طرح موضوع سفارتخانههای مجازی Digital Embassies در نشست مجمع جهانی اقتصاد
سفارتخانههای دیجیتال یک چارچوب حقوقی و عملیاتی است که اجازه میدهد حاکمیت قانونی و کنترل داده و سیستمها توسط دولتها، حتی در زمانی که زیرساختها در خارج از کشور قرار دارند، حفظ شود. این مفهوم شبیه به این است که همانند سفارتهای سنتی، حق قانونی کشور در حوزه دیجیتال هم (تحت کنوانسیون وین) فراهم گردد. هدف این است که کشورها بتوانند قوانین، امنیت، و کنترل دادههای خود را از ابتدا و بدون وابستگی به محل فیزیکی سرورها، اجرا کنند. این چارچوب، حق حاکمیت کشورها را بهگونهای تعریف میکند که همراه با داده و سیستم در سراسر محیطهای ابری و زیرساختهای جهانی قابل اجرا باشد، مانند اینکه یک سفارت واقعی در خاک کشور دیگر میتواند قوانین کشور خود را اعمال کند. به جای اینکه حاکمیت فقط به محل فیزیکی سرورها و مراکز داده وابسته باشد، این مدل حق قانونی و کنترل را با دادهها و (workloads) پیوند میدهد. بسیاری از دولتها برنامههای گستردهای برای استفاده از AI در خدمات عمومی، امنیت، بهداشت، انرژی و صنعت دارند، ولی ساخت زیرساختهای ملی و محل قرارگیری سرورهای داخلی ممکن است سالها طول بکشد در حالی که تعهدات قانونی و امنیتی باید از روز اول اعمال شود. مدل سفارتهای دیجیتال میتواند این شکاف بین برنامه استراتژیک و واقعیت زیرساختی را پر کند. در این نشست از استونی و موناکو به عنوان پیشرو در توافق با دولت لوکزامبورگ برای میزبانی و مدیریت داده در خارج از کشورهایشان و ایجاد سفارتخانههای دیجیتال نام برده شد.
در مجمع جهانی اقتصاد 2026، نشستی به موضوع و مفهوم جدید "سفارتخانههای مجازی" اختصاص یافت. در این نشست درباره درباره چگونگی مدیریت و بهکارگیری هوش مصنوعی در سطح کشورها بهگونهای که حاکمیت (sovereignty) یک کشور حتی زمانی که زیرساختهای دیجیتال و داده در خارج از مرزهای فیزیکی آن کشور قرار دارد، حفظ شود صحبت شد.
«سفارتخانههای دیجیتال» یک چارچوب حقوقی و عملیاتی است که اجازه میدهد حاکمیت قانونی و کنترل داده و سیستمها توسط دولتها، حتی در زمانی که زیرساختها در خارج از کشور قرار دارند، حفظ شود. این مفهوم شبیه به این است که همانند سفارتهای سنتی، حق قانونی کشور در حوزه دیجیتال هم (تحت کنوانسیون وین) فراهم گردد. هدف این است که کشورها بتوانند قوانین، امنیت، و کنترل دادههای خود را از ابتدا و بدون وابستگی به محل فیزیکی سرورها، اجرا کنند. این چارچوب، حق حاکمیت کشورها را بهگونهای تعریف میکند که «همراه با داده و سیستم» در سراسر محیطهای ابری و زیرساختهای جهانی قابل اجرا باشد، مانند اینکه یک سفارت واقعی در خاک کشور دیگر میتواند قوانین کشور خود را اعمال کند. به جای اینکه حاکمیت فقط به محل فیزیکی سرورها و مراکز داده وابسته باشد، این مدل حق قانونی و کنترل را با دادهها و (workloads) پیوند میدهد. بسیاری از دولتها برنامههای گستردهای برای استفاده از AI در خدمات عمومی، امنیت، بهداشت، انرژی و صنعت دارند، ولی ساخت زیرساختهای ملی و محل قرارگیری سرورهای داخلی ممکن است سالها طول بکشد در حالی که تعهدات قانونی و امنیتی باید از روز اول اعمال شود. مدل «سفارتهای دیجیتال» میتواند این شکاف بین برنامه استراتژیک و واقعیت زیرساختی را پر کند. در این نشست از استونی و موناکو به عنوان پیشرو در توافق با دولت لوکزامبورگ برای میزبانی و مدیریت داده در خارج از کشورهایشان و ایجاد سفارتخانههای دیجیتال نام برده شد.
در این پنل وزیر گوبیند سینگ دئو[1] ( وزیر دیجیتال مالزی)، کتی لی[2] (رئیس مرکز تعالی هوش مصنوعی؛ عضو کمیته اجرایی، مجمع جهانی اقتصاد) و الکساندر فیسل[3] (دبیر دولت در امور سیاست خارجی، دبیرخانه دولتی امور خارجه سوئیس) به بحث و تبادل نظر پرداختند.
وزیر دیجیتال مالزی (در پنل نشست مجمع جهانی اقتصادی 2026) در پاسخ به ارزیابی پتانسیل ها و زیرساختهای مالزی و کشورهای آسه آن در حوزه هوش مصنوعی، وزیر دیجیتال این کشور اظهار داشت اولین بحث موضوع ظرفیت است، باید به زیرساخت ها هم توجه شود. گوبیند گفت شش ماه قبل نخست وزیر مالزی در مجلس در خصوص برنامههای مالزی برای 2030 صحبت نمود و این موضوع مالزی را به فکر برای ساختن زیرساختها وا می دارد. وقتی صحبت از هوش مصنوعی میشود در حقیقت داریم درباره محاسبه و داده صحبت میکنیم و این موضوع برای تمامی مباحث از جمله موضوعات اقتصادی تاثیرگذار است. اینکه هوش مصنوعی در آینده جهان تاثیر گذار است و مسائل را تسریع میکند شکی نیست و این را آمار و اعداد بازگو میکنند اما آنچه مهم است این است که آیا کشورهای توانایی ساخت مراکز داده را دارند؟ ما می دانیم که مراکز داده با محوریت انرژی ( آب و برق و...) ساخته میشوند.
اجرا و پیاده سازی این طرح توسط G42 ( هولدینگ خصوصی فناوری و هوش مصنوعی مستقر در ابوظبی) از طریق شرکت تابعه Core 24 صورت میپذیرد. این شرکت در نظر دارد از طریق Greenshield لایه عملیاتی ایجاد شده ، سیاستهای حاکمیتی را به کنترلهای فنی اجرایی تبدیل نماید. این کنترلها شامل مدیریت هویت، دسترسی، امنیت داده، رعایت قوانین، حسابرسی و استمرار عملیاتی هستند، طوری که قانون و کنترل حاکمیت حفظ شود حتی اگر بارهای کاری بین محیطهای مختلف ابر و زیرساخت حرکت کنند. گروه 42 (Group 42) که با نام G42 شناخته میشود، یک هولدینگ خصوصی فناوری و هوش مصنوعی است که در سال 2018 در ابوظبی، امارات متحده عربی تأسیس شد و دفتر مرکزی آن نیز در همین شهر قرار دارد. این شرکت بهصورت حقوقی یک شرکت خصوصی ثبتشده در امارات و نه یک نهاد بینالمللی، نه سازمان چندجانبه و نه یک مؤسسه دانشگاهی است. تمرکز اصلی فعالیت G42 بر توسعه و پیادهسازی فناوریهای هوش مصنوعی، کلانداده، رایانش ابری، زیرساختهای دیجیتال، سلامت دیجیتال، ژنومیک، انرژی و خدمات دیجیتال در مقیاس ملی و دولتی است و پروژههای آن عمدتاً در چارچوب هوش مصنوعی حاکمیتی (Sovereign AI) تعریف میشوند. مالک و سهامدار کنترلکننده G42 شیخ طَنّون بن زاید آل نهیان است که ریاست هیئتمدیره این شرکت را نیز بر عهده دارد. او از اعضای خانواده حاکم امارات و در عین حال مشاور امنیت ملی این کشور است. کنترل راهبردی و تصمیمگیری نهایی در ساختار شرکتی G42 در اختیار او قرار دارد. مدیریت اجرایی شرکت بر عهده Peng Xiao است که بهعنوان مدیرعامل فعالیت میکند و پیش از این سابقه مدیریت در شرکتهای فعال در حوزه امنیت سایبری و فناوری را داشته است. در کنار سهامدار اصلی، صندوق سرمایهگذاری دولتی ابوظبی، یعنی Mubadala Investment Company، دارای سهام اقلیتی در G42 است. این سهامداری در سال 2020 و در چارچوب انتقال مالکیت دو شرکت فناوری Injazat و Khazna به G42 شکل گرفت. همچنین شرکت سرمایهگذاری خصوصی آمریکایی Silver Lake در سال 2023 حدود 800 میلیون دلار در G42 سرمایهگذاری کرد و در نتیجه آن، سهام اقلیتی این هولدینگ را در اختیار گرفت. با وجود حضور این سرمایهگذاران، G42 همچنان یک شرکت خصوصی باقی مانده و جزئیات دقیق ترکیب سهامداران آن بهطور کامل و عمومی منتشر نشده است.
گروه 42 (G42 )، ساختار هولدینگی دارد و فعالیتهای خود را از طریق شرکتهای زیرمجموعه تخصصی پیش میبرد. از مهمترین این زیرمجموعهها میتوان به Core42 بهعنوان بازوی زیرساخت دیجیتال و رایانش ابری اشاره کرد که مسئول ارائه خدمات ابر ناهمگن و اجرای مدلهایی مانند Greenshield و Digital Embassies است. در حوزه سلامت و دادههای پزشکی و ژنومیک، فعالیتها عمدتاً از طریق G42 Healthcare که بعدها با نام M42 شناخته شد، انجام میشود. شرکت Presight نیز یکی دیگر از زیرمجموعههای مهم G42 است که بر تحلیل داده و راهکارهای هوش مصنوعی برای دولتها، شهرهای هوشمند و نهادهای امنیتی تمرکز دارد. در سطح همکاریهای بینالمللی، G42 روابط رسمی و اعلامشدهای با شرکتهایی مانند Microsoft در حوزه رایانش ابری و هوش مصنوعی دارد و در پروژههای ملی هوش مصنوعی با دولت امارات همکاری مستقیم میکند. این شرکت همچنین در پروژههای زیرساختی و فناورانه با برخی دولتها در آسیا، اروپا و آفریقا مشارکت داشته است. در بخش انرژی، G42 بههمراه شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) یک شرکت مشترک به نام AIQ را برای توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت نفت و گاز راهاندازی کرده است.
پیشتر عمران شرف، معاون وزیر امور خارجه امارات در حوزه علوم و فناوری پیشرفته گفت: چشمانداز ما این است که هر دولتی، فارغ از اندازه یا موقعیت جغرافیایی، بتواند از روز نخست راهبرد دیجیتال و هوش مصنوعی خود را با کنترل حاکمیتی کامل بر دادهها، سامانهها و سیاستهایش عملیاتی کند. سفارتخانههای دیجیتال و Greenshield عصر جدیدی از حکمرانی را تعریف میکنند که در آن قانون و زیرساخت در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه در راستای هم قرار دارند و امکان توسعه هوش مصنوعی قابل اعتماد در مقیاس بزرگ را فراهم میکنند، حتی زمانی که زیرساختها در خارج از مرزها میزبانی شوند. علی الامین، مدیر ارشد بازرگانی G42 International، نیز گفت: دولتها بهخوبی از مسئولیتهای حاکمیتی خود آگاه هستند، اما به راهکارهای عملی برای استقرار هوش مصنوعی در زمان حال نیاز دارند. سفارتخانههای دیجیتال و Greenshield این مسیر را فراهم میکنند. این مدلها به کشورها اجازه میدهند قوانین و سیاستهای خود را از روز نخست اعمال کنند، در حالی که انعطافپذیری لازم برای تحول تدریجی زیرساختها در طول زمان حفظ میشود. گفته میشود پردیس 5 گیگاواتی هوش مصنوعی امارات که طراحی راهبردی آن بهگونهای است که میتواند حدود نیمی از جمعیت جهان را در شعاع 3200 کیلومتری با تأخیر کمتر از 60 میلیثانیه پوشش دهد؛ زیرساختی حیاتی برای هوش مصنوعی حاکمیتی که میتواند در کنار سفارتخانههای دیجیتال و Greenshield، خدمات مقاوم و با کارایی بالا را در مناطق مختلف ارائه کند.
بر اساس مطالب مطرحشده در نشستها و گزارشهای رسمی مجمع جهانی اقتصاد2026 ، هوش مصنوعی بهعنوان یکی از مهمترین موتورهای رشد اقتصاد جهانی در دهه پیشرو معرفی شده است. مطابق برآوردهای منتشرشده، انتظار میرود تا سال 2030، هوش مصنوعی حدود 20 تریلیون دلار به تولید ناخالص داخلی جهان اضافه کند؛ رقمیکه نشان میدهد این فناوری نقشی همتراز با انقلابهای صنعتی بزرگ در قرن بیستویکم ایفا خواهد کرد و ساختار رشد اقتصادی کشورها و بنگاهها را بهطور بنیادین دگرگون میسازد.
در همین چارچوب، دادههای ارائهشده در داووس نشان میدهد سرمایهگذاری جهانی در حوزه هوش مصنوعی از سال 2010 تاکنون به حدود 600 میلیارد دلار رسیده است. این حجم سرمایهگذاری با نرخ رشد سالانهای در حدود 33 درصد در حال افزایش است و بیانگر شتاب فزاینده ورود دولتها، شرکتهای بزرگ و سرمایهگذاران خصوصی به این حوزه است. این آمار از سوی مسئولان بخش هوش مصنوعی مجمع جهانی اقتصاد، از جمله Cathy Li، در جلسات رسمی داووس مطرح شده است.
از منظر کلان اقتصادی، گزارشهای ارائهشده در داووس و تحلیلهای صندوق بینالمللی پول نشان میدهد که رشد اقتصادی جهانی در سال 2026 حدود 3٫3 درصد پیشبینی شده و یکی از عوامل مؤثر در تحقق این رشد، افزایش سرمایهگذاری و بهکارگیری هوش مصنوعی در بخشهای مختلف اقتصادی عنوان شده است. در همین تحلیلها تأکید شده که هوش مصنوعی میتواند بهرهوری نیروی کار و بنگاهها را در سالهای آینده بهطور معناداری افزایش دهد، بهگونهای که در برخی بخشها افزایش رشد اقتصادی سالانه تا حدود 0٫8 درصد نسبت به دوره پیش از پاندمیگزارش شده است.
نمونههای عینی از اثرات مالی هوش مصنوعی نیز در داووس توسط شرکتهای بزرگ مطرح شده است. برای مثال، مدیرعامل شرکت Saudi Aramco اعلام کرده که ارزش اقتصادی مستقیم حاصل از بهکارگیری هوش مصنوعی در این شرکت طی سالهای 2023 تا 2024 حدود 6 میلیارد دلار بوده است و نزدیک به 50 درصد از ارزش ایجادشده در این دوره، بهطور مستقیم به استفاده از راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی نسبت داده میشود. این مثال نشان میدهد که حتی در صنایع سنتی مانند نفت و گاز، هوش مصنوعی به یک عامل مؤثر در سودآوری و بهینهسازی عملیات تبدیل شده است.
در حوزه بهرهوری نیروی انسانی و سازمانی نیز، اظهارات مطرحشده توسط برخی مدیران شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی در داووس 2026 حاکی از آن است که افرادی که بهطور مؤثر از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده میکنند، میتوانند تا هفت برابر ارزش اقتصادی بیشتری نسبت به روشهای سنتی ایجاد کنند. این موضوع بهعنوان نشانهای از ظرفیت بالای هوش مصنوعی در افزایش بهرهوری و خلق ارزش در سطح بنگاهها و اقتصاد جهانی مورد تأکید قرار گرفته است.
با این حال، گزارشهای ارائهشده در داووس نشان میدهد که تحقق منافع اقتصادی هوش مصنوعی هنوز با چالشهایی همراه است. بر اساس دادههای مطرحشده، بیش از 56 درصد شرکتها تاکنون از سرمایهگذاریهای خود در حوزه هوش مصنوعی به سود قابلتوجهی دست نیافتهاند. این آمار بیانگر وجود موانع ساختاری، مدیریتی و مهارتی در مسیر بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای اقتصادی هوش مصنوعی است و نشان میدهد که فاصله میان سرمایهگذاری و خلق ارزش واقعی همچنان یکی از مسائل کلیدی اقتصاد دیجیتال در سطح جهانی محسوب میشود.
اقدامات اندونزی در حوزه هوش مصنوعی
معاون وزیر ارتباطات و دیجیتال اندونزی، نِزار پاتریا، در ژوئیه 2025 آمادگی این کشور را برای رهبری گفتوگو با کشورهای جنوب جهانی بهمنظور تقویت همکاریها در تدوین مقررات منطقهای منصفانه و مبتنی بر حاکمیت ملی در حوزه هوش مصنوعی (AI) را اعلام کرده بود. وی در بیانیهای اظهار داشت: اندونزی متعهد به تشویق همکاری با کشورهای جنوب جهانی است و در دیدار با مدیرکل یونسکو، از اندونزی خواسته شده بود نقش پیشرو در این گفتوگوها را بر عهده گیرد. وی همچنین این تعهد را در دیدارهایی با آیرین جی لیو، مدیر هوش مصنوعی، فناوریهای نوظهور و مقررات در صندوق بینالمللی رسانههای با منافع عمومی (IFPIM) منطقه آسیا-اقیانوسیه؛ مایا فورتس، مدیر اجرایی انجمن روزنامهنگاری دیجیتال برزیل (Ajor)؛ و مایکل مارکوویتز، رئیس اندیشکده رهبری رسانهای GIBS در آفریقای جنوبی، بار دیگر تأیید کرده بود. همچنین اندونزی پیشنهاد میزبانی مجمع جهانی یونسکو درباره اخلاق هوش مصنوعی در سال 2026 را ارائه داده است. وی تأکید کرده بود ما به اراده سیاسی قوی از سوی کشورهای جنوب جهانی نیاز داریم. باید کنار هم بنشینیم و با غولهای فناوری وارد گفتوگو شویم تا یک زیستبوم دیجیتال سالم و عادلانه محقق شود. وی همچنین به نتایج دیدار اخیر خود با اماندیپ سینگ گیل، فرستاده فناوری سازمان ملل متحد، اشاره کرد که در آن بر فوریت همکاری نزدیکتر میان کشورهای در حال توسعه در زمینه مقرراتگذاری جهانی هوش مصنوعی تأکید شده بود. پاتریا اظهار داشت که در سطح جهانی، مقررات مربوط به هوش مصنوعی عمدتاً در کشورهای توسعهیافته در حال بحث و تدوین است؛ برای مثال در ایالات متحده از طریق فرمانهای ریاستجمهوری یا تلاشهای اولیه قانونگذاری، مانند قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (AI Act) و همچنین سیاستهای مرتبط در کره جنوبی. در مقابل، کشورهای جنوب جهانی از فضای advocacy یا مطالبهگری قدرتمند برخوردار نیستند. از اینرو، تقویت همکاریها برای تضمین مشارکت کشورهای در حال توسعه در واکنش به پیشرفت و توسعه هوش مصنوعی در سطح منطقهای ضروری است. وی اظهار داشت تا امروز، هیچ مقررات دائمیای درباره هوش مصنوعی نداریم. این یک فرصت برای کشورهای جنوب جهانی است تا بهصورت جمعی، بهویژه در زمینه حاکمیت دیجیتال، موضع مشترکی تدوین کنند. وی در پاسخ به ابتکار آفریقای جنوبی مبنی بر استفاده از مجامع جهانی مانند نشست وزرای ارتباطات کشورهای عضو گروه 20 (M20) تاکید کرد اما اظهار داشت جنوب جهانی به چیزی فراتر از بیانیههای سیاسی نیاز دارد. باید تعهدی واقعی مانند تأسیس یک دبیرخانه یا یک مجمع دائمی ایجاد کنیم تا بتوانیم بهصورت جمعی موضع خود را در قبال نابرابری در زیستبوم دیجیتال جهانی بیان کنیم.
منابع
.https://en.antaranews.com/news/368345/indonesia-committed-to-lead-ai-dialogue-with-global-south-countries? _
https://www.prnewswire.com/news-releases/g42-introduces-digital-embassies-and-greenshield-to-make-ai-sovereignty-portable-302665161?
https://www.computerweekly.com/news/366637443/G42-introduces-Digital-Embassies-framework-for-sovereign- _
https://www.uae-embassy.org/news/abu-dhabi-government-accelerates-digital-strategy-landmark-microsoft-g42-partnership?
https://www.prnewswire.com/news-releases/g42-introduces-digital-embassies-and-greenshield-to-make-ai-sovereignty-portable-302665161.html?
https://www.weforum.org/meetings/world-economic-forum-annual-meeting-2026/sessions/digital-embassies-for-sovereign-
https://english.aawsat.com/business/5231658-nasser-davos-ai-has-generated-6-billion-aramco?
https://www.uae-embassy.org/news/abu-dhabi-government-accelerates-digital-strategy-landmark-microsoft-g42-partnership?
[1] Gobind Singh Deo
[2] Cathy Li
[3] Alexandre Fasel