قزاقستان؛ پیوند بازار کربن و انرژیهای تجدیدپذیر در مسیر تحول اقتصاد سبز
قزاقستان ۵٫۲ میلیون هکتار از اراضی غیرجنگلی را در چارچوب ۳۱ میلیون هکتار از صندوق دولتی اراضی جنگلی این کشور بهعنوان زمینهای دارای ظرفیت اجرای پروژههای کربنی شناسایی کرده است.این اقدام میتواند فرصتهای جدیدی برای سرمایهگذاران در پروژههای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و جذب کربن ایجاد کند و امکان ایجاد واحدهای کربنی را فراهم آورد. این ظرفیت در حوزههای جنگلداری، کشاورزی و بهرهوری انرژی قابل استفاده است و میتواند به کاهش انتشار، افزایش جذب کربن، احیای مراتع و گسترش فضاهای سبز کمک کند. اصلاح مقررات بازار کربن و تعیین فرآیندهای اعتبارسنجی، راستیآزمایی، پایش و صدور مجوز، مسیر مشخصتری را برای اجرای پروژهها و انتقال بینالمللی نتایج کربنی فراهم کرده است. با این حال، موفقیت این بازار به توانایی قزاقستان در ایجاد پروژههای واقعی، قابلاندازهگیری، قابلراستیآزمایی و قابلاعتماد برای سرمایهگذاران بستگی دارد. بازار کربن همچنین میتواند به صادرکنندگان قزاقستانی در مواجهه با الزامات کربنی اتحادیه اروپا کمک کند و تقویت نظام داخلی قیمتگذاری و راستیآزمایی انتشار را به ابزاری برای جذب سرمایهگذاری اقلیمی و سازگاری با الزامات بینالمللی تبدیل کند. همزمان، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر نیز ادامه دارد و در سال ۲۰۲۶ تاکنون هفت پروژه با ظرفیت مجموع ۲۱۲ مگاوات به بهرهبرداری رسیدهاند. دو پروژه دیگر نیز با ظرفیت مجموع ۳۳٫۲ مگاوات تا پایان سال برنامهریزی شدهاند. این روند در کنار هدف ایجاد بیش از ۲۶ گیگاوات ظرفیت جدید تولید برق، نشاندهنده ادامه توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر در قزاقستان است.
به گفته یرلان نیسانبایف، وزیر محیطزیست و منابع طبیعی قزاقستان، این ظرفیت میتواند فرصتهای جدیدی برای مشارکت سرمایهگذاران در پروژههای کاهش و جذب انتشار گازهای گلخانهای ایجاد کند.این اقدام در شرایطی دنبال میشود که قزاقستان تلاش دارد ضمن جذب سرمایهگذاریهای اقلیمی، به تعهدات بینالمللی خود نیز عمل کند. این کشور متعهد شده است انتشار گازهای گلخانهای خود را در مقایسه با سطح سال ۱۹۹۰، تا سال ۲۰۳۰ به میزان ۱۵ درصد و تا سال ۲۰۳۵ به میزان ۱۷ درصد کاهش دهد.
ظرفیتهای جنگلداری، کشاورزی و بهرهوری انرژی
به گفته وزیر محیطزیست و منابع طبیعی قزاقستان، ظرفیت اصلی این کشور برای پروژههای کربنی در سه حوزه جنگلداری، کشاورزی و بهرهوری انرژی متمرکز است.دولت همچنین در حال بررسی استفاده از ماده ۶ توافق پاریس بهعنوان سازوکاری اضافی برای جذب سرمایهگذاری در پروژههای کاهش انتشار و جذب کربن است.
توسعه مناطق جذب و ذخیره کربن میتواند به احیای مراتع تخریبشده، گسترش فضاهای سبز و افزایش جذب کربن کمک کند.این مناطق همچنین میتوانند به کشاورزان امکان دهند از طریق کشاورزی کربنی وارد بازار کربن شوند و از فعالیتهای خود واحدهای کربنی ایجاد کنند.
اصلاح مقررات بازار کربن
به گفته وزیر، نظام فعلی تنظیم انتشار گازهای گلخانهای در قزاقستان، از جمله تخصیص رایگان سهمیههای انتشار، انگیزه کافی برای نوسازی فناوریها ایجاد نمیکند.نسخه اصلاحشده مقررات مربوط به تنظیم دولتی انتشار و جذب گازهای گلخانهای از ۱۰ اوت ۲۰۲۶ اجرایی شده است. این اصلاحات، رویههای اجرای پروژههای اقلیمی در چارچوب ماده ۶ توافق پاریس را تعیین میکنند.
قوانین جدید مفاهیم و مراحل اعتبارسنجی، راستیآزمایی، پایش، صدور مجوز، سناریوهای مبنا و نتایج کاهش انتشار قابل انتقال در سطح بینالمللی را تعریف کردهاند.همچنین روند انتقال بینالمللی نتایج تأییدشده مربوط به کاهش انتشار یا جذب کربن مشخص شده است. مشارکت در سازوکارهای ماده ۶ داوطلبانه است.
توسعهدهندگان پروژه ابتدا باید طرح اولیه پروژه را برای بررسی به نهادهای دولتی مربوطه ارائه کنند. در صورت تأیید، پروژه وارد مرحله ثبت، تدوین برنامههای پروژه، پایش و توسعه پایدار میشود. سپس اسناد تحت اعتبارسنجی و بررسی قرار میگیرند.پس از اجرای پروژه نیز نتایج آن پایش و راستیآزمایی شده و در سامانه ثبت مربوطه ثبت میشوند. برای انتقال بینالمللی نیز مجوز جداگانه لازم است.بنابراین، تأیید یک پروژه به این معنا نیست که سرمایهگذار میتواند بهطور خودکار تمام نتایج کربنی آینده آن را به خارج از کشور منتقل کند. برای هر دوره گزارشدهی بعدی، راستیآزمایی و مجوز جدید لازم خواهد بود.
مسیر سرمایهگذاری و الزامات بازار کربن
چارچوب جدید مسیر مشخصتری را برای سرمایهگذاران، از مرحله توسعه پروژه تا ایجاد واحدهای کربنی قابل انتقال در سطح بینالمللی، فراهم میکند.
با این حال، صرف در دسترس بودن زمین تعیینکننده موفقیت بازار کربن نخواهد بود. پایش قابلاعتماد، راستیآزمایی شفاف، روندهای قابل پیشبینی برای صدور مجوز و توانایی اثبات واقعی بودن کاهش انتشار یا افزایش جذب کربن از عوامل اساسی این بازار هستند.
چالش اصلی برای قزاقستان این است که آیا مقررات جدید میتوانند ظرفیت این کشور در زمینه زمین، کاهش انتشار و جذب کربن را به پروژههایی معتبر و قابلاعتماد تبدیل کنند که توانایی جذب سرمایهگذاری، ایجاد واحدهای کربنی قابل راستیآزمایی و کمک به تحقق تعهدات اقلیمیکشور را داشته باشند.
۵٫۲ میلیون هکتار در این چارچوب یک ظرفیت بالقوه است و موفقیت بازار به توانایی قزاقستان در تبدیل این ظرفیت به پروژههای واقعی، قابلاندازهگیری و قابلاعتماد برای سرمایهگذاران بستگی دارد.
اهمیت بازار کربن برای صادرکنندگان قزاقستان
بازار کربن قزاقستان میتواند برای شرکتهایی که با اتحادیه اروپا تجارت میکنند نیز اهمیت بیشتری پیدا کند.صنایع آلومینیوم، آهن و فولاد قزاقستان از جمله بخشهایی هستند که بیشترین تأثیر را از سازوکار تعدیل کربن در مرزهای اتحادیه اروپا (CBAM) میپذیرند. این سازوکار برای برخی کالاهای وارداتی، هزینهای مرتبط با میزان انتشار کربن تعیین میکند.مرکز تجارت بینالمللی (ITC) برآورد کرده است که پایش و گزارشدهی دقیق میزان انتشار میتواند هزینههای احتمالی CBAM برای صادرکنندگان قزاقستانی را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
از این رو، تقویت نظام داخلی قیمتگذاری کربن و راستیآزمایی انتشار میتواند همزمان دو هدف را دنبال کند: جذب سرمایهگذاری در پروژههای اقلیمی و کمک به شرکتهای قزاقستانی برای سازگار شدن با الزامات سختگیرانهتر بینالمللی در حوزه کربن.
توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در قزاقستان
وزارت انرژی جمهوری قزاقستان بهطور مستمر در حال توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر است. در سال ۲۰۲۶ تاکنون هفت پروژه از مجموع ۱۰ پروژه برنامهریزیشده انرژی تجدیدپذیر به بهرهبرداری رسیدهاند که ظرفیت مجموع آنها ۲۱۲ مگاوات است.در مجموع قرار است در سال ۲۰۲۶، ۱۰ پروژه نیروگاههای تجدیدپذیر با ظرفیت نصبشده ۲۴۵ مگاوات به بهرهبرداری برسند.
پروژههای به بهرهبرداری رسیده
پروژههای به بهرهبرداری رسیده شامل یک نیروگاه بادی شرکت «Aspan Energo» با ظرفیت ۵۰ مگاوات در استان قزاقستان شمالی، نیروگاه خورشیدی شرکت «Stellar Energy» با ظرفیت ۲۰ مگاوات در استان مانگیستائو، نیروگاه خورشیدی شرکت «Altyn Solar Energy» با ظرفیت ۲۲٫۶ مگاوات در استان قزاقستان شمالی و نیروگاه خورشیدی شرکت «Jetisu Terra Power» با ظرفیت ۲۰ مگاوات در استان ژتیسو هستند.همچنین سه نیروگاه بادی شرکت «گپیربوریا» (Гиперборея) در استان قراغندی با ظرفیت مجموع ۱۰۰ مگاوات به بهرهبرداری رسیدهاند.
دو پروژه دیگر تا پایان سال
وزارت انرژی قزاقستان اعلام کرده است که تا پایان سال جاری ساخت و راهاندازی دو پروژه دیگر برنامهریزی شده است.این پروژهها شامل نیروگاه خورشیدی شرکت «Альхена» با ظرفیت ۳۰ مگاوات در استان قیزیلاوردا و نیروگاه برقآبی کوچک شرکت «Тауэнерго» با ظرفیت ۳٫۲ مگاوات در استان ترکستان هستند.به گفته وزارت انرژی قزاقستان، اجرای پروژههای انرژی تجدیدپذیر به تقویت امنیت انرژی کشور، جذب سرمایهگذاری، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و افزایش سهم تولید برق پاک در سبد انرژی قزاقستان کمک میکند.پیشتر نیز اعلام شده بود که تولید برق قزاقستان از منابع انرژی تجدیدپذیر بیش از ۱٫۷ برابر افزایش یافته است.قزاقستان همچنین قصد دارد بیش از ۲۶ گیگاوات ظرفیت جدید تولید برق ایجاد کند.