نگاهی به وضعیت معادن ذغال سنگ اوکراین

اوکراین دارای ذخایر قابل توجهی از ذغال سنگ و لیگنیت است که حدود 34.4 میلیارد تن در حوضه ذغال سنگ دونتسک (قابل توجه ترین)، حوضه‌های ذغال سنگ دنیپر و Lviv-Volyn، و همچنین حوضه‌های ذغال سنگ دنیپر-دونتسک و ماکره‌کار است. این کشور پس از ایالات متحده، چین، هند، روسیه و استرالیا از نظر ذخایر اثبات شده ذغال سنگ که 70٪ ذغال سنگ معمولی و 30٪ ذغال کک دارد، در رتبه هفتم جهان قرار دارد. ذخایر قابل بهره برداری با ذغال سنگ وارداتی قابل رقابت است.

این کشور همچنین دارای ذخایر زیادی از گاز فسیلی است که تقریباً یک تریلیون متر مکعب تخمین زده می‌شود - بعد از نروژ در اروپا، اوکراین دوم است. اینها در خشکی، عمدتا در حوضه Dnieper-Donetsk، زیر دریای سیاه و به عنوان گاز شیل در استانهای Donetsk و خارکف (میدان گازی Yuzivska) و در استانهای Lviv و Ivano-Frankivsk (میدان گازی Olesska) قرار دارند. تلاش برای بهره برداری از این ذخایر با درگیری مداوم در شرق اوکراین متوقف شده است؛ اما یک برنامه جدید حفاری عمیق در میدان گازی Machukhske در استان Poltava نوید گاز از تقریبا 6000 متر را می دهد و به سایر تولیدات متداول که تا سال 2018 میلادی 21.0 میلیارد متر مکعب بود، افزود. یک سوم (31.3 درصد) از کل انرژی اولیه کشور از طریق گاز فسیلی تأمین می‌شود، همچنین ذغال سنگ (31.2 درصد) و انرژی هسته ای (22.7 درصد) نیز قابل اشاره هستند. نفت (11.4٪) و منابع انرژی تجدیدپذیر (3.4٪)، از جمله آب، در کل تأمین انرژی سهم کمی دارند. استراتژی انرژی اوکراین تا سال 2035، که در سال 2017 توسط دولت تصویب شد، نقش مهمی در تأمین انرژی اولیه برای ذغال سنگ پیش بینی می‌کند که شامل 22.0 درصد در سال 2020 ، 16.1 درصد در سال 2025 و 14.3 درصد در سال 2030 می‌شود. هدف این استراتژی افزایش سهم منابع انرژی تجدیدپذیر تا 2035 به 20٪ است.

با سهم 29.5 درصدی، ذغال سنگ دومین منبع مهم انرژی برای تولید برق در اوکراین پس از انرژی هسته ای است که 54.5 درصد از تولید ناخالص را تشکیل می دهد. پانزده راکتور هسته ای اوکراین با ظرفیت کلی 13.1 گیگاوات در چهار سایت توسط شرکت ENERGOATOM اداره می‌شود. نیروگاه برق (7.7٪) و گاز فسیلی (6.4٪) نیز شایان اشاره است، به طوری که سایر منابع 1.9٪ باقی مانده تولید ناخالص، عمدتا نیروی باد و تولید برق با سوخت را تشکیل می دهند. تا سال 2025 ، ادغام فنی بازارهای برق و گاز اوکراین و قاره اروپا برنامه ریزی شده است ، ظرفیت شبکه انتقال مرزی حداقل 15٪ از انرژی اولیه اوکراین است.

 

ذغال سخت

کانسارهای ذغال سنگ سخت در اوکراین با عمق زیاد آنها مشخص می‌شود که عملیات آن در عمق 500 تا 1000 متری با درزهای نازک 0.8 تا 1.0 متر صورت می‌گیرد. سال 2018، ذغال سنگ در چهل و هفت معدن استخراج شد که از این تعداد، چهل و دو مورد ذغال سنگ قیر درجه G بدست آمد؛ بقیه ذغال سنگ کک سازی درجه K و ذغال سنگ قیر درجه Zh تولید شد. کل تولید ذغال سنگ در سال 2018 میلادی بالغ بر 26.1 میلیون تن بودکه 21.6 میلیون تن ذغال بخار و 4.6 میلیون تن ذغال کک را شامل شد.

از بهار 2014، درگیری در دونباس باعث شد اوکراین کنترل کمی‌بر دارایی‌های استخراج ذغال سنگ در مناطق دونتسک و استان لوگانسک که همه معادن آنتراسیت در آن قرار دارد، داشته باشد. از مارس 2017، اوکراین این دارایی‌ها را کاملا از دست داد. اطلاعات تولید معادن ذغال سنگ گمشده در دونباس مشخص نیست، اما مقداری ذغال سنگ از طریق روسیه و منطقه جدا شده آبخازیا صادر می‌شود.

مصرف ذغال سنگ با درجه G به دلیل تبدیل نیروگاه‌های طراحی شده برای آنتراسیت به استفاده از ذغال سنگ با درجه G افزایش یافته است. این روند احتمالاً در آینده نیز ادامه خواهد داشت زیرا اوکراین قصد دارد جایگزین کامل آنتراکیت با ذغال سنگ درجه G  را که تولید آن در معرض خطر جنگ ها نیست انجام دهد. طبق استراتژی انرژی اوکراین تا سال 2035، افزایش 5 میلیون تنی تولید ذغال سنگ درجه G امکان جایگزینی کامل آنتراسیت در تولید برق را فراهم می‌کند.

از زمان شروع درگیری‌های نظامی، اوکراین برای تولید برق، ذغال سنگ معمولی وارد می‌کند. طبق آمارهای سال 2018، حدود 5.5 میلیون تن با تفکیک 4.1 میلیون تن از روسیه ، 0.8 میلیون تن از ایالات متحده و 0.3 میلیون تن از آفریقای جنوبی وارد شده است. 15.9 میلیون تن ذغال سنگ کک نیز وارد شده که مجموع واردات ذغال سنگ در سال 2018 را به 21.4 میلیون تن رسانده است.

در سال 2018، شرکت DTEK ENERGY ، بزرگترین شرکت خصوصی انرژی در اوکراین، 24.1 میلیون تن ذغال سنگ تولید کرد. این امر در درجه اول به دلیل از دست دادن تولید ذغال سنگ درجه T و درجه A از معادن در سرزمین‌های مورد مناقشه، علیرغم افزایش تولید ذغال سنگ درجه G توسط شرکت، کمتر از سالهای گذشته بود. در اوکراین، DTEK ENERGY شانزده معدن ذغال سنگ و پنج کارخانه آماده سازی ذغال سنگ از طریق شرکت های تابعه از جمله DTEK PAVLOGRADUGOL در منطقه دنیپروپتروفسک و DTEK DOBROPOLYUGOL در استان دونتسک که این شرکت همچنین معدن Belozerskaya را اداره می‌کند، دارد.

نیروگاه‌های برق ذغال سنگ توسط سه شرکت متعلق به DTEK ENERGY  اداره می‌شوند که دارای 9 نیروگاه ذغال سنگ با ظرفیت کلی 16.3 گیگاوات است. به استثنای نیروگاه Zuivska که DTEK در سال 2017 کنترل آن را از دست داد، شرکت دولتی Centrerengo با سه نیروگاه ذغال سنگ (7.6 گیگاوات) و DONBASENERGO که یک نیروگاه ذغال سنگ 880 مگاواتی را اداره می‌کند.

وزارت انرژی اوکراین مسئول تنظیم سیاست های ذغال سنگ است. سند اصلی سیاست برای صنعت ذغال سنگ همچنان مصوبه شماره 733-r دولت در تاریخ 24 مه 2017 در مورد "مفهوم تجدید ساختار و توسعه صنعت ذغال سنگ طی دوره 2020" است. هدف این مفهوم اتخاذ تدابیر سیستماتیک برای افزایش عرضه ذغال سنگ، افزایش بهره وری و تبدیل صنعت ذغال سنگ به منظور پایداری اقتصادی آن است. همزمان، تدابیری برای رسیدگی به مشکلات زیست محیطی و اجتماعی در مناطق استخراج ذغال سنگ و ایجاد جو مناسب سرمایه گذاری برای خصوصی سازی معادن دولتی ذغال سنگ در نظر گرفته شده است. طبق  اعلام دبیرخانه هیئت وزیران اوکراین، 102 معدن ذغال سنگ دولتی وجود دارد، اما بیشتر آنها در مناطق دانباس واقع شده اند. فقط سی و سه معدن ذغال سنگ دولتی توسط دولت کنترل می‌شود و فقط چهار معدن ذغال سنگ سودآور است.

ذغال سنگ تحت قرارداد بین شرکت های معدنی و مصرف کنندگان و از طریق سامانه موسوم به DERZHVUGLEPOSTACH SE که توسط دولت برای تجارت ذغال سنگ ایجاد شده در معادن دولتی ذغال سنگ فروخته می‌شود. عمده تولید قابل فروش از معادن ذغال سنگ دولتی با قیمت های ثابت توزیع می‌شود. بنابراین، معادن زیان ده از طریق معادن سودآور از یارانه متقابل برخوردار می‌شوند، اگرچه ضررها به طور کامل پوشش داده نمی‌شوند.

متوسط هزینه تولید در معادن دولتی 3135 گریونا/ تن برآورد می‌شود. طبق گفته وزارت انرژی، هزینه تولید 4 میلیون تن ذغال سنگ خام 9.4 میلیارد گریوناست، در حالی که تولید قابل فروش 3 میلیون تن فقط 6 میلیارد گریونا ارزش دارد. معادن دولتی ذغال سنگ برای جبران این ضررها و پرداخت هزینه‌های بازسازی، از بودجه دولت پول می‌گیرند. در سال 2019، مجدداً دولت 1.6 میلیارد گریونا برای انحلال شرکت های غیر سودآور ذغال سنگ و 660 میلیون گریونا برای حمایت از ساخت معدن شماره 10 Novovolynskaya بودجه لازم را برای تجدید ساختار صنعت ذغال سنگ در نظر گرفت. شرکتهای خصوصی با توجه به روند بین المللی بازار ذغال سنگ بر اساس عرضه و تقاضا، قیمت ذغال سنگ را تعیین می‌کنند.

 

لیگنیت ( ذغال قهوه ای)

طی دهه 1990، اوکراین 35 میلیون تن لیگنیت از ذخایر الکساندریا و موکرا کالیهیرکا در استان‌های Kirovohrad و Cherkasy، در نزدیکی رودخانه دنیپرو تولید کرد.

148 معدن ذغال سنگ در اوکراین وجود دارد که 95 معدن در مناطق خارج از کنترل دولت اوکراین قرار دارد. طبق گفته وزیر اقتصاد در دونتسک، صنعت ذغال سنگ محلی بیش از 65 درصد دستمزد را تشکیل می دهد. از 35 معدن ذغال سنگ دولتی در بخش شرقی و غربی کشور که توسط دولت کنترل می‌شود، 19 معدن در حال تخریب هستند. فساد در کل صنعت بومی است، در حالی که جوامع استخراج ذغال سنگ در فقر زندگی می‌کنند، زیرساخت های فروپاشیده و هیچ تلاشی برای توسعه مجدد یا تنوع اقتصادی ندارند. در دونباس - قدیمی ترین منطقه استخراج ذغال سنگ در اتحاد جماهیر شوروی سابق که زمانی معدن کاران نخبه ای بودند که از حقوق و مزایای اجتماعی بالایی برخوردار بودند - تقریباً همه معادن محلی زیان ده هستند و برای عملکرد خود به یارانه‌های سنگین اعتماد می‌کنند. تجهیزات استخراج بسیار منسوخ شده و کل فرآیند بسیار ناکارآمد و خطرناک است. پس از آغاز جنگ در شرق اوکراین در سال 2014، برخی از معادن در جمهوری‌های خودخوانده مورد اصابت گلوله‌های بی رویه قرار گرفته و با آب گرفتگی مواجه شده و باعث خسارات زیادی به محیط زیست در مناطق بسیار فراتر از منطقه جنگی شدند. بقیه به دلیل کمبود منابع برای پمپاژ آب سیل، مهر و موم شده بودند.

در اواخر سال 2014 اکثر معادن دونباس توسط جدایی طلبان طرفدار روسیه تصرف شدند که باعث کمبود ناگهانی برق در اوکراین شد؛ جایی که برخی از نیروگاه‌ها برای استفاده از گاز و نفت به جای ذغال سنگ باید دوباره تجهیز شوند.

از فوریه 2020 به دلیل رکود اقتصادی ناشی از  Covid-19 و زمستان گرم و غیرمعمول، تقاضا برای ذغال سنگ کاهش یافته است. بازار داخلی ذغال سنگ و برق برای واردات ارزان قیمت روسیه باز است؛ بنابراین با وجود ممنوعیت تجارت اوکراین در سال 2017 در مورد جمهوری‌های خودخوانده ، فروش داخلی ذغال سنگ از معادن باقیمانده کار سختی بود.