پیامدهای مستقیم ناآرامی‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه بر معادلات اقتصادی صنعت گردشگری و هوانوردی

بر اساس گزارش پایگاه خبری NIN، پیامدهای مستقیم ناآرامی‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه بر معادلات اقتصادی صنعت گردشگری و هوانوردی تاثیر قابل توجهی داشته است. بر اساس داده‌های موجود، تداوم درگیری‌ها منجر به تصاعد هزینه‌های عملیاتی در بخش حمل‌ونقل هوایی گشته است که عمدتاً ناشی از دو عامل کلیدی نوسان صعودی بهای سوخت جت و افزایش نرخ بیمه‌نامه‌های جنگی (War Risk Insurance) می‌باشد. همچنین، انسداد برخی کریدورهای هوایی و اجبار به استفاده از مسیرهای جایگزین، علاوه بر طولانی شدن زمان پرواز، فشار مالی مضاعفی را بر شرکت‌های هواپیمایی تحمیل کرده است که این هزینه‌ها در قالب افزایش بهای بسته‌های سفر و بلیت‌های چارتر به مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌گردد. صنعت گردشگری در سال ۲۰۲۶ با نوعی تورم ناشی از ریسک مواجه شده است. انتقال تقاضا از مقاصد تحت‌الشعاع بحران به سمت مناطق امن‌تر در مدیترانه غربی، منجر به ایجاد عدم توازن در چرخه عرضه و تقاضا شده و سطح عمومی قیمت‌ها را در مناطق امن افزایش داده است. علاوه بر این، نوسانات ارزی ناشی از نااطمینانی‌های سیاسی، پیش‌بینی‌پذیری سودآوری را برای کارگزاران این صنعت دشوار ساخته است. در مجموع، می‌توان نتیجه گرفت که تثبیت قیمت‌ها در بازار گردشگری بین‌المللی، بیش از آنکه تابعی از متغیرهای تجاری باشد، مرهون دستیابی به یک توافق پایدار و بازگشت امنیت به مسیرهای ترانزیتی منطقه خواهد بود که مستقیماً بر شاخص‌های اقتصادی بخش خدمات در صربستان نیز اثرگذار است.

جنگ در خاورمیانه شرایط جهانی را روز به روز تغییر می‌دهد و علاوه بر بحران انرژی و احتمال فروپاشی اقتصادی، که پس از افزایش شدید قیمت نفت آشکارا درباره آن بحث می‌شود، قطعی است که بازار جهانی سفر نیز سهم خود را از این پیامدها لمس خواهد کرد.

سفر و حمل‌ونقل

ناامنی عمومی و عدم ایمنی حریم هوایی، اختلال در ترافیک هوایی، بسته شدن برخی کریدورهای پروازی و افزایش هزینه‌های سوخت، همگی بر در دسترس بودن و قیمت مقاصد گردشگری تأثیر می‌گذارند. مسافران اروپایی پیش از این اغلب از طریق هاب‌های بزرگ خاورمیانه مانند فرودگاه بین‌المللی دبی یا فرودگاه بین‌المللی حمد در دوحه به بسیاری از مقاصد جذاب می‌رسیدند. اکنون وضعیت کاملاً متفاوت است و به گفته کارشناسان، تغییرات از همین حالا در همه جا، از جمله در اروپا، احساس می‌شود.

در شرایط نااطمینانی، سفر غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر و گران‌تر می‌شود، بنابراین برخی از گردشگران به سمت مقاصد نزدیک‌تر و ایمن‌تر روی می‌آورند. تمام این موارد می‌تواند بر قیمت‌ها تأثیر بگذارد. از این رو، دریای مدیترانه ممکن است حتی بیش از فصل‌های گذشته مورد تقاضا قرار گیرد و کشورهایی مانند یونان و مونته‌نگرو در ماه‌های تابستان با فشار تقاضای اضافی مواجه شوند.

مطالعه‌ای توسط شرکت مشاوره Mabrian نشان می‌دهد که کاهش اعتماد مسافران به‌ویژه در بحرین، عمان و قطر مشهود است. شاخص احساس امنیت برای این مقاصد کاهش قابل‌توجهی داشته، در حالی که امارات متحده عربی و عربستان سعودی تاب‌آوری بیشتری از خود نشان داده‌اند. کارشناسان هشدار می‌دهند که حتی یک کاهش اندک می‌تواند تقاضای گردشگری را جابجا کند، زیرا امنیت همچنان مهم‌ترین فاکتور در انتخاب مقصد است و اغلب از قیمت یا راحتی اهمیت بیشتری دارد.

سؤالی که مطرح می‌شود این است که این اختلالات جهانی چگونه بر گردشگران صرب تأثیر می‌گذارد: آیا قیمت تورها و بلیط‌های هواپیما افزایش می‌یابد؟ آیا مقاصد محبوب گران‌تر می‌شوند؟ و آیا فصل پیش رو می‌تواند نامطمئن‌تر از فصل قبل باشد؟

الکساندر سنیچیچ، مدیر انجمن ملی آژانس‌های مسافرتی صربستان (YUTA)، اعلام کرد که درگیری در خاورمیانه از هم‌اکنون بر برنامه‌های سفر در سراسر جهان و گردشگری جهانی تأثیر گذاشته و دبی به‌طور موقت از فهرست مقاصد گردشگری خارج شده است. سنیچیچ گفت که مسافران در حال لغو سفرهای رزرو شده قبلی به دبی هستند و می‌توانند مبالغ خود را پس بگیرند یا آن را برای سفر به مقاصد دیگر جایگزین کنند.

در مورد مصر، سنیچیچ گفت که وضعیت به اندازه دبی بحرانی نیست و خاطرنشان کرد که در حال حاضر حدود ۱۰۰۰ گردشگر صرب در آنجا هستند و به گفته او، در امنیت کامل و شرایط عادی به سر می‌برند، به همین دلیل دلیلی برای لغو سفرها وجود ندارد.

یکی از سوالات کلیدی گردشگران صرب این است که تکلیف تورهای خریداری شده برای مقاصدی مانند مصر یا قبرس چه خواهد شد. بسیاری از آن‌ها احساس امنیت نمی‌کنند، اما در حال حاضر آژانس‌ها اجازه لغو سفر بدون جریمه را نمی‌دهند.

سنیچیچ می‌گوید مسافران ممکن است با مشکل مواجه شوند زیرا خطوط هوایی همچنان به مصر و قبرس پرواز دارند و همین موضوع بازگشت وجه بلیط هواپیما را کاملاً نامشخص می‌کند. او افزود که در حال حاضر در آنجا وضعیت اضطراری اعلام نشده است که اجازه استرداد بدون دردسر وجه را بدهد و همین موضوع در مورد قبرس نیز صدق می‌کند.

او همچنین به شهروندان صرب که قصد سفر به شرق را دارند توصیه کرد صبور باشند، با آژانس‌ها در تماس بمانند و پیش از موعد اقدام به لغو سفر نکنند. وی تأکید کرد که اگر درگیری‌ها تشدید شود، همیشه امکان لغو تور وجود دارد.

سنیچیچ همچنین اظهار کرد که نیازی به هراس نیست. پرداخت‌های این مقاصد دور عمدتاً مربوط به پیشنهادات خرید زودهنگام بوده که بسیار ارزان‌تر هستند. اگر اکنون این سفرها را لغو کنیم، انتظار می‌رود بعداً در صورت تصمیم مجدد برای سفر، هزینه‌ها بسیار بالاتر باشد. باید صبور باشیم و به یاد داشته باشیم که این وضعیت طولانی نخواهد بود و شرایط پایدار خواهد شد.

قیمت سفرها

با این حال، به دلیل وضعیت ناپایدار در خاورمیانه و خطرات امنیتی، برخی از هاب‌های کلیدی مانند دبی موقتاً بسته شده یا با دشواری فعالیت می‌کنند. پروازها باید از مناطق درگیری دور زده شوند که این امر زمان سفر و هزینه‌ها را افزایش می‌دهد. مقررات اروپایی مانند قوانین EU 261  نیز عملیات خطوط هوایی را پیچیده‌تر کرده است، در حالی که بخش حمل‌ونقل باید میان هزینه‌های رو به رشد، کمبود نیروی کار و فشار برای کاهش آلاینده‌ها تعادل برقرار کند.

خطوط هوایی بزرگ اروپایی هشدار می‌دهند که به دلیل افزایش شدید قیمت سوخت ناشی از جنگ در خاورمیانه، قیمت بلیط‌ها به زودی افزایش خواهد یافت. طبق گزارش گاردین، اگرچه شرکت‌های هواپیمایی پیش از این هزینه‌ها را از طریق قراردادهای پوشش ریسک (hedging)  تعدیل می‌کردند، اما اشاره می‌کنند که این شرایط طولانی نخواهد بود و هزینه‌های اضافی به مسافران منتقل خواهد شد.

شرکت‌هایی که پروازهای طولانی‌مدت انجام می‌دهند، مانند ایرفرانس-کی‌ال‌ام و لوفت‌هانزا، در حال حاضر مسیرهای خود را تنظیم کرده و تعداد پروازها از طریق آسیا را افزایش داده‌اند، زیرا هاب‌های حوزه خلیج فارس به دلیل درگیری‌ها جزئی بسته شده یا با ظرفیت کاهش‌یافته فعالیت می‌کنند. شرکت ایزی‌جت اعلام کرده که در حال حاضر مشکلی در تأمین سوخت وجود ندارد اما به مسافران توصیه می‌کند بلیط‌های خود را زودتر خریداری کنند، زیرا انتظار می‌رود با انقضای قراردادهای فعلی قیمت سوخت، قیمت‌ها بالا برود.

الکساندر سنیچیچ در پاسخ به این سوال که درگیری در خاورمیانه چه تأثیری بر قیمت پروازهای چارتری فصل تابستان خواهد داشت، خاطرنشان کرد که اگر جنگ با همین شدت ادامه یابد، منجر به اضافه هزینه سوخت خواهد شد، زیرا تمام آژانس‌ها قراردادهایی دارند که شامل بندهایی بر اساس قیمت ثابت سوخت است. او افزود که اگر قیمت سوخت بالا برود، آژانس‌ها ناچار خواهند بود قیمت‌های خود را متناسب با آن افزایش دهند.

به گفته سنیچیچ، به دلیل درگیری در خاورمیانه، مردم به طور فزاینده‌ای به سمت مقاصد و شهرهای اروپایی تغییر مسیر می‌دهند و انتظار می‌رود برای فصل تابستان وضعیت پایدارتری دست‌کم در ترکیه، یونان، مونته‌نگرو و اسپانیا حاکم باشد. او تخمین می‌زند که چندین مقصد از جمله یونان، بلغارستان، مونته‌نگرو، کرواسی، اسپانیا و ایتالیا از وضعیت فعلی سود برده و تعداد گردشگر بیشتری را ثبت کنند. سنیچیچ در مورد سیاست و جذب گردشگر نیز گفت صربستان قطعاً تعداد بیشتری گردشگر داخلی خواهد داشت، چرا که تمایل به سفر خارجی در حال حاضر بسیار پایین است، زیرا وضعیت به لحاظ روانی بر تعداد زیادی از شهروندان تأثیر گذاشته است.

وضعیت در خاورمیانه

تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه و کاهش تعداد پروازها منجر به افت شدید اشغال هتل‌ها شده و قیمت اتاق‌های لوکس به نصف کاهش یافته است. پس از سرگیری محدود پروازها در هفته گذشته و نگرانی‌های سفر، قیمت هتل‌ها در دبی به دلیل نبود رزروهای جدید با کاهش شدیدی روبرو شده است.

یک هتل‌دار در یک هتل لوکس در دبی اطلاع داد که اشغال در این هتل در هفته گذشته به حدود ۲۰ درصد کاهش یافت. پیش‌بینی برای این هفته عدد تک‌رقمی است. متأسفانه زمان می‌برد تا وضعیت بهبود یابد. منبع دیگری اعلام کرد که نرخ‌های روزانه نسبت به هفته قبل ۵۰ درصد کاهش یافته است. طبق پیشنهادهای جدید، اتاق‌های لوکس در تفرجگاه FIVE Palm Jumeirah با قیمت حدود ۸۰ یورو در دسترس هستند، در حالی که پیش از این بیش از ۲۳۰ یورو قیمت داشتند. ماه فوریه معمولاً ماه قدرتمندی برای کسب‌وکارهای هتلداری در دبی است، اما درآمد به ازای هر اتاق در برخی روزها نسبت به سال گذشته تا ۲۵ درصد کاهش یافته است.

نویسنده: ایوانا لازارویچ

منبع: پایگاه اینترنتی نین مورخ 23/03/2026

https://www.nin.rs/drustvo/vesti/106992/da-li-ce-letovanja-poskupeti-zbog-rata-na-bliskom-istoku