پیامدهای جنگ آمریکا و رژیم غاصب صهیونیستی در غرب آسیا برای اقتصاد جمهوری چک
بر اساس دادههای نیمه اول مارس ۲۰۲۶، تاکنون تشدید تجاوز نظامی آمریکا و رژیم غاصب صهیونیستی علیه ایران، یک شوک قابل توجه و فوری برای اقتصاد جمهوری چک ایجاد نکرده است. در حالی که تجارت مستقیم بین جمهوری چک و ایران ناچیز است، در سناریوی انسداد طولانی تنگه هرمز، اقتصاددانان پیش بینی میکنند که جمهوری چک از طریق نوسانات در بازار انرژی، افزایش تورم، تغییر سیاست پولی، تضعیف کرون و کاهش رشد اقتصادی، از این بحران تاثیر بپذیرد.
اقتصاددانان چک در مورد پیامدهای جنگ آمریکا و رژیم غاصب صهیونیستی در غرب آسیا برای اقتصاد جمهوری چک دیدگاه یکسانی ندارند. برخی هشدار میدهند که آسیبپذیری انرژی اروپا میتواند به تورم بالاتر و نرخهای وام مسکن ثابت منجر شود. برخی دیگر معتقدند که در حال حاضر، این تأثیر محدود و به دور از بحرانی در سطح کووید است.
تاکنون فوریترین تأثیر این بحران برای چک در صنعت هواپیمایی رخ داده است. فروشندگان بلیط از افزایش شدید قیمتها در مسیرهای خاورمیانه به اروپای مرکزی خبر میدهند. با این حال، هوانوردی تنها سهم کوچکی از تورم مصرفکننده را تشکیل میدهد. مساله مهمتر برای جمهوری چک و دیگر کشورهای اروپایی، انرژی است.
اقتصاددانان چکی پیشبینی میکند که اگر اختلالات عرضه به طور قابل توجهی عمیقتر نشود، بعید است اقتصاد چک با بحران سیستماتیک دیگری مشابه کووید مواجه شود. در حال حاضر، مسیرهای اصلی حمل و نقل جهانی همچنان فعال هستند. کانال سوئز باز است و میتوان از طریق خطوط لوله در سراسر شبه جزیره عربستان، مسیر عرضه نفت را تغییر داد. با این حال، عامل تعیینکننده این است که آیا این اختلال هفتهها یا ماهها طول میکشد یا خیر. به نظر اقتصاددانان چک، در سناریوی انسداد طولانی تنگه هرمز، اقتصاد جمهوری چک به لحاظ افزایش هزینههای انرژی، رشد تورم، تضعیف کرون، تغییر سیاست پولی و کاهش چشم انداز رشد، از این بحران تاثیر خواهد پذیرفت.
افزایش هزینههای انرژی و تورم
به گفته اقتصاددانان، نقطه فشار این بحران برای اقتصاد جمهوری چک بیشتر به مساله تامین گاز (نه نفت) بر میگردد. نفت خام تنها حدود ۱۵ درصد از قیمت نهایی بنزین و گازوئیل را تشکیل میدهد. پس از در نظر گرفتن نرخ ارز، این افزایش ممکن است تقریباً به یک تا دو کرون در هر لیتر محدود شود. بنابراین، گاز اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا مستقیماً به تولید گرمایش و برق کمک میکند و با شدت بیشتری به تورم منجر میشود.
با این حال، به گفته بارتون مدت زمان شوک تعیینکننده است. او استدلال میکند: «اگر این نوسان چند هفته طول بکشد، اقتصاد چک آسیب بزرگی نخواهد دید.» بانک مرکزی بر تورم اصلی تمرکز دارد و معمولاً به نوسانات کوتاهمدت انرژی خارجی واکنش نشان نمیدهد. در این سناریو، بعید است که نرخ وام مسکن به طور قابل توجهی تغییر کند.
لوکاش کوواندا، اقتصاددان بانک ترینیتی، دیدگاه وسیعتری دارد. او استدلال میکند که اروپا با کاهش تولید انرژی داخلی و افزایش وابستگی به گاز طبیعی مایع (LNG) وارداتی، به ویژه از ایالات متحده و قطر، تابآوری ژئوپلیتیکی و اقتصادی خود را تضعیف کرده است. لذا اگر درگیری بیشتر تشدید شود، این وابستگی خطرناک میشود. اختلال طولانی مدت در حمل و نقل از طریق تنگه هرمز میتواند صادرات گاز طبیعی مایع قطر را قطع کند. در این صورت، خریداران آسیایی برای گاز ایالات متحده با شدت بیشتری رقابت خواهند کرد و قیمتهای اروپا را بالاتر میبرند. لذا از نظر کوواندا، خطر صرفاً افزایش قیمت امروز نیست، بلکه آسیبپذیری ساختاری انرژی اروپا است، ضعفی که میتواند شوکهای خارجی را تشدید کند.
بنابراین، اقتصاددانان انتظار دارند که قیمتهای بالاتر گاز، هزینههای برق و انتظارات تورمی را افزایش دهد. برخی اقتصاددانان چون ویت هرادیل از موسسه اینوستیکا انتظار دارند که در جمهوری چک، قیمت کالاها و خدمات افزایش مییابد. به گفته وی، «به دلیل افزایش قیمت نفت، تورم بیش از نیم درصد افزایش مییابد.» موج بعدی، قیمتهای حل و نقل، غذا، عملیات رستوران و سایر خدمات را افزایش خواهد داد. رانندگان خودرو در حال حاضر افزایش قیمتها را احساس میکنند. قیمت گازوئیل و بنزین در بورس روتردام افزایش یافته است. به گفته ایوان ایندراچک، رئیس هیئت مدیره اتحادیه کارگران مستقل نفت جمهوری چک، گازوئیل بیش از دو کرون افزایش یافته است. ایندراچک با بیان اینکه حمل و نقل، حمل و نقل عمومی و گرمایش در اروپای غربی به گازوئیل وابسته است، میافزاید: «گازوئیل جهش بیشتری داشته است، زیرا یک ماده اولیه استراتژیک است.»
تغییر سیاست پولی
جنگ با آشفتگی بازارهای مالی جهانی و محلی منجر به افزایش نوسانات نرخ بهره بین بانکی چک شده و باعث شده است که وزارت دارایی چک در پاسخ به نگرانیهای سرمایهگذاران، فروش اوراق قرضه را محدود کند. بازارهای مالی در حال حاضر با احتیاط واکنش نشان میدهند. بازده اوراق قرضه دولت چک در روزهای اخیر افزایش یافته است و انتظارات مبنی بر اینکه بانک مرکزی چک امسال نرخ بهره را پایین بیاورد، کاهش یافته است. کوواندا اضافه میکند که بازده بالاتر اوراق قرضه بر قیمتگذاری وام مسکن تأثیر میگذارد و هزینه استقراض دولت را افزایش میدهد.
تضعیف کرون
کرون چک، همراه با سایر ارزهای اروپای مرکزی و شرقی، به دلیل درگیری با فشار نزولی روبرو شده است. برای کرون، وضعیت خاورمیانه یک ریسک است، در حالی که برای دلار آمریکا بیشتر یک فرصت است با توجه به اینکه ایالات متحده صادرکننده خالص فرآوردههای نفتی است، دلار هنوز از سناریوی فوق سود میبرد. طبق برخی مدل ها، اگر اقتصاد جهانی (به نمایندگی از ایالات متحده و منطقه یورو) با یک شوک عرضه نفت روبرو شود، هر 10 درصد افزایش قیمت نفت میتواند نرخ یورو در برابر دلار را 0.5 درصد کاهش دهد. در عمل، این ممکن است به این معنی باشد که در سناریوی ریسک ما، وقتی قیمت نفت به 110 دلار در هر بشکه میرسد، نرخ یورو در برابر دلار میتواند به 1.14 کاهش یابد. بنابراین، به دلیل تنشها در بازارهای جهانی، کرون چک همچنان تحت فشار خواهد بود و احتمال می رود که نرخ آن در برابر یورو به بالای ۲۴.۴۰ در حال حرکت کند.
تاثیر بر چشم انداز رشد اقتصادی چک
یک جنگ طولانی مدت خطر رکود یا کاهش قابل توجه رشد را افزایش میدهد. به گفته هرادیل، نتیجه همچنین بدتر شدن روحیه کارآفرینان خواهد بود. در این صورت آنها میتوانند سرمایهگذاریهای خود را محدود کنند. هرادیل معتقد است: «رشد اقتصادی ۰.۲ تا ۰.۳ درصد کاهش خواهد یافت.» وی میافزاید که رایجترین تخمین رشد اقتصادی ۲.۶ درصد است. به دلیل درگیری، اقتصاد چک رشد خود را به ۲.۳ تا ۲.۴ درصد کاهش خواهد داد. افزایش قیمت انرژی بیشترین تأثیر را بر صنایع انرژیبر مانند فرآوری فلزات، شیشهسازان، تولیدکنندگان مصالح ساختمانی و برخی از تولیدات شیمیایی خواهد گذاشت.
در مجموع، اقتصاددانان چک انتظار دارند که در صورت انسداد طولانی مدت تنگه هرمز، اقتصاد جهانی یک شوک رکود تورمی قابل توجه دیگر (سومین شوک پس از همهگیری کووید و حمله روسیه به اوکراین) را تجربه خواهد کرد که باعث افزایش تورم، کاهش عملکرد اقتصادی و در عین حال غیرممکن شدن کاهش نرخ بهره برای بانکهای مرکزی میشود. در مورد چک، بخشهای انرژیبر در اقتصاد این کشور همچنان نسبتاً آسیبپذیر خواهند بود، در حالی که بقیه اقتصاد میتواند تاب آوری داشته باشند.