بررسی و معرفی ساختار و ظرفیت های هلدینگ MIND ID
MIND ID هلدینگ دولتی و محور اصلی تجمیع داراییهای راهبردی معدنی اندونزی است که با هفت شرکت عضو، زنجیره گستردهای از زغالسنگ، قلع، نیکل، بوکسیت، آلومینیوم، طلا و مس تا تجارت بینالمللی مواد معدنی را پوشش میدهد. این مجموعه از طریق مالکیت کامل یا سهام مؤثر در شرکتهایی چون Bukit Asam، TIMAH، ANTAM، INALUM، Vale Indonesia، Freeport Indonesia و MIND ID Trading، علاوه بر استخراج، در فرآوری، پاییندستی و تجارت مواد معدنی نقش دارد. داراییهای آن از سوماترا تا پاپوآ پراکندهاند و جایگاه MIND ID بهویژه در مس، طلا و آلومینیوم بسیار قدرتمند است؛ بهطوریکه شرکتهای گروه ۷۵ درصد تولید مس، ۶۴ درصد تولید طلا و ۱۰۰ درصد تولید آلومینیوم اولیه اندونزی را در اختیار دارند. راهبرد این هلدینگ نیز بهتدریج از استخراج سنتی به سمت مواد معدنی حیاتی مورد نیاز گذار انرژی، توسعه صنایع پاییندستی و ایجاد ارزش افزوده حرکت کرده است؛ از این رو، همکاری با آن میتواند از تأمین مواد اولیه و تجارت مواد معدنی تا فرآوری، فناوری، انرژی و سرمایهگذاری مشترک را شامل شود.
ساختار و ظرفیتهای هلدینگ معدنی MIND ID
MIND ID هلدینگ دولتی صنایع معدنی اندونزی است که مجموعهای از مهمترین داراییهای معدنی این کشور را در قالب یک گروه یکپارچه مدیریت میکند. این هلدینگ خود را یک قدرت معدنی دولتی اندونزی معرفی می نماید و هدف آن ایجاد یک پرتفوی قدرتمند در مواد معدنی راهبردی و پشتیبانی از نیازهای فعلی و آینده بخش انرژی، بهویژه در روند جهانی گذار انرژی است.
ساختار ارائهشده نشان میدهد MIND ID در حال حاضر هفت شرکت عضو دارد که حوزههایی از زغالسنگ و قلع گرفته تا بوکسیت، آلومینیوم، نیکل، مس، طلا و تجارت بینالمللی مواد معدنی را پوشش میدهند. از نظر ساختار مالکیت، MIND ID در رأس مجموعه قرار گرفته و ارتباط آن با دولت اندونزی، ساختار شرکتهای دولتی BUMN و Danantara Indonesia میباشد. در سطح عملیاتی، MIND ID دارای سهام کنترلی یا مالکیت کامل در هفت شرکت است: ۶۵ درصد PT Bukit Asam، معادل ۶۵.۹۳ درصد PT TIMAH، معادل ۶۵ درصد ANTAM، صددرصد INALUM، معادل ۳۴ درصد Vale Indonesia، معادل ۵۱.۲۳ درصد PT Freeport Indonesia و صددرصد MIND ID Trading به این مجموعه تعلق دارد. بنابراین برخلاف یک نهاد صرفاً سیاستگذار، MIND ID یک هلدینگ شرکتی است که از طریق مالکیت سهام، کنترل یا نفوذ قابلتوجهی بر شرکتهای اصلی معدنی اندونزی دارد.
PT Bukit Asam (PTBA) بازوی اصلی MIND ID در صنعت زغالسنگ است و MIND ID مالک ۶۵ درصد آن است. طبق اطلاعات ارائهشده در سایت شرکت، این شرکت مالک بزرگترین ذخایر زغالسنگ اندونزی محسوب میشود و از نظر تولید زغالسنگ حرارتی در رتبه پنجم اندونزی قرار دارد. اهمیت Bukit Asam تنها به استخراج زغالسنگ محدود نمیشود؛ این شرکت در یک اکوسیستم یکپارچه زغالسنگ تا تولید برق (Integrated Coal-to-Power Ecosystem) فعالیت دارد. به همین دلیل PTBA در سبد MIND ID نماینده بخش سنتی یا Fossil-Based Energy است، هرچند توسعه زنجیره ارزش و پاییندستی زغالسنگ نیز بخشی از نقش آن محسوب میشود.
PT TIMAH بازوی تخصصی گروه در صنعت قلع (Tin) است و سهم MIND ID در آن ۶۵.۹۳ درصد اعلام شده است. TIMAH بزرگترین دارنده ذخایر قلع اندونزی و چهارمین تولیدکننده بزرگ قلع جهان است. این جایگاه از آن جهت اهمیت دارد که اندونزی یکی از بازیگران مهم بازار جهانی قلع است و حضور TIMAH در MIND ID به هلدینگ امکان میدهد علاوه بر فلزات پایهای مانند مس و آلومینیوم، در یکی از فلزات مهم صنایع الکترونیک و لحیمکاری نیز حضور بینالمللی داشته باشد.
PT Aneka Tambang (ANTAM) یکی از متنوعترین شرکتهای MIND ID است و این هلدینگ ۶۵ درصد آن را در اختیار دارد. ANTAM طبق اطلاعات تصویر، دومین دارنده بزرگ ذخایر نیکل و بوکسیت اندونزی و پنجمین دارنده بزرگ ذخایر نیکل در سطح جهان معرفی شده است. اهمیت ANTAM برای MIND ID بسیار فراتر از یک شرکت استخراجی است، زیرا همزمان در زنجیرههای نیکل، بوکسیت و سایر فلزات معدنی فعالیت دارد. این شرکت بهویژه در سیاست اندونزی برای توسعه صنایع پاییندستی نیکل و بوکسیت و حرکت از صادرات ماده خام به سمت فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر جایگاه مهمی دارد.
PT Indonesia Asahan Aluminium (INALUM) بهطور صددرصد متعلق به MIND ID است و بازوی اصلی گروه در تولید آلومینیوم محسوب میشود. بر اساس ارائه، INALUM تنها تولیدکننده آلومینیوم اولیه در اندونزی است و ظرفیت تولید آن حدود ۲۷۵ هزار تن در سال اعلام شده است. ویژگی مهم دیگر این شرکت استفاده صددرصدی از انرژی سبز برای تولید آلومینیوم است که با بهرهگیری از نیروگاه برقآبی با ظرفیت ۶۰۳ مگاوات صورت میگیرد. در نتیجه INALUM برای MIND ID هم در زنجیره بوکسیت–آلومینا–آلومینیوم و هم در راهبرد کاهش کربن صنایع معدنی اهمیت ویژهای دارد.
PT Vale Indonesia یکی از مهمترین داراییهای MIND ID در حوزه نیکل است؛ هرچند برخلاف چهار شرکت قبلی، MIND ID با ۳۴ درصد سهام مالک اکثریت آن نیست. بر اساس اطلاعات ارائه، Vale Indonesia بزرگترین دارنده ذخایر نیکل در اندونزی و دومین دارنده بزرگ ذخایر نیکل در جهان معرفی شده است. نکته قابل توجه این است که فعالیتهای آن طبق ارائه با صددرصد انرژی سبز پشتیبانی میشود و شرکت از یک نیروگاه برقآبی با ظرفیت ۳۶۵ مگاوات بهره میبرد. حضور Vale در پرتفوی MIND ID، جایگاه این هلدینگ را در زنجیره جهانی نیکل و مواد اولیه مورد نیاز صنایع باتری و خودروهای برقی تقویت میکند.
یکی از مهمترین داراییهای MIND ID، PT Freeport Indonesia (PTFI) است که سهم MIND ID در آن ۵۱.۲۳ درصد اعلام شده است. Freeport Indonesia بهعنوان دارنده بزرگترین ذخایر مس و طلا در اندونزی معرفی شده و از نظر ذخایر جهانی نیز جایگاه بسیار مهمی دارد. همچنین چهارمین ذخیره بزرگ طلای جهان و هفتمین ذخیره بزرگ مس جهان متعلق به این مجموعه است. این شرکت همچنین بهرهبردار مجموعه معدنی مشهور Grasberg است که از آن بهعنوان یک عملیات معدنی در سطح جهانی یاد میشود. بنابراین Freeport Indonesia بازوی کلیدی MIND ID در مس و طلا محسوب میشود و با توجه به اهمیت مس در شبکههای برق، انرژیهای تجدیدپذیر و خودروهای برقی، این شرکت مستقیماً با راهبرد گذار انرژی MIND ID ارتباط پیدا میکند. هفتمین عضو مجموعه، MIND ID Trading است که برخلاف شرکتهای استخراجی، وظیفه تجاری گروه را برعهده دارد و صددرصد متعلق به MIND ID است. در ارائه، این شرکت بهعنوان بازوی تجارت جهانی کالاهای گروه MIND ID معرفی شده است. بنابراین وظیفه آن را میتوان تجمیع و توسعه فعالیتهای بازرگانی بینالمللی محصولات و کامودیتیهای تولیدشده توسط شرکتهای گروه دانست. از منظر همکاری با ایران، این شرکت میتواند اهمیت ویژهای داشته باشد، زیرا برخلاف مذاکره با شرکتهای معدنی برای پروژههای تولیدی و فناوری، MIND ID Trading بالقوه نقطه ورود مناسبتری برای بررسی خرید، فروش و مبادلات تجاری مواد معدنی و فلزات است. لازم به ذکر است به غیر از Bukit Asam که عمدتاً در بخش انرژی مبتنی بر سوختهای فسیلی فعالیت می نماید، سایر اعضای اصلی این هلدینگ از TIMAH تا Freeport در چارچوب پشتیبانی از گذار جهانی انرژی[1] تعریف شده است. این موضوع نشان میدهد که MIND ID قصد دارد از یک هلدینگ سنتی استخراج معدن به یک مجموعه تأمینکننده مواد معدنی حیاتی برای اقتصاد کمکربن، برقیسازی و گذار انرژی تبدیل شود
پراکندگی جغرافیایی داراییها و عملیات معدنی MIND ID در سراسر اندونزی
پراکندگی جغرافیایی داراییها و عملیات معدنی MIND ID در سراسر اندونزی نشان میدهد که داراییهای این مجموعه از سوماترا در غرب تا پاپوآ در شرق اندونزی پراکنده شده و هفت کالای اصلی شامل زغالسنگ، قلع، نیکل، بوکسیت، آلومینیوم، طلا و مس را پوشش میدهد.
ذغال سنگ
بر اساس نقشه، فعالیتهای Bukit Asam (تولید کننده ذغال سنگ) با رنگ قرمز عمدتاً در سوماترا و همچنین بخشی از کالیمانتان متمرکز است. نقاط Ombilin، Peranap و Tanjung Enim در سوماترا و Bantuas در کالیمانتان نشان داده شدهاند. این الگوی جغرافیایی تأیید میکند که بخش زغالسنگ MIND ID عمدتاً در مناطق دارای ذخایر سنتی زغالسنگ اندونزی متمرکز است. در میان آنها Tanjung Enim در سوماترای جنوبی یکی از مهمترین مراکز فعالیت PTBA محسوب میشود.
قلع
فعالیتهای TIMAH (تولید کننده قلع) با رنگ آبی تیره عمدتاً در غرب اندونزی و در محدوده جزایر معروف به ذخایر قلع قرار دارند. نقشه Bangka، Belitung و Karimun Kundur را نشان میدهد. این تمرکز جغرافیایی اهمیت جزایر Bangka-Belitung را در صنعت قلع اندونزی نشان میدهد و توضیح میدهد چرا TIMAH یکی از بازیگران مهم جهانی این فلز است.
طلا، نیکل و بوکسیت
ANTAM از نظر جغرافیایی یکی از گستردهترین شرکتهای MIND ID است. نقاط سبزرنگ آن از غرب جاوه تا شرق اندونزی کشیده شدهاند. در نقشه Cibaliung و Pongkor در غرب جاوه، Mempawah و Tayan در کالیمانتان، Pomalaa و Konawe Utara در سولاوسی و Halmahera و Gag در شرق اندونزی دیده میشوند. این پراکندگی با تنوع محصولات ANTAM ارتباط مستقیم دارد؛ یعنی این شرکت برخلاف TIMAH یا Bukit Asam به یک ماده معدنی واحد وابسته نیست و در طلا، نیکل و بوکسیت حضور دارد.
بوکسیت و آلومینا
در مورد INALUM، نقطه اصلی نشاندادهشده Kuala Tanjung در سوماترای شمالی است. این محل با فعالیت صنعت آلومینیوم INALUM ارتباط دارد. اهمیت جغرافیایی آن در این است که زنجیره آلومینیوم MIND ID الزاماً در محل استخراج بوکسیت متمرکز نیست؛ مواد اولیه، پالایش و تولید فلز میتوانند در نقاط مختلف زنجیره قرار داشته باشند. بنابراین MIND ID باید زنجیرهای بین ذخایر بوکسیت، تولید آلومینا، انرژی و واحد تولید آلومینیوم برقرار کند.
تمرکز ویژه بر نیکل
از منظر راهبردی، شاید مهمترین پیام نقشه مربوط به نیکل باشد. ذخایر و عملیات مرتبط با نیکل عمدتاً در سولاوسی و جزایر شرقی اندونزی قرار گرفتهاند. Pomalaa و Konawe Utara در سولاوسی و Halmahera و Gag در شرق کشور نشان میدهند که مرکز ثقل نیکل MIND ID با مرکز زغالسنگ یا قلع آن کاملاً متفاوت است. این مسئله برای سیاست صنعتی اندونزی اهمیت زیادی دارد، زیرا توسعه صنایع باتری خودروهای برقی، مواد پیشساز باتری و صنایع پاییندستی نیکل طبیعتاً باید با این جغرافیای ذخایر هماهنگ شود. به عبارت دیگر، MIND ID دارای یک «کریدور نیکل شرقی» است که از سولاوسی به سمت مالوکو و پاپوآ امتداد پیدا میکند.
مس و طلا؛ تمرکز Freeport در پاپوآ
در شرقیترین بخش نقشه، عملیات Freeport Indonesia در Tembagapura، پاپوآ قرار گرفته است. این همان منطقهای است که مجموعه عظیم معدنی Grasberg در آن قرار دارد و اهمیت آن به وجود ذخایر بسیار بزرگ مس و طلا مربوط میشود. نکته جالب این است که نقشه یک نقطه دیگر مرتبط با Freeport را در Gresik در جاوه شرقی نشان میدهد. از منظر زنجیره ارزش این موضوع بسیار مهم است: بخش عمده استخراج در پاپوآ انجام میشود، اما بخش پاییندستی و فرآوری/ذوب در جاوه شرقی قرار گرفته است. این مدل برای بررسی همکاری با صنعت مس ایران نیز اهمیت دارد، زیرا مذاکره با Freeport را نباید فقط به استخراج مس محدود کرد؛ smelting، refining، بازیابی طلا و فلزات گرانبها و مدیریت کل زنجیره ارزش مس میتواند موضوع همکاری باشد. به طور کلی میتوان گفت قدرت MIND ID بر سه پایه نوع مواد معدنی، پراکندگی جغرافیایی و یکپارچهسازی زنجیره ارزش استوار است . این گروه بر دامنه وسیع مواد معدنی (از زغالسنگ سوماترا و قلع Bangka-Belitung تا نیکل سولاوسی و مالوکو و مس و طلای پاپوآ) تسلط داشته و به همین دلیل ریسک آن به یک ماده معدنی یا یک منطقه جغرافیایی محدود نشده است. همچنین میتوان یک تقسیمبندی جغرافیایی نسبتاً روشنی در خصوص پراکندگی جغرافیایی مواد معدنی اندونزی مشاهده نمود: سوماترا قطب زغالسنگ و آلومینیوم؛ Bangka-Belitung و جزایر اطراف قطب قلع؛ کالیمانتان دارای بوکسیت و برخی فعالیتهای زغالسنگ؛ جاوه دارای طلا و ظرفیتهای پاییندستی/ذوب؛ سولاوسی و شرق اندونزی قطب نیکل؛ و پاپوآ قطب مس و طلا است.
جایگاه MIND ID در ذخایر و تولید معدنی اندونزی
نفوذ MIND ID در مواد معدنی مختلف بسیار متفاوت است. این گروه در مس، طلا و آلومینیوم عملاً موقعیت مسلط دارد، در قلع و نیکل بازیگر بسیار بزرگ اما نه انحصاری است و در زغالسنگ و بوکسیت با وجود برخورداری از داراییهای بزرگ، سهم آن از کل صنعت اندونزی نسبتاً کمتر است. در جدول زیر وزن واقعی شرکتهای MIND ID در صنعت معدن اندونزی مشخص شده است. دو شاخص سهم شرکتهای گروه از ذخایر ملی در سال ۲۰۲۴ و سهم آنها از تولید ملی در سال ۲۰۲۴ مقایسه شدهاند. بخش سرمهای نمودارها متعلق به MIND ID و بخش روشن مربوط به سایر تولیدکنندگان اندونزی است.
|
ماده معدنی
|
شرکتهای MIND ID
|
سهم از ذخایر ملی
|
سهم از تولید ملی
|
|
زغالسنگ
|
Bukit Asam
|
۹٪
|
۵٪
|
|
قلع
|
TIMAH
|
۲۲٪
|
۴۸٪
|
|
نیکل
|
ANTAM + Vale
|
۲۶٪
|
۱۴٪
|
|
بوکسیت
|
ANTAM
|
۷٪
|
۸٪
|
|
آلومینیوم
|
INALUM
|
اطلاعات ذخیره موضوعیت ندارد
|
۱۰۰٪
|
|
طلا
|
ANTAM + Freeport Indonesia
|
۲۲٪
|
۶۴٪
|
|
مس
|
Freeport Indonesia
|
۶۳٪
|
۷۵٪
|
[1] Supporting Global Energy Transition