سفر پرابوو به روسیه با هدف شرکت در مجمع اقتصادی شرق
سفر پرابوو سوبیانتو، رئیسجمهور اندونزی، به ولادیوستوک برای شرکت در یازدهمین مجمع اقتصادی شرق ([1]EEF 2026) نشاندهنده تلاش جاکارتا برای تعمیق روابط اقتصادی با روسیه و گسترش تعامل با خاور دور و فضای اقتصادی اوراسیاست. این مجمع که از سال ۲۰۱۵ به ابتکار ولادیمیر پوتین برگزار میشود، به بستری مهم برای جذب سرمایهگذاری، توسعه تجارت، انرژی، زیرساخت، لجستیک و فناوری در خاور دور روسیه و تقویت پیوندهای مسکو با آسیا-اقیانوسیه تبدیل شده است؛ بهطوریکه در EEF 2025 بیش از ۸ هزار نفر از ۷۵ کشور حضور داشتند و ۳۵۸ توافق به ارزش بیش از ۶.۰۵۸ تریلیون روبل (حدود ۷۲.۳ میلیارد دلار) منعقد شد.
حضور پرابوو بهعنوان مهمان اصلی افتخاری EEF 2026 و همراهی وزرای اقتصادی، انرژی و سرمایهگذاری، اهمیت موضوعاتی چون تجارت، سرمایهگذاری، واردات نفت روسیه و همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا را برجسته میکند. در عین حال، روابط رو به گسترش دو کشور با ملاحظاتی از جمله خطر تحریمهای ثانویه غرب، محدودیت همکاری بانکی و QRIS، گزارش جذب اتباع اندونزیایی در ارتش روسیه و حساسیتهای مربوط به همکاری فضایی در بیاک همراه است؛ مسائلی که جاکارتا تلاش دارد در چارچوب سیاست خارجی «آزاد و فعال» و بدون همسویی با قدرتهای بزرگ مدیریت نماید.
رئیسجمهور اندونزی، پرابوو سوبیانتو، شامگاه اول سپتامبر ۲۰۲۶ در رأس هیأتی بلندپایه عازم ولادیوستوک روسیه شد تا ضمن دیدار و گفتوگو با ولادیمیر پوتین، درباره مجموعهای از توافقهای دوجانبه و موضوعات راهبردی میان دو کشور مذاکره کند. به گفته تدی ایندرا ویجایا، دبیر کابینه اندونزی، انتظار میرود این سفر به توافقهای مشخص در حوزههای تجارت، سرمایهگذاری، انرژی و سایر بخشهای راهبردی منجر شود و منافع ملموسی برای دو کشور به همراه داشته باشد. پرابوو همچنین بهعنوان مهمان ویژه ولادیمیر پوتین در یازدهمین مجمع اقتصادی شرق (EEF) در دانشگاه فدرال خاور دور شرکت خواهد کرد. دولت اندونزی این دعوت را نشانه تقویت روابط جاکارتا و مسکو و افزایش جایگاه راهبردی اندونزی در منطقه آسیا-اقیانوسیه میداند. این دومین بار است که پرابوو بهعنوان مهمان ویژه در یکی از مجامع اقتصادی بینالمللی روسیه حضور مییابد؛ وی سال گذشته نیز در مجمع بینالمللی اقتصادی سنپترزبورگ (SPIEF) شرکت کرده بود.
اهمیت اقتصادی این سفر از ترکیب هیأت همراه رئیسجمهور نیز قابل مشاهده است. ایرلانگا هارتارتو، وزیر هماهنگکننده امور اقتصادی؛ سوگیونو، وزیر امور خارجه؛ بهلیل لاهدالیا، وزیر انرژی و منابع معدنی؛ برایان یولیارتو، وزیر آموزش عالی، علوم و فناوری؛ و روسان روسلانی، وزیر سرمایهگذاری و صنایع پاییندستی از جمله مقامات همراه پرابوو هستند. حضور همزمان مسئولان اقتصادی، انرژی، سرمایهگذاری و فناوری نشان میدهد که گسترش همکاریهای اقتصادی و سرمایهگذاری و بهویژه حوزه انرژی از محورهای اصلی مذاکرات این سفر خواهد بود. یکی از موضوعات محتمل مذاکرات، توافق تجاری اندونزی با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) تحت حمایت مسکو است که هدف آن کاهش تعرفههای تجاری است.
اندونزی در تلاش برای متنوعسازی منابع تأمین نفت خام خود است و به گفته بهلیل، این کشور در ماه ژوئیه نخستین محموله نفت خام روسیه به حجم حدود ۷۷۰ هزار بشکه را دریافت کرده است. پیشتر هاشم جوجوهادیکوسومو، برادر رئیسجمهور، گفته بود حجم قرارداد موردنظر میتواند به ۱۵۰ میلیون بشکه برسد. بر اساس اعلام تدی ایندرا ویجایا، دبیر کابینه اندونزی، جاکارتا در جریان این سفر به دنبال دستیابی به همکاریهای اقتصادی و انرژی ملموستر و دارای منافع متقابل با مسکو است؛ با این حال وی جزئیاتی درباره احتمال امضای قراردادهای تجاری جدید ارائه نکرد. دولت اندونزی همچنین تأکید کرده است که این کشور همچنان به سیاست خارجی آزاد و فعال خود پایبند است و در شرایطی که روسیه به دلیل جنگ اوکراین با انزوای غرب مواجه است، قصد همسویی با هیچ قدرت بزرگی را ندارد. این سفر چهارمین سفر پرابوو به روسیه از زمان آغاز ریاستجمهوری وی در اکتبر ۲۰۲۴ محسوب میشود و سفر قبلی او حدود پنج ماه پیش انجام شده بود. سرگئی تولچنوف، سفیر روسیه در اندونزی، نیز با اشاره به افزایش تعاملات سطح عالی دو کشور گفته است که دیدارهای رهبران روسیه و اندونزی بهطور منظم انجام میشود.
مجمع اقتصادی شرق (EEF)
مجمع اقتصادی شرق در سال ۲۰۱۵ به ابتکار ولادیمیر پوتین تأسیس شد و از آن زمان تقریباً هر سال در ولادیوستوک و در پردیس دانشگاه فدرال خاور دور (FEFU) برگزار میشود. هدف اصلی آن جذب سرمایهگذاری برای توسعه مناطق خاور دور روسیه، معرفی پروژهها و فرصتهای سرمایهگذاری این منطقه و توسعه همکاریهای تجاری، انرژی، صنعتی و زیرساختی روسیه با کشورهای آسیا-اقیانوسیه است. این مجمع را بنیاد Roscongress با حمایت دولت روسیه برگزار میکند. EEF صرفاً یک کنفرانس سیاسی نیست؛ بلکه محلی برای مذاکرات دولتها با شرکتها، معرفی پروژههای سرمایهگذاری، انعقاد قراردادها و گفتوگو درباره تجارت، انرژی، حملونقل، لجستیک و فناوری است. طبق اعلام برگزارکنندگان، در حال حاضر بیش از ۳ هزار پروژه سرمایهگذاری به ارزش ۱۳.۵ تریلیون روبل در خاور دور روسیه در دست اجراست که حدود ۶ تریلیون روبل آن بالفعل سرمایهگذاری شده است.
یازدهمین EEF در سال ۲۰۲۶
دوره امسال، یعنی یازدهمین مجمع اقتصادی شرق، از ۱ تا ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در ولادیوستوک با شعار «خاور دور؛ توسعه برای رفاه مردم» برگزار میشود. برنامه رسمیشامل بیش از ۷۰ نشست در پنج محور اصلی زندگی و اشتغال در خاور دور؛ سازوکارهای جذب سرمایهگذاری خصوصی؛ خاور دور بهعنوان قطب تعاملات بینالمللی؛ فناوریهای حال و آینده؛ و لجستیک و زیرساخت برای رشد اقتصادی میباشد. از موضوعات مهم مورد بحث در EEF 2026 میتوان به انرژی و زیرساخت حملونقل، جذب سرمایه خصوصی، حمایتهای دولتی از سرمایهگذاری، توسعه فناوری، هوش مصنوعی، رباتیک، فناوریهای بدون سرنشین، اقتصاد پلتفرمی و تنوعبخشی مسیرهای لجستیکی بینالمللی اشاره کرد. این مجمع برخلاف سازمانهایی مانند ASEAN یا BRICS عضویت ثابت کشوری ندارد و یک پلتفرم بینالمللی برای مشارکت دولتها و فعالان اقتصادی محسوب میشود.
در حاشیه EEF 2026 رویدادهایی از جمله مجمع صنایع خلاق، مجمع جوانان «روز آینده»، مجمع بینالمللی Falcon Day، مجمع شرکتهای کوچک و متوسط (SME)، کنفرانس APEC درباره همکاری در آموزش عالی و کنفرانس نقش یکپارچگی حملونقل در تاریخ آسیا-اقیانوسیه نیز برگزار میشود. نکته مهم برای منطقه جنوبشرق آسیا این است که در برنامه رسمی، برگزاری گفتوگوهای تجاری با چین، هند، امارات متحده عربی، مغولستان، ویتنام و کشورهای ASEAN پیشبینی شده است. آمار دوره EEF 2025 تصویر مناسبی از ابعاد این مجمع ارائه میکند. در آن دوره بیش از ۸ هزار شرکتکننده و نماینده رسانهای، بیش از ۲,۶۰۰ نماینده کسبوکار و بیش از یک هزار سخنران و مدیر نشست حضور داشتند. نمایندگانی از ۷۵ کشور خارجی در مجمع شرکت کردند و بزرگترین هیأتهای خارجی متعلق به چین، ژاپن، لائوس، هند و مغولستان بودند. حضور لائوس در میان پنج هیأت بزرگ نشاندهنده جایگاه کشورهای ASEAN در این مجمع است. از منظر قراردادهای اقتصادی نیز EEF اهمیت قابلتوجهی دارد. در EEF 2025 مجموعاً ۳۵۸ توافق به ارزش بیش از ۶.۰۵۸ تریلیون روبل (حدود ۷۲.۳ میلیارد دلار) امضا شد. برای مقایسه، ارزش توافقهای اعلامشده در دورههای قبل حدود ۳.۶ تریلیون روبل در ۲۰۲۱ (حدود ۴۸.۸ میلیارد دلار)، ۳.۲ تریلیون روبل در ۲۰۲۲ (حدود ۴۵.۸ میلیارد دلار)، ۳.۸ تریلیون روبل در ۲۰۲۳ (حدود ۴۴.۴ میلیارد دلار) و ۵.۶ تریلیون روبل در ۲۰۲۴ (حدود ۶۰.۳ میلیارد دلار) بوده است.
ساختار EEF
ساختار EEF بر مبنای «عضویت کشورها» نیست، بلکه افراد و سازمانها بهعنوان شرکتکننده یا شریک مجمع حضور پیدا میکنند. طبق اطلاعات رسمی سایت این مجمع، شرکای مجمع امکان برگزاری رویداد تجاری، ارائه پروژه یا کنفرانس خبری در حاشیه EEF را دارند و به جامعهای شامل بیش از ۸ هزار شرکتکننده، از جمله سران کشورها، اعضای دولتها، مقامات مناطق روسیه و مدیران شرکتهای بزرگ دسترسی پیدا میکنند.
اهمیت EEFبرای اندونزی ، آ.سه. آن و کشورهای شرق دور
حضور اندونزی در دوره امسال اهمیت ویژهای دارد، زیرا پرابوو سوبیانتو مهمان اصلی افتخاری EEF 2026 به دعوت مستقیم ولادیمیر پوتین است . وی امروز، ۲ سپتامبر، وارد ولادیوستوک شده و قرار است در حاشیه اجلاس با پوتین نیز مذاکره کند. از منظر اقتصادی، حضور پرابوو را میتوان در چارچوب تلاش اندونزی برای گسترش تجارت و سرمایهگذاری با روسیه، همکاری انرژی، تنوعبخشی منابع نفت خام و توسعه روابط با روسیه و سایر اقتصادهای اوراسیا ارزیابی کرد. EEF برای اندونزی میتواند علاوه بر روابط دوجانبه با روسیه، دروازهای برای تعامل اقتصادی گستردهتر با خاور دور روسیه و فضای اقتصادی اوراسیا ؛ بهخصوص در حوزههایی مانند انرژی، معدن، زیرساخت، لجستیک و تجارت باشد. یکی از حضورهای سطح بالای اندونزی مربوط به EEF 2019 است. در آن دوره، بامبانگ برودجونگورو (Bambang Brodjonegoro)، وزیر برنامهریزی توسعه ملی و رئیسBappenas، در ولادیوستوک شرکت کرد. او در نشست مربوط به تأمین مالی بلندمدت سرمایهگذاری، برنامههای سرمایهگذاری و زیرساختی اندونزی را معرفی و اعلام نمود اندونزی برای دوره ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ به حدود ۴۲۹.۷ میلیارد دلار سرمایهگذاری زیرساختی نیاز دارد. در سالهای بعد نیز تعامل اندونزی با سازوکارهای مرتبط با EEF ادامه داشت است اما در سطح رئیس جمهور نبوده است. نقطه قابل توجه دیگر آوریل ۲۰۲۵ بود که EEF یک نشست خارج از محل (travelling session) در جاکارتا برگزار کرد. این نشست در چارچوب مجمع تجاری روسیه–اندونزی و با همکاری KADIN برگزار و مشخصاً به همکاری میان اندونزی و خاور دور روسیه در علوم، فناوری، آموزش و دانشگاهها اختصاص داشت. نمایندگان وزارت آموزش عالی اندونزی، دانشگاه اندونزی، مؤسسه فناوری باندونگ و دانشگاه باکری در آن حضور داشتند.
این منطقه روسیه دارای ذخایر عظیم نفت، گاز، زغالسنگ، طلا و سایر مواد معدنی، منابع شیلاتی و جنگلی، بنادر اقیانوس آرام و مسیرهای حملونقل به بازارهای آسیایی است. روسیه با ایجاد EEF عملاً میخواهد سرمایه و فناوری کشورهای آسیایی را برای توسعه این منطقه جذب کند و همزمان خاور دور روسیه را به دروازه اقتصادی روسیه به آسیا-اقیانوسیه تبدیل کند. روسیه از طریق منطقه خاور دور خود با کره شمالی مرز زمینی دارد. این مرز در جنوب سرزمین پریمورسکی (Primorsky Krai) قرار دارد؛ همان منطقهای که ولادیوستوک مرکز آن است. مرز زمینی روسیه و کره شمالی بسیار کوتاه و حدود ۱۷ کیلومتر است و عمدتاً در امتداد رود تومن (Tumen) قرار دارد. نکته مهم این است که دو کشور از طریق پل دوستی روسیه–کره شمالی روی رود تومن، ارتباط ریلی مستقیم دارند. در سمت روسیه، منطقه خاسان (Khasan) و در سمت کره شمالی تومانگانگ (Tumangang) قرار دارد. بنابراین از نظر ژئوپلیتیکی، خاور دور روسیه واقعاً نقطه اتصال روسیه با شرق آسیا است: روسیه در این منطقه مستقیماً با چین و کره شمالی مرز دارد و از طریق اقیانوس آرام نیز در مجاورت ژاپن و کره جنوبی قرار میگیرد. ولادیوستوک هم تنها حدود ۱۳۰ کیلومتر در خط مستقیم از مرز کره شمالی فاصله دارد.
روسیه از EEF بهعنوان یکی از کانالهای توسعه روابط اقتصادی خود با آسیای جنوبشرقی استفاده میکند و حتی نشستهایی با عنوان Russia–ASEAN Business Dialogue در چارچوب EEF برگزار شده است. برای نمونه، در EEF سال ۲۰۲۱، نمایندگان برونئی، ویتنام، فیلیپین، میانمار و سنگاپور در چنین گفتوگویی شرکت کردند و موضوعاتی مانند انرژی، کشاورزی، گردشگری، سرمایهگذاری، علم و نوآوری و مسیر دریایی شمال مورد بحث قرار گرفت. اما از نظر حضور در سطح رهبران، چند کشور ASEAN برجستهتر بودهاند: مالزی یکی از مهمترین مشارکتکنندگان ASEAN بوده است. ماهاتیر محمد در EEF سال ۲۰۱۹ حضور و انور ابراهیم نیز در ۲۰۲۴ در رأس هیأتی شامل وزیر خارجه و وزیر سرمایهگذاری، تجارت و صنعت مالزی شرکت کرد. میانمار هم در ۲۰۲۲ در سطح عالی شرکت و در دورههای دیگر نیز هیأتهای وزارتی اعزام شدهاند. در ۲۰۲۵ نیز هیأتی متشکل از چند وزیر اقتصادی، انرژی، صنعت و حملونقل در EEF شرکت کرد. سونکسای سیپاندون، نخستوزیر لائوس در سال 2025 مهمان افتخاری EEF بود و در نشست عمومی در کنار پوتین و مقامات چین و مغولستان سخنرانی نمود. ویتنام و تایلند نیز در دورههای مختلف در EEF مشارکت داشتهاند، هرچند سطح مشارکت آنها در همه سالها یکسان نبوده است. کامبوج، سنگاپور، فیلیپین و برونئی نیز در سطوح مختلف دولتی، تجاری یا در گفتوگوهای روسیه–ASEAN مرتبط با EEF دیده شدهاند؛ اما معمولاً حضور آنها به اندازه مالزی، میانمار یا لائوس در سطح رهبران برجسته نبوده است. برای مثال در EEF 2024 مقام قضایی ارشد کامبوج و دادستان کل تایلند حضور داشتند و سنگاپور نیز در میان کشورهای شرکتکننده بود. نکته جالب اینکه در EEF 2024 بزرگترین هیأتهای خارجی از چین، مالزی، بلغارستان، ویتنام و میانمار بودند. این موضوع نشان میدهد آسیای جنوبشرقی برای جهتگیری آسیایی EEF اهمیت قابل توجهی پیدا کرده است.
[1] Eastern Economic Forum (EEF)
ANTARA News. (2026, August 27). Russian envoy hints agreements
with Indonesia to be inked in September. ANTARA News
ANTARA News. (2026, August 31). Indonesia probes report of citizen
recruited by Russian military. ANTARA News
ANTARA News. (2026, September 2). Prabowo to attend Russia’s EEF as guest of
honor: Cabinet secretary. ANTARA News
Eastern Economic Forum. (2026). About the forum.
Eastern Economic Forum
Jakarta Globe. (2026, August 31). Russia says no Indonesian military
base plan ahead of Prabowo-Putin talks. Jakarta Globe
Jakarta Globe. (2026, September 1). Sanction fears prevent Indonesian
QR payment linkage, Russia says. Jakarta Globe
Jakarta Globe. (2026, September 2). Prabowo flies to Russia at Putin’s invite. Jakarta Globe
Kompas.id. (2026, September 2). After a three-month break,
Prabowo returned to visiting abroad, starting from Russia. Kompas.id
Nugraha, F. (2026, September 2). Prabowo to discuss strategic
agenda with Putin in Russia. Metro TV News. Metro TV News
Tempo.co. (2026, September 2). Prabowo arrives in Russia, welcomed by Indonesian students. Tempo.co