظ منافع همکاری تجاری با چین در کنار تامین شرایط رقابت منصفانه و کاهش آسیب پذیری صنایع اروپایی بود. در این چارچوب، دسترسی متقابل به بازارها، حمایت های دولتی از صنایع، حفاظت از مالکیت فکری، سرمایه گذاری مشترک و مشارکت شرکت های چینی در تولید و اشتغال اروپا مورد توجه قرار گرفت. در حوزه فناوری نیز، وابستگی به زیرساخت های پردازشی و تامین کنندگان خارجی، امنیت دادهها و ضرورت توسعه ظرفیت مستقل اروپا در هوش مصنوعی از محورهای اصلی گفت وگو بود. این مباحث نشان دهنده تلاش برای یافتن زمینههای همکاری عملی، بدون نادیده گرفتن رقابت فزاینده اقتصادی و فناورانه دو طرف است.
این رویکرد در شرایطی مطرح میشود که نگرانی نهادهای اتحادیه اروپا درباره عدم توازن تجاری با چین همچنان ادامه دارد. خانم فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد کسری تجاری اتحادیه با چین در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط روزانه یک میلیارد یورو بوده و روند افزایشی آن قابل تداوم نیست. بروکسل علاوه بر موضوع کسری تجاری، نسبت به ظرفیت مازاد تولید در برخی صنایع چین، آثار حمایت های دولتی، دسترسی نامتوازن به بازارها و وابستگی به مواد خام حیاتی و فناوریهای حساس نگرانی دارد. از این رو، در کنار حفظ گفت وگوهای اقتصادی، استفاده از ابزارهای دفاع تجاری و تقویت رقابت پذیری صنایع اروپایی را نیز دنبال میکند.
در مجموع، رویکرد اتحادیه اروپا در قبال چین همچنان بر سیاست «کاهش ریسک، نه قطع ارتباط»[3] استوار است؛ به این معنا که بروکسل ضمن پذیرش اهمیت روابط تجاری و سرمایه گذاری با پکن، کاهش وابستگیهای راهبردی، تنوع بخشیدن به زنجیرههای تامین و تقویت ظرفیت های صنعتی و فناورانه خود را ضروری می داند. بر این اساس، مشارکت مقامات اروپایی در مجمع اخیر را باید نشانه تداوم اهمیت گفت وگو و مدیریت اختلافات دانست، نه تغییر اساسی رویکرد اتحادیه اروپا یا کاهش محدودیت های تجاری موجود.
مواد خام حیاتی و هوش مصنوعی؛ محورهای رقابت راهبردی چین و اروپا
یکی از مهم ترین چالش های روابط چین و اتحادیه اروپا، وابستگی صنایع اروپایی به چین در تامین مواد خام حیاتی و فناوریهای مرتبط با فرآوری آنهاست. چین در تامین عناصر خاکی کمیاب، آهنرباهای دائمی و مواد اولیه مورد نیاز صنایع خودروهای برقی، نیمه رساناها، انرژیهای تجدیدپذیر و تجهیزات دفاعی جایگاه مسلطی دارد. این وابستگی، به ویژه با توجه به محدودیت های صادراتی پکن، به یکی از نگرانیهای اصلی بروکسل در حوزه امنیت اقتصادی تبدیل شده است. در همین ارتباط، فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، در ۵ نوامبر ۲۰۲۶ خواستار ایجاد ذخایر مشترک اروپایی از مواد خام حیاتی و تنوع بخشیدن به منابع تامین شد.
اتحادیه اروپا برای کاهش این وابستگی، اجرای قانون مواد خام حیاتی (CRMA)، توسعه ظرفیت استخراج و فرآوری، افزایش بازیافت و ایجاد ذخایر راهبردی را دنبال میکند. با این حال، جایگزینی ظرفیت های تثبیت شده چین، به ویژه در بخش فرآوری و تولید محصولات واسطه ای، در کوتاه مدت دشوار و پرهزینه خواهد بود. از این رو، وابستگی متقابل در زنجیرههای تامین همچنان یکی از عوامل موثر بر روابط اقتصادی دو طرف باقی خواهد ماند.
هوش مصنوعی نیز از محورهای اصلی مجمع بود. مباحث این حوزه بر تفاوت رویکردهای چین و اروپا در تنظیم مقررات، امنیت دادهها، دسترسی به تراشههای پیشرفته، زیرساخت های پردازشی و استانداردهای فناوری متمرکز بود. طرف چینی بر گسترش همکاری و مشارکت در تدوین قواعد حکمرانی جهانی هوش مصنوعی تاکید داشت؛ در حالی که در مباحث اروپایی، ضرورت تقویت ظرفیت مستقل فناوری و کاهش وابستگی به شرکت ها و زیرساخت های خارجی برجسته بود. این تفاوت رویکرد نشان می دهد که همکاریهای فناورانه چین و اروپا، با وجود منافع مشترک، همچنان تحت تاثیر ملاحظات امنیت اقتصادی و رقابت راهبردی قرار خواهد داشت.
فابل ذکر است تشدید رقابت اقتصادی و فناوری آمریکا و چین، به ویژه در پی سیاست های تعرفه ای دولت ترامپ و محدودیت های صادرات فناوری پیشرفته، بر مناسبات پکن و بروکسل نیز تاثیرگذار است. اتحادیه اروپا از یک سو با آثار سیاست های تجاری واشنگتن بر صادرات و سرمایه گذاری خود مواجه است و از سوی دیگر، نسبت به افزایش فشار رقابتی کالاهای چینی و وابستگی به فناوریهای خارجی نگرانی دارد. در چنین شرایطی، رویکرد اروپا بیش از آنکه معطوف به انتخاب میان آمریکا و چین باشد، بر حفظ روابط با هر دو قدرت، کاهش آسیب پذیریهای اقتصادی و تقویت استقلال تصمیم گیری در حوزههای صنعتی و فناورانه متمرکز استبا این حال، وابستگی امنیتی اروپا به آمریکا و جایگاه مسلط شرکت های آمریکایی در برخی فناوریهای پیشرفته، تحقق استقلال راهبردی مورد نظر بروکسل را با محدودیت های جدی مواجه می سازد. از این رو، تلاش اتحادیه اروپا برای افزایش قدرت مانور اقتصادی و فناورانه، لزوما به معنای برخورداری از توان مستقل برای پیشبرد سیاست هایی متفاوت از واشنگتن در حوزههای راهبردی نیست؛
همچنین وابستگی اتحادیه اروپا به چین در تامین مواد خام حیاتی، عناصر خاکی کمیاب و فناوریهای مورد نیاز صنایع پیشرفته، از محدودیت های اصلی سیاست «کاهش ریسک» محسوب میشود. اگرچه بروکسل با توسعه ظرفیت های داخلی و تنوع بخشیدن به زنجیرههای تامین در پی کاهش این وابستگی است، جایگزینی ظرفیت های چین، به ویژه در حوزه فرآوری، در کوتاه مدت دشوار و پرهزینه خواهد بود. این وابستگی ضمن تقویت قدرت چانه زنی پکن، موجب میشود روابط دو طرف همچنان ترکیبی از همکاری اقتصادی، رقابت صنعتی و اختلاف بر سر دسترسی به بازار و فناوریهای حساس باقی بماند؛
[1]. China-Europe Forum 2026
[2]. The Next 50 Years: Navigating Global Transitions in an AI World
[3]. De-risking, not Decoupling