مرحله چهارم تمرکززدایی (Act IV) و اجرای طرح قطبهای سرزمینی در سنگال
دولت سنگال روز ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ با برگزاری نشست ملی مدیران و مسئولان اجرایی مناطق کل سنگال در جیمنیاجو، به ریاست بسیرو جمای فای، رئیسجمهور این کشور، رسماً مرحله چهارم سیاست تمرکززدایی (Act IV) و و طرح «قطبهای سرزمینی» (Pôles-Territoires) را آغاز کرد.
نشست ملی مدیران و مسئولان اجرایی مناطق کل سنگال با حضور نخستوزیر، اعضای دولت، استانداران، فرمانداران، شهرداران، رؤسای شوراهای محلی، مدیران اجرایی مناطق سراسر کشور و سفرا و دیپلمات های مقیم برگزار شد. سیاست تمرکززدایی (Act IV) و طرح «قطبهای سرزمینی» (Pôles-Territoires) از سوی دولت بهعنوان یکی از مهمترین اصلاحات ساختاری کشور در چارچوب اجرای سند راهبردی «سنگال ۲۰۵۰» معرفی گردید. این برنامه که توسط وزارت شهرسازی، حکومتهای محلی و توسعه سرزمینی به ریاست «موسی بالا فوفانا» تدوین شده، پس از حدود ۲۰ ماه مشورت با نهادهای محلی، وارد مرحله تدوین مقررات و اجرای عملی شده است.
تدوین و نحوه اجرای طرح
بر اساس اسناد توزیعشده در این نشست، دولت درصدد است الگوی سنتی مدیریت اداری مناطق را به نظامی مبتنی بر توسعه اقتصادی و برنامهریزی منطقهای تبدیل کند. در این چارچوب، کشور به هشت «قطب سرزمینی» تقسیم خواهد شد که هر یک بر اساس ظرفیتهای اقتصادی، منابع طبیعی، ویژگیهای جمعیتی و مزیتهای نسبی خود، مأموریت مشخصی در توسعه ملی خواهند داشت.
- قطب داکار بر خدمات با ارزش افزوده، اقتصاد دیجیتال، فرهنگ و گردشگری تجاری؛
- قطب تیس بر لجستیک، حملونقل، معادن و صنایع؛
- قطب دیوربل ـ لوگا بر صنایع تبدیلی و گردشگری مذهبی؛
- قطب شمال بر کشاورزی و انرژی؛
- قطب مرکز بر کشاورزی، دامداری و گردشگری؛
- قطب جنوب بر کشاورزی، فرهنگ و گردشگری؛
- قطب جنوب شرق بر معادن و صنایع معدنی؛
- و قطب شمال شرق بر صنایع فسفات، دامپروری و محصولات جنگلی متمرکز خواهند بود.
اظهارات رئیسجمهور سنگال
رئیسجمهور سنگال در سخنانی در مراسم افتتاحیه تأکید کرد که تحول مورد نظر دولت نمیتواند از داکار به مناطق تحمیل شود، بلکه باید در دل سرزمینها و با مشارکت مستقیم مسئولان محلی و متناسب با نیازها و ظرفیتهای هر منطقه شکل گیرد. وی ضمن اشاره به دستاوردهای سه مرحله گذشته تمرکززدایی، اذعان کرد که پراکندگی مسئولیتها، ضعف منابع مالی و فاصله میان دولت و مطالبات شهروندان همچنان از مهمترین چالشهای نظام حکمرانی محلی به شمار میرود. به گفته وی، مرحله چهارم تمرکززدایی صرفاً یک اصلاح اداری جدید نیست، بلکه اصلاحی بنیادین با هدف تبدیل مناطق کشور به موتورهای واقعی تحول اقتصادی و توسعه ملی است و دولت متعهد خواهد بود ظرفیتهای مالی، انسانی و فنی حکومتهای محلی را در چارچوب اصول شفافیت و حکمرانی مطلوب تقویت کند.
رئیسجمهور همچنین به نگرانی برخی مسئولان محلی درباره ایجاد قطبهای سرزمینی پاسخ داد و تصریح کرد که این قطبها نه سطح جدیدی از حکومت محلی ایجاد میکنند و نه جایگزین شهرداریها و شوراهای محلی خواهند شد، بلکه بهعنوان سازوکاری برای هماهنگی، تجمیع منابع، اجرای پروژههای مشترک و برنامهریزی منطقهای عمل خواهند کرد. وی تأکید کرد اختیارات قانونی حکومتهای محلی حفظ شده و قطبهای سرزمینی صرفاً در حوزههایی وارد عمل خواهند شد که همکاری چند منطقه و اجرای پروژههای فرامنطقهای ضرورت داشته باشد.
محورهای اصلاح پروژه تمرکز زدایی
مطابق اسناد ارائهشده، این اصلاحات بر چهار محور اصلی استوار است: نوسازی حکمرانی محلی و معماری جدید سرزمینی، اصلاح نظام مالی حکومتهای محلی و افزایش منابع درآمدی پایدار، تقویت ظرفیتهای فنی و مهندسی سرزمینی و توسعه اقتصادی محلی مبتنی بر بهرهبرداری از ظرفیتهای بومی.
دولت همچنین سه سند راهبردی شامل «راهبرد توسعه سرزمینی»، «طرح جامع آمایش سرزمین و توسعه» و «نقشه مقررات کاربری اراضی و پروژهها» را بهعنوان ابزارهای اصلی برنامهریزی معرفی کرد. در حوزه تأمین مالی نیز علاوه بر سرزمینیسازی بودجه دولت، استفاده از صندوقهای آغازین، مشارکت عمومی ـ خصوصی، سرمایهگذاری دیاسپورا و منابع مالی نوآورانه پیشبینی شده است.
در جریان این نشست، اگرچه اکثر مسئولان محلی از اصل اصلاحات استقبال کردند، اما برخی از نمایندگان انجمن شهرداران سنگال (AMS) خواستار ادامه روند مشورت، دسترسی به متن نهایی اسناد اصلاحی، شفافسازی نحوه اداره قطبهای سرزمینی و ارائه تضمینهای بیشتر درباره انتقال واقعی اختیارات و منابع مالی به حکومتهای محلی شدند. وزیر شهرسازی نیز اعلام کرد که دولت پس از پایان مرحله مشورت، اکنون وارد مرحله تدوین مقررات اجرایی شده و اجرای اصلاحات بهصورت تدریجی و با مشارکت نهادهای محلی دنبال خواهد شد.