گزارش جامع نشست شبکه مؤسسات ملی بهداشت عمومیبریکس (BRICS NPHI Network)
این نشست با محوریت تقویت همکاری میان مؤسسات ملی بهداشت عمومیکشورهای عضو بریکس (NPHI) برگزار شد و تمرکز اصلی آن بر ارتقای ظرفیتهای پایش بیماریها، پاسخ به فوریتهای بهداشت عمومی، توسعه نظامهای هشدار زودهنگام، آموزش نیروی انسانی متخصص و ایجاد سازوکار هماهنگ برای مقابله با همهگیریهای آینده بود. در جریان این نشست، نمایندگان کشورهای عضو ضمن معرفی ساختار و تجربیات مؤسسات ملی بهداشت عمومی خود، درباره چالشها، دستاوردها و مسیرهای همکاری مشترک گفتوگو کردند.
این نشست با محوریت تقویت همکاری میان مؤسسات ملی بهداشت عمومیکشورهای عضو بریکس (NPHI) برگزار شد و تمرکز اصلی آن بر ارتقای ظرفیتهای پایش بیماریها، پاسخ به فوریتهای بهداشت عمومی، توسعه نظامهای هشدار زودهنگام، آموزش نیروی انسانی متخصص و ایجاد سازوکار هماهنگ برای مقابله با همهگیریهای آینده بود. در جریان این نشست، نمایندگان کشورهای عضو ضمن معرفی ساختار و تجربیات مؤسسات ملی بهداشت عمومی خود، درباره چالشها، دستاوردها و مسیرهای همکاری مشترک گفتوگو کردند.
در ابتدای جلسه، یکی از نمایندگان حاضر به تشریح تجربیات کشور خود در حوزه پایش بیماریها و ظرفیتسازی اپیدمیولوژیک پرداخت. وی توضیح داد که طی سالهای اخیر، توسعه قابلتوجهی در حوزه تحلیل دادهها و نظام گزارشدهی بیماریهای عفونی انجام شده است؛ بهویژه در مواجهه با بیماریهایی مانند آبله میمونی (Mpox)، که اهمیت پایش لحظهای و تحلیل سریع دادهها را بیش از پیش آشکار کرده است. همچنین اشاره شد که برنامههای گستردهای برای آموزش اپیدمیولوژی میدانی (Field Epidemiology) اجرا شده که تنها محدود به دورههای دانشگاهی نبوده، بلکه آموزشهای پایه و متوسط نیز برای گسترش نیروی کار اپیدمیولوژی کشور طراحی شده است.
این نماینده همچنین از برگزاری آموزشهای ایمنی زیستی (Biosafety)، امنیت زیستی (Biosecurity) و دورههای مرتبط با مراکز عملیات اضطراری (EOC) و مدیریت فوریتهای بهداشت عمومی خبر داد. به گفته وی، مهمترین چالش موجود، محدودیت منابع انسانی و فاصله میان حجم نیازهای آموزشی و تعداد نیروهای متخصص آموزشدیده است. مسئله جابهجایی نیروی انسانی و وابستگی بخشی از فعالیتها به بودجههای کمکمحور و گرنتهای بینالمللی نیز از دیگر مشکلات مطرحشده بود.
در حوزه نوآوری، این کشور توسعه فناوری آزمایش فاضلاب (Wastewater Testing) را یکی از دستاوردهای مهم خود معرفی کرد و توضیح داد که اکنون توانستهاند روشهای استاندارد و معتبر شناسایی پاتوژنها را توسعه دهند. همچنین استفاده از توالییابهای ژنتیکی پیشرفته، سامانههای پردازش داده و ایجاد پایگاههای داده اختصاصی بیماریها، امکان گزارشدهی بلادرنگ و واکنش سریع به تهدیدات بهداشتی را فراهم کرده است. در پایان این بخش، بر ضرورت گسترش نظامهای پایش مبتنی بر رویداد و حرکت به سمت پایش مبتنی بر جامعه تأکید شد.
در ادامه، نماینده ریاست هند به تشریح چشمانداز شبکه NPHIهای بریکس پرداخت. وی یادآور شد که شعار ریاست هند در سال جاری «ساختن برای تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری» است و این مفهوم با اهداف شبکه مؤسسات ملی بهداشت عمومیبریکس همراستا است. هند از روسیه و برزیل بابت پایهگذاری اولیه این شبکه قدردانی کرد و اعلام نمود که هدف ریاست هند تبدیل این ابتکار به یک سکوی فنی دائمیبرای همکاری میان تمامی NPHIهای کشورهای عضو است.
در این بخش، تعریف هند از NPHI به عنوان «مرکز ملی تعالی» در حوزه بهداشت عمومی ارائه شد؛ نهادی که مسئول توسعه رهبری بهداشت عمومی، ظرفیتسازی، پیشگیری، کنترل و ریشهکنی بیماریها و مدیریت سایر فوریتهای بهداشت عمومی است. نماینده هند تأکید کرد که تجربه همهگیری کووید-19 شکافهای بزرگی را در نظامهای سلامت جهان آشکار ساخت و همین مسئله ضرورت ایجاد یک شبکه مقاومتر و هماهنگتر میان کشورهای بریکس را برجسته کرده است.
اهداف اصلی شبکه NPHIهای بریکس شامل طراحی برنامههای ظرفیتسازی هدفمند، ایجاد سازوکارهای تبادل نیروی انسانی و دانش تخصصی، توسعه برنامههای آموزش اپیدمیولوژی میدانی (FETP)، تقویت مؤسسات بهداشت عمومیکشورهای عضو و همچنین هماهنگی برای آمادگی و پاسخ مشترک به همهگیریها تا سال 2026 عنوان شد. در این چارچوب، اصولی نظیر احترام متقابل، مالکیت مشترک، شمولگرایی، تصمیمگیری مبتنی بر شواهد، تبادل دانش و پایداری به عنوان مبانی راهبردی شبکه معرفی شدند.
نماینده هند همچنین درباره ساختار حکمرانی شبکه توضیح داد که این ساختار بر سه سطح استوار خواهد بود:
سطح نخست، نشست سالانه وزرای بهداشت بریکس برای تعیین جهتگیریهای کلان و پشتیبانی سیاسی؛
سطح دوم، دبیرخانه NPHI بریکس برای هماهنگی اجرایی و مستندسازی؛
و سطح سوم، کمیتههای راهبری ملی برای نظارت و هماهنگی در داخل هر کشور عضو.
در حوزه تأمین مالی، پیشنهاد شد از سازوکارهای موجود بریکس، چارچوب همکاری علم و فناوری و همچنین حمایتهای بانک توسعه جدید بریکس (NDB) برای تأمین منابع فعالیتهای شبکه استفاده شود. همچنین هند اعلام کرد که کشورهای عضو میتوانند مسیرهای مالی جدیدی را نیز پیشنهاد دهند.
در ادامه جلسه، نشست معرفی مؤسسات ملی بهداشت عمومیکشورهای عضو آغاز شد. مدیریت این بخش بر عهده نمایندگان هند بود و از کشورهای عضو خواسته شد ارائههای کوتاه و ساختاریافتهای درباره NPHIهای خود ارائه کنند.
نخستین ارائه توسط نمایندگان برزیل و بنیاد «فیوکروز» (Fiocruz) انجام شد. این بنیاد که در سال 1900 تأسیس شده، یکی از مهمترین نهادهای علمی و بهداشت عمومی آمریکای لاتین محسوب میشود و زیر نظر وزارت بهداشت برزیل فعالیت میکند. نماینده برزیل توضیح داد که فیوکروز در حوزههایی نظیر پژوهش و توسعه، دیپلماسی سلامت جهانی، تولید واکسن، آموزش، ارتباطات سلامت، پایش بیماریها و زیستفناوری فعالیت دارد.
فیوکروز دارای 16 واحد علمی و فنی، دفاتر متعدد داخلی و بینالمللی و بیش از 1400 نیروی انسانی است. این بنیاد نقش مهمی در مقابله با بحرانهایی نظیر HIV، ابولا و کووید-19 ایفا کرده و بزرگترین تولیدکننده واکسن و کیتهای تشخیصی در برزیل به شمار میرود. نماینده برزیل همچنین به نقش گسترده این کشور در شبکههای سلامت منطقهای و بینالمللی اشاره کرد و از همکاریهای فعال با CDC آفریقا و سازمان جهانی بهداشت سخن گفت.برزیل پیشنهاد کرد شبکه NPHIهای بریکس بر موضوعاتی نظیر پایش ژنومی، هوش مصنوعی در سلامت، تغییرات اقلیمی و سلامت، کاهش نابرابریهای سلامت، توسعه محلی و تقویت مشارکت اجتماعی تمرکز کند. همچنین بر اهمیت تقویت نظام سلامت همگانی و همکاری علمی میان کشورهای عضو تأکید شد.
پس از آن، نمایندگان CDC چین به معرفی ساختار و فعالیتهای این نهاد پرداختند. در ابتدای سخنان، نمایندگان چین از هند برای میزبانی نشست و از برزیل برای برگزاری نخستین کنفرانس NPHIهای بریکس قدردانی کردند و تأسیس رسمیشبکه را گامی مهم در مسیر همکاریهای بهداشت عمومی دانستند.
نماینده CDC چین توضیح داد که این نهاد زیر نظر اداره ملی کنترل و پیشگیری بیماری چین فعالیت میکند و مسئولیتهایی نظیر پیشگیری و کنترل بیماریها، پاسخ به فوریتهای بهداشت عمومی، سلامت محیط و شغلی، تغذیه، سلامت زنان و کودکان، سلامت مدارس و ارائه مشاوره علمیبرای سیاستگذاریهای بهداشت عمومی را بر عهده دارد.
CDC چین حدود 1900 کارمند دارد و در چند پردیس در پکن و شانگهای مستقر است. این نهاد علاوه بر فعالیتهای عملیاتی، در حوزه تدوین مقررات، پژوهشهای علمی، نظامهای هشدار زودهنگام و توسعه نظام پایش بیماریها نیز نقش کلیدی ایفا میکند. نمایندگان چین همچنین بر پیشرفتهای این کشور در زمینه پایش و هشدار سریع بیماریها و استفاده از دادههای بزرگ و سامانههای دیجیتال در مدیریت تهدیدات بهداشتی تأکید کردند.
در مجموع، فضای کلی نشست نشاندهنده تلاش کشورهای بریکس برای ایجاد یک شبکه پایدار، ساختاریافته و مبتنی بر همکاری در حوزه بهداشت عمومیبود. اعضا بر این باور بودند که با توجه به تجربیات کووید-19 و افزایش تهدیدات ناشی از بیماریهای نوظهور، همکاری میان NPHIها میتواند به ارتقای ظرفیت پاسخ جهانی، افزایش تابآوری نظامهای سلامت و تقویت امنیت بهداشت عمومی در کشورهای عضو منجر شود.