مواد معدنی: نفت جدید کشورهای خلیج فارس

کشورهای حوزه خلیج فارس برای تضمین جایگاه استراتژیک خود در اقتصاد جهانی پس از نفت، سرمایه‌گذاری‌های زیادی در مواد معدنی کمیاب انجام می‌دهند.عربستان از طریق مشارکت‌های آفریقایی و آسیایی و اقدامات برای ایجاد یک مرکز صنعتی یکپارچه، بدنبال رهبری این روند است.

با تغییرات چشمگیر جهان در منابع انرژی و اقتصاد، مواد معدنی حیاتی به سنگ بنای فناوری‌های آینده، از باتری‌های خودروهای برقی گرفته تا پنل‌های خورشیدی، تبدیل شده‌اند.همزمان با شتاب گرفتن تلاش‌ها برای گذار به انرژی پاک، کشورهای حوزه خلیج فارس، به رهبری عربستان، امارات متحده عربی و قطر، از طریق سرمایه‌گذاری‌های عظیم و اقدامات سنجیده برای تغییر جایگاه خود در اقتصاد جهانی پس از نفت، به عنوان بازیگران جدید در بازار فلزات استراتژیک ظهور می‌کنند.این اقدامات در بحبوحه افزایش تقاضای جهانی برای فلزات حیاتی تا سال ۲۰۵۰ صورت می‌گیرد، همانطور که دبیرکل  OAPEC، نیز آن را تأیید کرد.اللقانی در سپتامبر گذشته در اظهاراتی که توسط خبرگزاری کویت منتشر شد، گفت افزایش تقاضا برای فلزات حیاتی به دلیل افزایش اتکا به فناوری‌های انرژی پاک و کم کربن، به ویژه توربین‌های بادی و پنل‌های خورشیدی، و گسترش شبکه‌های برق و تولید خودروهای برقی است. او اشاره کرد که فلزات حیاتی مانند دسیل، لیتیوم، کبالت و مس، ستون فقرات صنعت انرژی سبز و پاک را تشکیل می‌دهند، زیرا در ساخت باتری‌های ذخیره‌سازی و توربین‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.سرمایه‌گذاری‌های جهانی در مواد معدنی حیاتی با افزایش تقاضای جهانی همگام نیست، زیرا سرمایه‌گذاری‌های مورد نیاز در دوره 2022 تا 2030 بین 360 تا 460 میلیارد دلار است، به این معنی که شکاف سرمایه‌گذاری بین 180 تا 270 میلیارد دلار وجود دارد.

عربستان، رهبری حرکت خلیج فارس به سمت سرمایه‌گذاری در مواد معدنی حیاتی را بر عهده دارد. در همین راستا، گرسلین باسکاران، یکی از اعضای مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، در اظهاراتی که توسط مرکز سیاست انرژی کلمبیا در ماه مه گذشته اعلام شد، گفت عربستان در حال گذار است و از طریق این تحول می‌خواهد به یک قدرت اقتصادی تبدیل شود.وی افزود: برای اینکه عربستان به یک قدرت صنعتی تبدیل شود، به مواد معدنی برای ساخت پروژه‌ها نیاز دارد. بنابراین، استخراج معادن در داخل عربستان اولین قدم است، آوردن مواد معدنی از خارج از کشور دومین قدم است و سومین قدم، تبدیل عربستان به یک قطب صنعتی است. برای اجرای این چشم‌انداز، ریاض بر ایجاد مشارکت‌های جدید، از جمله امضای تفاهم‌نامه‌های متمرکز بر معدن با جمهوری دموکراتیک کنگو، مصر، روسیه، ایالات متحده و مراکش، تمرکز کرده است.وال استریت ژورنال سال گذشته گزارش داد که واشنگتن و ریاض در حال مذاکره برای خرید سهام معدنی در چندین کشور آفریقایی هستند.عربستان همچنین در حال بررسی سرمایه‌گذاری در برزیل است و هیئتی را به آرژانتین فرستاده است تا در مورد ثروت لیتیوم این کشور مذاکره کند.

برنامه توسعه سازمان ملل‌متحد، در گزارشی که در ژانویه سال گذشته منتشرکرد، نشان می‌دهد که قاره آفریقا، که مورد توجه سرمایه‌گذاری‌های عربستان قرار دارد، حدود 30 درصد از ذخایر معدنی جهان را در اختیار دارد.این داده‌ها می‌افزاید  آفریقا ۴۰٪ از طلا، تا ۹۰٪ از کروم و پلاتین و بزرگترین ذخایر کبالت، الماس، پلاتین و اورانیوم را در اختیار دارد.شهر ریاض، میزبان سومین دوره کنفرانس بین‌المللی معدن، از ۹ تا ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴، برای بحث در مورد آینده بخش معدن در منطقه، با شعار: «ایجاد زنجیره‌های ارزش معدنی مقاوم و مسئولانه در آفریقا، غرب آسیا و آسیای مرکزی بود.در طول این کنفرانس، جمهوری دموکراتیک کنگو با عربستان توافق‌نامه‌ای را برای تمرکز بر اکتشاف و بهره‌برداری از مواد معدنی و ظرفیت‌سازی برای کشف و بهره‌برداری از ذخایر در این کشور آفریقایی امضا کرد.جمهوری دموکراتیک کنگو تولیدکننده پیشرو کبالت است که در طول فرآیند استخراج مس بدست می آید. همچنین دارای ذخایر عناصر خاکی کمیاب است که سنگ معدن قلع، کولتان و بسیاری دیگر از ذخایر نیکل را تولید می‌کنند که هنوز مورد بهره‌برداری قرار نگرفته‌اند، اما در مرحله اکتشاف هستند. این کشور آفریقایی همچنین دارای نیکل، کروم و ذخایر بزرگی از لیتیوم در جنوب خود است.در همین راستا، بانک صادرات-واردات عربستان در بیانیه‌ای در مارس 2024 توضیح داد که قصد دارد از طریق بازارهای مصر و آفریقای جنوبی، وارد قاره آفریقا شود تا راهکارهای اعتباری یکپارچه‌ای را برای واردکنندگان آنجا ارائه دهد.

فعالیت صندوق توسعه سعودی از سال ۱۹۷۵ تاکنون به تأمین مالی بیش از ۸۰۰ پروژه و برنامه عمرانی در بیش از ۱۰۰ کشور در حال توسعه با ارزش کلی حدود ۲۰ میلیارد دلار رسیده است. به گزارش خبرگزاری عربستان، فعالیت این صندوق در آفریقا از محل این کمک‌ها به تأمین مالی بیش از ۴۰۰ پروژه و برنامه عمرانی در ۴۶ کشور آفریقایی با بیش از ۱۰.۷ میلیارد دلار تا پایان سال ۲۰۲۲ رسیده است.همه این داده‌ها نشان می‌دهد که عربستان در بحبوحه یک کشمکش بین‌المللی بزرگ بر سر منابع قاره آفریقا، به سرعت در حال نفوذ به کشورهای آفریقایی برای سرمایه‌گذاری در این مواد معدنی حیاتی است.در این زمینه، لازم به ذکر است که طبق داده‌های رسمی منتشر شده توسط خبرگزاری عربستان در سپتامبر گذشته، عربستان دارای ثروت معدنی به ارزش تقریبی ۲.۵ تریلیون دلار است که شامل ذخایر طلای بیش از ۱۰۰ میلیون اونس و همچنین حدود ۱۵ ماده معدنی با ارزش تجاری است.