تأثیر جنگ در خاورمیانه بر وضعیت اقتصادی پاکستان و اقتصاد جهانی

این مقاله به بررسی پیامدهای کوتاه‌مدت جنگ خاورمیانه میان آمریکا، اسرائیل و ایران بر اقتصاد جهانی و به‌ویژه اقتصاد پاکستان می‌پردازد و نشان می‌دهد که به‌رغم برقراری آتش‌بس موقت، اختلال در تولید و صادرات انرژی خاورمیانه موجب افزایش شدید قیمت سوخت، شتاب کم‌سابقه تورم، کاهش واردات انرژی و نهاده‌ها، بروز خاموشی‌های برق، افت تولید صنعتی و کندی رشد اقتصادی در پاکستان شده است؛ همچنین نشانه‌هایی از کاهش حواله‌های ارزی از کشورهای خاورمیانه و افت رشد درآمدهای مالیاتی مشاهده می‌شود که در مجموع حاکی از تأثیر منفی و قابل‌توجه جنگ بر اقتصاد پاکستان است، هرچند این نتایج با برآوردهای خوش‌بینانه صندوق بین‌المللی پول در تضاد قرار دارد.

جنگ در خاورمیانه میان ایالات متحده آمریکا به همراه اسرائیل و ایران طی هفت هفته گذشته ادامه داشته است. در حال حاضر، پس از آغاز مذاکرات در پاکستان، یک آتش‌بس دو هفته‌ای برقرار شده است. این جنگ دو نوع تأثیر بر اقتصاد جهانی دارد. نخست آن‌که کشورهای خاورمیانه در مجموع 36 درصد از تولید جهانی نفت خام، گاز و فرآورده‌های نفتی را به خود اختصاص می‌دهند. افزون بر این، در صورت بروز رکود اقتصادی در این کشورها، ممکن است واردات آن‌ها از سایر نقاط جهان کاهش یابد و میزان حواله‌های ارزی ارسالی به داخل کشورها نیز کمتر شود.

این جنگ تاکنون تأثیرات متنوعی بر تولید و صادرات سوخت از خاورمیانه داشته است؛ نخست به دلیل خسارات واردشده به زیرساخت‌ها، پالایشگاه‌ها و سایر تأسیسات مرتبط با تولید. دوم آن‌که حمل‌ونقل به سبب ممنوعیت اعمال‌شده از سوی ایران بر تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و همچنین ممنوعیت‌های جدیدتر اعمال‌شده از سوی ایالات متحده بر کشتی‌هایی که از بنادر ایران خارج می‌شوند یا به آن‌ها می‌روند، محدود شده است.

احتمالاً محدودیت‌های تأمین سوخت بر تولید در پاکستان تأثیر خواهد گذاشت. از دیگر تأثیرات می‌توان به کاهش حواله‌های ارزی از کشورهای مختلف خاورمیانه به دلیل رکود اقتصادی آنها اشاره کرد. همچنین، صادرات پاکستان به این کشورها نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.

امکان‌سنجی ارزیابی اثر کوتاه‌مدت جنگ بر پاکستان با انتشار به‌موقع آمارهای ماه مارس 2026 درباره شاخص‌های قیمتی، تولید در صنایع بزرگ مقیاس، و واردات و صادرات کالا توسط اداره آمار پاکستان (PBS) تسهیل شده است. همچنین بانک مرکزی پاکستان (SBP) برآوردهایی از تراز پرداخت‌های پاکستان تا پایان مارس 2026 ارائه کرده است. افزون بر این، سایر آمارها درباره مالیه عمومی، درآمدهای اداره مالیات فدرال (FBR) و موارد مشابه نیز برای مارس 2026 در دسترس قرار گرفته است.

اولین شاخص قابل مشاهده از تغییرات کوتاه‌مدت، در «شاخص قیمت‌های حساس  (SPI) است که به‌صورت هفتگی توسط اداره آمار پاکستان رصد می‌شود. بر اساس این شاخص، نرخ تورم تا تاریخ 16 آوریل، به‌صورت سالانه، به سطح دو رقمی 12.2 درصد افزایش یافته است. این نرخ طی شش هفته گذشته به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است، همان‌طور که در جدول 1 نشان داده شده است.

شتاب در نرخ تورم طی هفت هفته گذشته بسیار غیرعادی است. این دوره با زمان آغاز جنگ هم‌زمان بوده است.سؤال اساسی این است که چه عواملی باعث این جهش در نرخ تورم شده‌اند. افزایش نرخ رشد قیمت سوخت در جدول 2 نشان داده شده است.

برآوردها نشان می‌دهد که 32 درصد از افزایش نرخ کلی تورم ناشی از اقلام سوختی است. افزون بر این، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و هزینه‌های تولید که در نتیجه این وضعیت به وجود آمده، به جهش سراسری نرخ تورم نیز کمک کرده است.

شاخص قیمت‌های حساس (Sensitive Price Index)، همان‌گونه که از نام آن پیداست، تغییرات کوتاه‌مدت نرخ تورم را بهتر رصد می‌کند. شاخص قیمت مصرف‌کننده (Consumer Price Index) به دلیل نرخ بسیار پایین تورم در قیمت مواد غذایی، افزایش ملایم‌تری را در نرخ تورم نشان داده است؛ به‌طوری‌که این نرخ از 7 درصد در فوریه 2026 به 7.3 درصد در ماه مارس افزایش یافته است.

بروز محدودیت در عرضه واردات سوخت از خاورمیانه برای تولید برق، به پیدایش خاموشی‌های گسترده برق در کشور منجر شده است. سهم نیروگاه‌های حرارتی در تولید برق بیش از 61 درصد است. نخستین دلیل بروز خاموشی‌های برق و گاز، کاهش شدید در دسترسی به گاز برای تولید برق است. ظاهراً تولید برق آبی نیز کاهش یافته است. بازگشت خاموشی‌ها نشانه‌ای نگران‌کننده برای اقتصاد به شمار می‌رود. حدود 35 درصد از مصرف برق مربوط به بخش صنعت و بازرگانی است. پیامد این وضعیت، تأثیر منفی بر نرخ رشد فصلی تولید ناخالص داخلی در سه‌ماهه چهارم سال مالی 26-2025 و احتمالاً در دوره‌های بعد از آن خواهد بود.

لازم است به آمار تجارت خارجی و تراز پرداخت‌ها در ماه مارس نیز توجه شود، زیرا این آمار امکان شناسایی تغییرات مختلف در روندها را فراهم می‌کند. نخست آن‌که حجم واردات ال‌ان‌جی و ال‌پی‌جی در ماه مارس نسبت به سطح آن در مارس 2026، با کاهش قابل‌توجه 48.2 درصدی مواجه شده است. واردات کود شیمیایی نیز 33 درصد سقوط کرده است.برآورد شاخص مقداری تولیدات صنعتی برای مارس 2026 هنوز از سوی اداره آمار پاکستان منتشر نشده است. با این حال، این احتمال وجود دارد که به‌ویژه تولید کود شیمیایی در این ماه به دلیل کاهش دسترسی به گاز، به‌شدت کاهش یافته باشد.

آمار تراز پرداخت‌ها در مارس 2026 نشان‌دهنده کاهش حواله‌های ارسالی کارگران در این ماه است. این حواله‌ها نسبت به سطح مارس 2025 حدود 6 درصد کاهش یافته‌اند و کاهش شدیدتری معادل 11 درصد از دبی، یکی از امیرنشین‌های امارات متحده عربی، مشاهده می‌شود. پیش از این، از ژوئیه 2025 تا فوریه 2026، حواله‌های ارسالی به کشور بیش از 10 درصد افزایش سالم و قابل‌توجهی را تجربه کرده بودند. به‌روشنی، شرایط اقتصادی خاورمیانه در نتیجه جنگ، در حال آغاز روند کاهشی در حواله‌های ارسالی از این منطقه است؛ منطقه‌ای که 55 درصد از کل حواله‌های ارسالی به پاکستان را تشکیل می‌دهد. شاخص دیگری از کند شدن روند رشد اقتصادی در پاکستان، کاهش چشمگیر نرخ رشد درآمدهای اداره فدرال درآمد در ماه مارس به تنها 6 درصد است؛ در حالی که پیش از این، نرخ‌های رشد دو رقمی محقق می‌شد.

بنابراین، نشانه‌هایی از تأثیر منفی و قابل‌توجه جنگ جاری در خاورمیانه بر اقتصاد پاکستان وجود دارد. نرخ تورم به‌طور چشمگیری افزایش یافته است و به‌ویژه به دلیل خاموشی‌های برق و کمبود نهاده‌ها، احتمالاً تولید برخی صنایع کاهش یافته است. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد حواله‌های ارزی ارسالی به کشور (حواله‌های کارگران) روند کاهشی را آغاز کرده‌اند.

یافته‌های فوق با پیش‌بینی اخیر صندوق بین‌المللی پول درباره اقتصاد پاکستان در تضاد است. به گفته صندوق بین‌المللی پول ، تأثیر کوتاه‌مدت جنگ بر پاکستان در سال مالی 26-2025 احتمالاً بسیار محدود خواهد بود. تأثیرات سال 27-2026 نیز در قالب سه سناریو، بسته به مدت‌زمان تداوم درگیری، بررسی و شناسایی شده است.

نویسنده : دکتر حافظ پاشا

تاریخ انتشار : 21 آپریل 2026 (1 اردیبهشت ماه 1405)

روزنامه انگلیسی بیزنس رکوردر

https://www.brecorder.com/news/40417432/early-impact-signs-of-middle-east-war