تأثیر جنگ ایران بر اقتصاد صربستان
گزارش پایگاه اینترنتی ان1، به بررسی تبعات اقتصادی درگیریها در منطقه خلیج فارس و ایران بر اقتصاد صربستان میپردازد. بر اساس دادههای اتاق بازرگانی صربستان، تداوم جنگ میتواند به دلیل اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه کلیدی مانند محصولات پتروشیمی (پلیاتیلن و متانول)، سوختهای گازی و نهادههای کشاورزی (کودهای شیمیایی) از کشورهایی نظیر قطر، عراق، عربستان، کویت، عمان و آذربایجان، اقتصاد صربستان به ویژه صنایع شیمیایی و لاستیکسازی این کشور را با بحران مواجه کند.
اگرچه تراز تجاری صربستان با کشورهای حوزه خلیج فارس در مقایسه با اتحادیه اروپا کوچک به نظر میرسد، اما ماهیت کالای وارداتی، نقشی استراتژیک در صنایع مادر این کشور دارد و تنشهای خاورمیانه میتواند اقتصاد صربستان را با یک شوک عرضه استراتژیک مواجه کند که فراتر از حجم محدود تجارت مستقیم، صنایع کلیدی آن را هدف قرار میدهد. وابستگی شدید بخشهای پتروشیمی، لاستیکسازی و کشاورزی صربستان به مواد اولیه پایهای نظیر پلیاتیلن و کودهای شیمیایی از این منطقه، در کنار افزایش هزینههای لجستیک و بیمه دریایی، ریسک تورم وارداتی و کاهش رقابتپذیری صادرات به اروپا را به شدت افزایش میدهد. علاوه بر این، ناامنی منطقهای میتواند جریان سرمایهگذاریهای مستقیم خارجی (FDI) از سوی کشورهای عربی به پروژههای زیرساختی صربستان را مختل کرده و ثبات اقتصادی این کشور محصور در خشکی را با چالش جدی روبرو سازد.
بخش اول: تاثیر جنگ بر مراودات تجاری صربستان با کشورهای خاورمیانه
با آغاز درگیریها در خاورمیانه، بسیاری از کشورها نسبت به تأمین پایدار مواد اولیه دچار نگرانی شدهاند. برای اغلب آنها، گاز و نفت نقشی حیاتی در تولید کالاهای روزمره دارند. یکی از کشورهایی که وضعیت آن توجه تولیدکنندگان جهانی را جلب کرده، هند است. فعالان اقتصادی در هند نسبت به افزایش قیمتها و اختلال در زنجیره تأمین هشدار میدهند. طبق گزارشی که اخیراً خبرگزاری رویترز منتشر کرده، کمبود گاز ناشی از جنگ در ایران باعث افزایش هزینه تولید بطریهای شیشهای شده و تأخیر در حملونقل نیز واردات آلومینیوم مورد نیاز تولیدکنندگان قوطی را تحت تأثیر قرار داده است.
هند که چهارمین واردکننده بزرگ گاز طبیعی در جهان است، برای تأمین انرژی خود بهشدت به خاورمیانه وابسته است؛ بهطوریکه حدود ۴۰ درصد نیاز خود را از قطر تأمین میکند.
مبادلات صربستان با خاورمیانه
بویان استانیچ از اتاق بازرگانی صربستان توضیح میدهد که در پی این بحران، صنایعی مانند صنایع شیمیایی، تولید پلاستیک، صنعت لاستیک و حتی بخش کشاورزی (بهدلیل وابستگی به کودهای شیمیایی) ممکن است با چالشهایی روبهرو شوند. به گفته او، همه چیز به شرایط جهانی و امکان عبور کشتیها از تنگهها برای حمل کالا بستگی دارد. او تأکید میکند که هرچند امکان تأمین مواد اولیه از بازارهای دیگر وجود دارد، اما این کار هزینههای بسیار بالاتری به همراه خواهد داشت؛ موضوعی که در نهایت باعث افزایش هزینه تولید و کاهش توان رقابتی خواهد شد.
در سال ۲۰۲۵، حجم مبادلات تجاری صربستان و قطر شامل ۵ میلیون یورو صادرات و ۳ میلیون یورو واردات بوده است. مهمترین اقلام صادراتی صربستان به قطر شامل سیب تازه، قطعات توربین، اجزای موتورهای جت، آبگرمکنهای برقی، تجهیزات سرمایشی، آب معدنی، چوب راش و محصولات بهداشتی پلاستیکی بوده است. در مقابل، واردات از قطر شامل هلیوم، هیدروکربنها، انواع پلیمرها، متانول، پلیاتیلن و گاز طبیعی مایع بوده است. در تجارت با عراق، صربستان ۸ میلیون یورو صادرات و ۱۰۹ میلیون یورو واردات داشته است. صادرات شامل کفپوشهای PVC، ذرت شیرین منجمد، تجهیزات پلاستیکی، دارو، تایر و بذر ذرت بوده، در حالی که واردات عمدتاً شامل نفت و فرآوردههای نفتی و محصولات لاستیکی بوده است.
مبادلات با عربستان سعودی نیز در سال ۲۰۲۵ به این صورت بوده که صربستان ۵۱ میلیون یورو صادرات و ۵۶ میلیون یورو واردات داشته است. صادرات شامل سیب تازه، تایر، پمپها، صابون، سازههای فلزی و برخی کالاهای دیگر بوده است. از کویت، صربستان عمدتاً گازوئیل، پلیاتیلن و کوپلیمرهای مرتبط وارد میکند. وضعیت تجارت با عمان نیز مشابه است؛ بهطوریکه مهمترین واردات از این کشور شامل پلیاتیلن ترفتالات، گازوئیل، آلیاژهای آلومینیوم و متانول است. در مقابل، صربستان به عمان محصولاتی مانند روغن سویا، سیب تازه، تجهیزات تصویری و مواد غذایی صادر میکند. در نهایت، صربستان از آذربایجان عمدتاً گاز طبیعی، نفت خام و متانول وارد میکند و در مقابل، محصولاتی مانند سیگار، کودهای شیمیایی، کاغذ و تایر به این کشور صادر میکند.
بخش دوم: آسیبپذیری زنجیره تأمین و تورم وارداتی
اگرچه تراز تجاری صربستان با کشورهای حوزه خلیج فارس در مقایسه با اتحادیه اروپا کوچک به نظر میرسد، اما ماهیت کالا وارداتی، نقشی استراتژیک در صنایع مادر این کشور دارد. بعبارتی، تحلیل دادههای تجاری نشان میدهد که اقتصاد صربستان با یک «شوک عرضه» میانمدت مواجه در ابعاد ذیل است:
۱. بحران در صنایع تکمیلی (پتروشیمی و لاستیک)
صربستان بخش عمدهای از مواد اولیه پتروشیمی خود مانند پلیاتیلن و متانول را از این منطقه تأمین میکند. هرگونه وقفه در تولید یا ارسال این محصولات، مستقیماً «صنعت پلاستیک» و «تولید تایر» صربستان را متوقف میکند. این دو بخش از پیشرانهای صادراتی صربستان به اروپا هستند و اختلال در آنها به معنای کاهش درآمدهای ارزی و تضعیف تراز پرداختهاست.
۲. امنیت غذایی و نهادههای کشاورزی
بخش قابل توجهی از کودهای شیمیایی و ترکیبات نیتروژنی صربستان از کشورهایی نظیر عمان و آذربایجان تأمین میشود که مسیر ترانزیتی آنها متأثر از ثبات منطقه است. با توجه به نقش حیاتی بخش کشاورزی در GDP صربستان، افزایش قیمت نهادهها یا نایاب شدن آنها میتواند به «تورم خوراکی» در بازار داخلی و کاهش توان رقابتی محصولات کشاورزی صربستان در بازارهای جهانی منجر شود.
۳. هزینههای لجستیک و اثر دومینو
ناامنی در مسیرهای دریایی خاورمیانه، شرکتهای کشتیرانی را مجبور به تغییر مسیر یا پرداخت حق بیمههای گزاف جنگی میکند. این موضوع برای صربستان که کشوری محصور در خشکی است و کالاها را از طریق بنادر واسطه (مانند پیرئوس یونان یا رییکا کرواسی) دریافت میکند، به معنای افزایش قیمت نهایی تمام شده کالاهاست. این افزایش قیمت در ترکیب با قیمتهای بالای انرژی، میتواند نرخ تورم را که بانک مرکزی صربستان به سختی کنترل کرده، دوباره صعودی کند.
۴. چالش جذب سرمایهگذاری خارجی (FDI)
صربستان در سالهای اخیر تلاش زیادی برای جذب سرمایهگذاری از امارات متحده عربی و سایر کشورهای منطقه در پروژههای زیرساختی (مانند واتر فرانت) و کشاورزی انجام داده است. تداوم و گسترش جنگ در ایران و کل منطقه، تمرکز مالی این سرمایهگذاران را به سمت مدیریت بحران داخلی و هزینههای دفاعی سوق داده و ممکن است جریان ورود سرمایه به پروژههای عمرانی صربستان را کُند یا متوقف کند.
به طور خلاصه، اقتصاد صربستان نه از طریق تجارت مستقیم کلان، بلکه از طریق وابستگی به مواد اولیه پایه و حساسیت به هزینههای لجستیک بینالمللی، در برابر تنشهای ایران و خاورمیانه به شدت آسیبپذیر است.
منبع: پایگاه اینترنتی ان1
https://n1info.rs/biznis/sta-i-koliko-srbija-uvozi-iz-zemalja-najvise-pogodjenih-ratom-u-iranu/