فعالیت‌های گروه تاتا (TATA Group) در آفریقا با نگاه ویژه به غرب آفریقا و کشور سنگال

گروه تاتا (Tata Group) یکی از بزرگترین هلدینگ‌های صنعتی هند است که طی پنج دهه گذشته حضور خود را در قاره آفریقا توسعه داده است. این حضور به ‌ویژه در حوزه حمل‌ و نقل جاده‌ای، خودروهای تجاری و مونتاژ محلی متمرکز بوده و در غرب آفریقا، کشور سنگال به‌ عنوان یک پایگاه کلیدی برای توسعه بازار این گروه شناخته می‌شود.

در دو دهه اخیر، بازار خودروی آفریقا به یکی از مهمترین عرصه‌های رقابت میان تولیدکنندگان آسیایی، اروپایی و چینی تبدیل شده است. در این میان، گروه تاتا توانسته با اتخاذ یک رویکرد مبتنی بر «تحرک ارزان‌قیمت» (Affordable Mobility) جایگاه قابل توجهی در بخش خودروهای تجاری به‌ ویژه اتوبوس و کامیون به دست آورد.

برخلاف برندهای لوکس یا سواری‌محور، تاتا تمرکز خود را بر زیرساخت حمل ‌و نقل عمومی و خودروهای باری قرار داده است؛ رویکردی که با نیازهای اقتصادی بسیاری از کشورهای آفریقایی همخوانی دارد. گروه تاتا از طریق شرکت‌های زیرمجموعه‌ای مانند Tata Motors و Tata Africa Holdings در قاره آفریقا فعالیت می‌کند. تاتا در بیش از 11 تا 15 کشور آفریقایی مانند آفریقای جنوبی، سنگال، نیجریه، غنا، ساحل عاج، کنیا و تانزانیا فعال است. مرکز هماهنگی منطقه‌ای این فعالیت‌ها در ژوهانسبورگ قرار دارد.

تمرکز تاتا در آفریقا عمدتاً بر خودروهای تجاری (اتوبوس و کامیون)، مونتاژ محلی (CKD Assembly)، خدمات پس از فروش و لوازم یدکی و تامین نیاز پروژه‌های حمل‌ونقل عمومی است.

از مهمترین علل موفقیت گروه صنعتی تاتا در آفریقا می‌توان به این موارد اشاره کرد:

1) تولید کم‌هزینه (تاتا محصولات خود را با تمرکز بر دوام و هزینه پایین طراحی کرده است. این ویژگی برای بازارهای آفریقایی که حساسیت بالایی به قیمت دارند، مزیت مهمی محسوب می‌شود)؛

2) مونتاژ محلی (در بسیاری از کشورها از جمله سنگال، تاتا از مدل مونتاژ CKD استفاده می‌کند که در آن قطعات به‌صورت نیمه‌مونتاژ وارد شده و در کشور مقصد مونتاژ نهایی انجام می‌شود)؛

3) همکاری با دولت (بخش عمده پروژه‌های تاتا در آفریقا در قالب همکاری با دولت‌ها و شهرداری‌ها برای توسعه حمل‌ونقل عمومی تعریف شده است).

غرب آفریقا یکی از بازارهای هدف کلیدی برای تاتا محسوب می‌شود. عواملی مانند رشد جمعیت شهری، ضعف زیرساخت حمل‌ و نقل و نیاز به نوسازی ناوگان، این منطقه را به یک بازار جذاب تبدیل کرده است. در میان کشورهای غرب آفریقا سنگال، نیجریه، غنا، ساحل عاج و مالی در شمار مهمترین بازارهای هدف منطقه‌ای این گروه به شمار می‌آیند. در این میان، سنگال نقش محوری‌تری نسبت به سایر کشورها دارد.

مطالعه موردی سنگال

تاتا از اوایل دهه 2000 میلادی وارد بازار سنگال شد و به‌ تدریج حضور خود را در بخش حمل‌ و نقل شهری داکار گسترش داد.

اصلی‌ترین حوزه فعالیت تاتا در سنگال، تأمین اتوبوس‌های شهری برای داکار و حومه آن است. این پروژه‌ها با هدف نوسازی ناوگان فرسوده، افزایش دسترسی به حمل ‌و نقل عمومی و کاهش هزینه جابه‌جایی درون و برون شهری طراحی شده‌اند. سنگال یکی از کشورهایی است که در آن مونتاژ محلی اتوبوس‌های تاتا انجام می‌شود. این اقدام باعث کاهش هزینه واردات، ایجاد اشتغال محلی و توسعه مهارت‌های فنی می‌شود، به ویژه توسعه مهارت‌های فنی که مورد تاکید دولت سنگال و منطبق با اهداف سند راهبردی «سنگال 2050»است.

تاتا از طریق نمایندگی‌های محلی، شبکه خدمات و قطعات یدکی خود را در داکار و شهرهای مهم سنگال توسعه داده است. در حال حاضر گروه تاتا دارای یک دفتر مرکزی در داکار است و شرکت Unitech Motors به عنوان نماینده رسمی‌ گروه تاتا دارای شعباتی در شهرهای داکار، طوبی و سن‌لوئی می‌باشد. این شرکت دارای 6 مرکز خدماتی فعال در سطح کشور سنگال است. تعداد پرسنل مدیریتی مستقیم تاتا در سنگال حدود 25 نفر است ولیکن تعداد پرسنل تیم اجرایی آن شامل فروش، تعمیرگاه، خدمات پس از فروش، و انبار قطعات در حدود 250 نفر می‌باشد.

طبق آخرین آمار منتشر شده توسط شبکه حمل و نقل سنگال (AFTU)، بیش از 2500 دستگاه اتوبوس و مینی بوس تاتا در این کشور در حال تردد و جا به جایی مسافر هستند. عمده‌ی این ناوگان در داکار و حومه (پیکین و گیجاوای)، تیئس و سن‌لوئی فعال است. در حال حاضر اتوبوس‌های تاتا در کنار اتوبوس‌های شرکتی دولتی Dakar Dem Dikk بیشترین سهم را در جا به جایی مسافر در پایتخت سنگال دارند.

سنگال برای تاتا تنها یک بازار فروش نیست، بلکه یک قطب منطقه‌ای غرب آفریقا، آزمایشگاه سیاست‌های حمل‌ونقل شهری و پایگاه همکاری با نهادهای دولتی محسوب می‌شود. نکته مهم آن است که تاتا در سنگال یک شرکت کارخانه‌ای بزرگ نیست بلکه یک مدل نمایندگی، مونتاژ محدود و خدمات شهری است. مهمترین رقبای تاتا در بازار غرب آفریقا، عبارتند از: تویوتا در بخش خودروهای تجاری و سواری، مرسدس بنز در زمینه ماشین‌های سنگین، شرکت‌های چینی مانند FAW و Sinotruk  و کامیون‌های رنو.

نتیجه‌گیری

بررسی حضور تاتا در آفریقا نشان می‌دهد که موفقیت این شرکت نه بر اساس نوآوری تکنولوژیک پیشرفته، بلکه بر پایه ساده‌سازی محصول، کاهش هزینه، مونتاژ محلی و همکاری دولتی شکل گرفته است. سنگال در این میان نقش کلیدی به ‌عنوان دروازه ورود به غرب آفریقا ایفا می‌کند و نمونه‌ای موفق از مدل توسعه تاتا در کشورهای در حال توسعه است. تجربه تاتا در آفریقا نشان می‌دهد که بازار این قاره، بازار «فروش خودرو» نیست، بلکه بازار «ساخت اکوسیستم حمل ‌و نقل» است. شرکت‌هایی که بتوانند این نگاه سیستمی را درک کنند، شانس موفقیت بالاتری خواهند داشت.

با توجه به تجربه تاتا، ورود به بخش حمل‌ و نقل عمومی غرب آفریقا، به ‌ویژه سنگال، منطقی‌تر از رقابت مستقیم در بازار خودروهای سواری است. صادرات مستقیم، انجام مونتاژ محلی (CKD)، جوینت ونچر (Joint venture) با شرکت‌های محلی  و همکاری با بخش‌های دولتی و شهرداری‌ها مزایای بیشتری دارد. تجربه تاتا نشان می‌دهد که سودآوری بلندمدت در آفریقا بیشتر از خدمات و لوازم یدکی حاصل می‌شود تا فروش اولیه.

www.tatainternational.com/distribution1/about-us/brief-history/

www.industrialinfo.com/news/article/tata-group-looks-to-expand-30-annually-in-africa-from-23-billion-base--234250

https://businesstimesug.com/tata-africas-40-year-legacy-on-the-continent/

www.tatamotors.sn/about-us/

www.devex.com/organizations/tata-motors-senegal-132735

www.unitechgroupindia.com/index.php/unitech-in-senegal/