تحول صنعت هوانوردی قزاقستان؛ اصلاحات ساختاری در مسیر تبدیل شدن بههاب هوایی اوراسیا
صنعت هوانوردی قزاقستان طی سالهای اخیر وارد مرحلهای جدید از توسعه شده است. دولت این کشور با سرمایهگذاری در نوسازی فرودگاهها، توسعه سیاست آسمان باز، افزایش ظرفیت تولید سوخت هوایی و گسترش حملونقل هوایی، برنامهای جامع برای تبدیل قزاقستان به یکی از هابهای اصلی حملونقل هوایی اوراسیا دنبال میکند. این صنعت در حال گذار از مرحله توسعه زیرساختی به مرحله اصلاحات نهادی و اقتصادی است. راهبرد این کشور مبتنی بر ایجاد بازاری رقابتی، توسعه ناوگان، اصلاح نظام حمایتی، جذب سرمایهگذاری و ارتقای سرمایه انسانی است تا جایگاه خود را به عنوان یکی از هابهای اصلی حملونقل هوایی اوراسیا تثبیت کند.
با وجود پیشرفتهای زیرساختی، کارشناسان و فعالان صنعت معتقدند که تحقق این هدف مستلزم اصلاحات عمیق در نظام تنظیم بازار، سیاستهای حمایتی، نظام مالیاتی، ساختار اقتصادی شرکتهای هواپیمایی و توسعه سرمایه انسانی است. به اعتقاد آنان، بدون اصلاح مدل حکمرانی صنعت، توسعه زیرساختها به تنهایی قادر به ایجاد یک بازار رقابتی و پایدار نخواهد بود.
از منظر منطقهای، این تحولات میتواند جایگاه قزاقستان را در شبکه ترانزیت هوایی میان اروپا، آسیا و خاورمیانه تقویت کرده و بر توازن رقابت در صنعت حملونقل هوایی منطقه تأثیرگذار باشد.
وضعیت موجود
دولت قزاقستان طی سالهای اخیر برنامه گستردهای برای توسعه صنعت هوانوردی اجرا کرده که مهمترین محورهای آن عبارتاند از:
- نوسازی و توسعه فرودگاههای بینالمللی؛
- اجرای سیاست «آسمان باز» برای جذب شرکتهای هواپیمایی خارجی؛
- توسعه حملونقل هوایی باری؛
- افزایش تولید سوخت هوایی؛
- تبدیل کشور به یکی از مراکز اصلی حملونقل هوایی میان اروپا و آسیا.
کارشناسان معتقدند این اقدامات زیرساخت لازم را فراهم کرده، اما مرحله بعدی توسعه مستلزم اصلاح ساختار اقتصادی و مقرراتی صنعت است.
۱. اصلاح نظام تنظیم بازار
بر اساس دیدگاه مدیرعامل شرکت VietJet Qazaqstan، ظرفیت جغرافیایی قزاقستان برای توسعه صنعت هوانوردی بسیار فراتر از وضعیت فعلی است. در شعاع ۵۰۰ کیلومتری مرزهای این کشور حدود ۸۰ میلیون نفر سکونت دارند، اما ظرفیت بازار منطقهای هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.
به اعتقاد وی، مقررات فعلی صنعت بیش از یک دهه قبل و متناسب با شرایط آن زمان تدوین شده و اکنون پاسخگوی نیازهای بازار رقابتی امروز نیست. از این رو، اصلاح چارچوبهای قانونی و مقرراتی یکی از اولویتهای اصلی صنعت محسوب میشود.
۲. توسعه ناوگان هوایی
شرکت Air Astana برنامه توسعه گسترده ناوگان خود را اعلام کرده است.
بر اساس این برنامه:
- تعداد هواپیماها تا پایان سال جاری به ۶۷ فروند خواهد رسید؛
- تا سال ۲۰۲۹ این تعداد به ۸۳ فروند افزایش مییابد؛
- در سال ۲۰۳۰ ناوگان شرکت به ۸۶ فروند خواهد رسید.
همچنین قراردادهای منعقدشده در جریان سفر رئیسجمهور قزاقستان به بروکسل شامل خرید:
- ۵۰ فروند هواپیمای Airbus A320neo/A321neo؛
- ۱۵ فروند هواپیمای Boeing 787 Dreamliner
است که ضمن کاهش مصرف سوخت، امکان توسعه پروازهای میانبرد و بلندبرد را فراهم خواهد کرد.
۳. اصلاح نظام یارانههای دولتی
دولت سالانه حدود ۷ میلیارد تنگه برای حمایت از مسیرهای هوایی داخلی یارانه پرداخت میکند که حدود ۵۰۰ هزار مسافر از آن بهرهمند میشوند.
کارشناسان معتقدند این نظام اگرچه دسترسی مناطق مختلف را حفظ کرده، اما انگیزه کافی برای توسعه بازار ایجاد نمیکند.
اصلاحات پیشنهادی عبارتاند از:
- افزایش مدت قراردادهای یارانهای به حداقل سه سال؛
- هدایت یارانهها به سمت ایجاد بازارهای جدید؛
- کاهش تدریجی وابستگی مسیرها به بودجه دولت پس از رسیدن به سودآوری.
تجربه مسیرهای آستانه–تالدیکورگان و آستانه–ژزقازغان نشان داده است که این مدل میتواند موفق باشد.
۴. اصلاح سیاست قیمتگذاری
در حال حاضر تمامیبلیتهای مسیرهای یارانهای با نرخ ثابت عرضه میشوند.
کارشناسان پیشنهاد میکنند:
- بخشی از صندلیها با نرخ حمایتی عرضه شود؛
- سایر صندلیها با قیمت شناور و بر اساس تقاضای بازار به فروش برسند.
اجرای این مدل میتواند ضمن حفظ عدالت اجتماعی، وابستگی به بودجه دولت را کاهش دهد.
۵. اصلاح ساختار اقتصادی شرکتهای هواپیمایی
یکی از مهمترین چالشها، نحوه محاسبه یارانههاست.
در مدل فعلی:
- تنها هزینههای عملیاتی جبران میشود؛
- سود و سرمایه لازم برای توسعه ناوگان لحاظ نمیشود؛
- هزینههای اجاره عملیاتی (Operating Lease) نیز در محاسبات منظور نمیشود.
این مسئله موجب کاهش انگیزه سرمایهگذاری و محدود شدن حضور شرکتهای منطقهای در بازار شده است.
۶. بازنگری در سیاستهای مالیاتی
در حال حاضر:
- پروازهای بینالمللی از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند؛
- پروازهای داخلی مشمول ۱۶ درصد مالیات بر ارزش افزوده میشوند.
کارشناسان معتقدند کاهش یا حذف این مالیات میتواند موجب:
- کاهش قیمت بلیت؛
- افزایش تقاضا؛
- تقویت رقابتپذیری شرکتهای هواپیمایی داخلی شود.
۷. توسعه سرمایه انسانی
به اعتقاد کارشناسان، نیروی انسانی متخصص مهمترین مزیت رقابتی آینده صنعت هوانوردی قزاقستان است.
اگرچه سطح آموزش متخصصان مطابق استانداردهای بینالمللی ارزیابی میشود، اما استفاده کامل از ظرفیت این نیروها مستلزم ایجاد مشوقهای شغلی، توسعه آموزشهای تخصصی و جلوگیری از خروج نیروهای متخصص است.
https://www.inform.kz/ru/kakie-reformi-nuzhni-aviatsionnoy-otrasli-kazahstana-5ceb4162