سفر رئیس گروه بانک توسعه اسلامی‌به برونئی دارالسلام و راه‌اندازی چارچوب مشارکت کشوری ۲۰۲۶–۲۰۲۸
دکتر محمد الجاسر، رئیس گروه بانک توسعه اسلامی (IsDB)، در رأس هیأتی از ۵ تا ۷ اکتبر ۲۰۲۶ به برونئی دارالسلام سفر کرد. هدف اصلی این سفر، تقویت همکاری‌های میان برونئی و گروه بانک توسعه اسلامی، بررسی زمینه‌های جدید همکاری و راه‌اندازی نخستین چارچوب مشارکت کشوری برونئی و گروه بانک توسعه اسلامی برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ بود. در جریان این سفر، دکتر الجاسر با سلطان حسن‌البلکیه و همچنین وزیر دارایی دوم، وزیر هماهنگ‌کننده سیاست‌های اقتصادی و وزیر اقتصاد، تجارت و صنعت و وزیر امور دینی برونئی دیدار و در خصوص ابعاد مختلف همکاری‌های اقتصادی، مالی، توسعه‌ای و مرتبط با اقتصاد اسلامی‌گفت‌وگو کرد.
مهم‌ترین نتیجه سفر، راه‌اندازی رسمی چارچوب مشارکت کشوری ۲۰۲۶–۲۰۲۸ بود که قرار است همکاری‌های دو طرف را از سطح تفاهمات کلی به سمت شناسایی و اجرای پروژه‌های مشخص هدایت کند. این چارچوب با اهداف چشم‌انداز برونئی ۲۰۳۵#187، برنامه دوازدهم توسعه ملی این کشور و چارچوب راهبردی ده‌ساله گروه بانک توسعه اسلامی‌برای سال‌های ۲۰۲۶–۲۰۳۵ همسو شده است. تأمین مالی اسلامی، امنیت غذایی و توسعه بنگاه‌های کوچک و متوسط، در کنار تنوع‌بخشی اقتصادی، توسعه بخش خصوصی، افزایش بهره‌وری، ایجاد ارزش افزوده، توسعه سرمایه انسانی، صکوک و توسعه اوقاف، از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در جریان این سفر بود.
با توجه به اینکه برونئی در سال جاری، چهلمین سال عضویت خود در بانک توسعه اسلامی را پشت سر می‌گذارد و چارچوب جدید نیز همزمان با آغاز دوره راهبردی جدید IsDB به اجرا درآمده است، می‌توان سفر الجاسر را نشانه تلاش دو طرف برای ورود روابط به مرحله‌ای ساختارمندتر و پروژه‌محورتر ارزیابی کرد. با این حال، تاکنون رقم مشخصی به‌عنوان تسهیلات، وام یا بسته مالی جدید برای برونئی اعلام نشده و چارچوب مذکور در شرایط فعلی بیش از آنکه یک تعهد مالی مشخص باشد، سازوکاری برای شناسایی، آماده‌سازی و اجرای پروژه‌های آینده محسوب می‌شود.
دکتر محمد الجاسر، رئیس گروه بانک توسعه اسلامی، در رأس هیأتی از ۵ تا ۷ اکتبر ۲۰۲۶ به برونئی دارالسلام سفر کرد. این سفر در شرایطی صورت گرفت که برونئی و بانک توسعه اسلامی در آستانه مرحله جدیدی از همکاری‌های خود قرار دارند و سال ۲۰۲۶ نیز مصادف با چهلمین سال عضویت برونئی در این بانک است. برونئی از سال ۱۹۸۶ عضو بانک توسعه اسلامی‌بوده و علاوه بر عضویت در خود بانک، در شماری از نهادهای وابسته به گروه IsDB از جمله شرکت اسلامی‌توسعه بخش خصوصی (ICD)، شرکت بین‌المللی تأمین مالی تجارت اسلامی (ITFC) و شرکت اسلامی‌بیمه سرمایه‌گذاری و اعتبار صادراتی (ICIEC) نیز عضویت دارد.
بر اساس گزارش‌های رسمی منتشرشده از سوی بانک توسعه اسلامی، مهم‌ترین هدف سفر الجاسر، تقویت همکاری‌های راهبردی با دولت برونئی و عملیاتی کردن چارچوب مشارکت کشوری جدید بود. در جریان سفر، رئیس بانک توسعه اسلامی در کاخ نورالایمان با سلطان حسن‌البلکیه دیدار و گفتگو کرد. در این دیدار، طرفین در خصوص تقویت همکاری‌ها میان برونئی و گروه بانک توسعه اسلامی و نقش این گروه در حمایت از اهداف توسعه‌ای برونئی گفت‌وگو کردند. الجاسر همچنین سلطان را در جریان چارچوب راهبردی ده‌ساله جدید گروه بانک توسعه اسلامی‌برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۵ و راهبردهای پنج‌ساله گروه برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ قرار داد. در این ملاقات بر موضوعاتی همچون تنوع‌بخشی اقتصادی، توسعه بخش خصوصی، تأمین مالی اسلامی، امنیت غذایی، توسعه بنگاه‌های کوچک و متوسط، توسعه سرمایه انسانی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی تأکید شد. از آنجا که بخش قابل توجهی از برنامه‌های توسعه‌ای برونئی تحت «چشم‌انداز برونئی ۲۰۳۵» بر کاهش وابستگی اقتصاد به بخش نفت و گاز و توسعه بخش‌های جدید اقتصادی استوار است، همکاری با بانک توسعه اسلامی می‌تواند برای این کشور در زمینه تأمین مالی، انتقال دانش و ظرفیت‌سازی اهمیت داشته باشد.
الجاسر همچنین با دکتر محمد امین لیو عبدالله، وزیر دارایی دوم برونئی و رئیس علی‌البدل برونئی در بانک توسعه اسلامی، دیدار کرد. این ملاقات از حیث اجرایی اهمیت ویژه‌ای داشت، زیرا دو طرف درباره نحوه عملیاتی کردن چارچوب مشارکت کشوری جدید گفت‌وگو کردند. بر اساس توافق صورت‌گرفته، برای اجرای این چارچوب یک کمیته راهبری مشترک و سه کارگروه تخصصی ایجاد خواهد شد تا زمینه شناسایی، اولویت‌بندی و پیشبرد پروژه‌های مناسب را فراهم کنند. تأمین مالی اسلامی، امنیت غذایی و حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط از محورهای اصلی مورد اشاره در این چارچوب بوده است.
همچنین رئیس بانک توسعه اسلامی‌با دکتر عبدالمناف بن حاجی متوسین، وزیر هماهنگ‌کننده سیاست‌های اقتصادی و وزیر اقتصاد، تجارت و صنعت برونئی، دیدار کرد. این ملاقات بیشتر بر ابعاد اقتصادی و ضرورت تسریع روند تنوع‌بخشی اقتصاد برونئی متمرکز بود. طرفین درخصوص افزایش بهره‌وری، ایجاد ارزش افزوده، توسعه بخش خصوصی، تقویت بنگاه‌های کوچک و متوسط، امنیت غذایی و تسهیل دسترسی بخش خصوصی به منابع مالی گفت‌وگو کردند. استفاده از ابزارهای مالی اسلامی‌به‌ویژه صکوک، نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این دیدار بود. از نکات مهم این ملاقات آن است که همکاری مورد نظر صرفاً به تأمین مالی پروژه‌های دولتی محدود نشده و توسعه بخش خصوصی و افزایش ظرفیت بنگاه‌های کوچک و متوسط نیز به‌عنوان یکی از محورهای اصلی همکاری مورد توجه قرار گرفته است. این موضوع با سیاست‌های جاری برونئی برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی غیردولتی و ایجاد منابع جدید رشد اقتصادی ارتباط مستقیم دارد.
در ادامه، الجاسر با محمد تشیم بن پگیران حاجی حسن، وزیر امور دینی برونئی، نیز دیدار کرد. این ملاقات از نظر ارتباط میان فعالیت‌های بانک توسعه اسلامی و ساختار اقتصاد اسلامی‌برونئی حائز اهمیت است. در این دیدار، دو طرف درباره توسعه تأمین مالی اسلامی و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های اوقاف گفت‌وگو کردند. تقویت چارچوب‌های قانونی و حکمرانی اوقاف، استفاده مولد از دارایی‌های وقفی، امکان استفاده از ابزارهای مالی اسلامی و بررسی ظرفیت «صندوق سرمایه‌گذاری املاک اوقاف (Awqaf Properties Investment Fund – APIF) » از جمله موضوعات مطرح‌شده بود. طرح موضوع APIF نشان می‌دهد که همکاری جدید IsDB با برونئی صرفاً به حوزه‌های متعارف توسعه اقتصادی محدود نیست و ظرفیت‌های مرتبط با اقتصاد اسلامی، اوقاف و دارایی‌های وقفی نیز می‌تواند در قالب پروژه‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری مورد استفاده قرار گیرد. در صورت عملیاتی شدن این موضوع، دارایی‌های وقفی می‌توانند به‌عنوان منابعی برای ایجاد درآمد پایدار و تأمین مالی پروژه‌های اجتماعی و اقتصادی مورد استفاده قرار گیرند؛ هرچند در مرحله فعلی پروژه مشخصی در این زمینه اعلام نشده است.
علاوه بر انجام چهار دیدار رسمی اشاره شده، مراسم رسمی راه‌اندازی چارچوب مشارکت کشوری نیز با حضور مقامات برونئی و هیأت بانک توسعه اسلامی‌برگزار شد.
مهم‌ترین رویداد سفر، راه‌اندازی رسمی «چارچوب مشارکت کشوری برونئی و گروه بانک توسعه اسلامی‌برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸» بود. این چارچوب نخستین چارچوب مشارکت کشوری رسمی میان دو طرف محسوب می‌شود و هدف آن ایجاد یک سازوکار منظم برای تبدیل اولویت‌های توسعه‌ای برونئی به پروژه‌ها و برنامه‌های قابل اجرا است. چارچوب مذکور با برنامه‌های توسعه‌ای برونئی و راهبرد جدید ده‌ساله بانک توسعه اسلامی هماهنگ شده و قرار است از ظرفیت‌های مختلف گروه IsDBشامل منابع مالی، دانش تخصصی، ظرفیت‌سازی و ابزارهای تأمین مالی اسلامی، برای پیشبرد اولویت‌های تعیین‌شده استفاده شود. در این چارچوب، سه حوزه «تأمین مالی اسلامی، امنیت غذایی و بنگاه‌های کوچک و متوسط» برجستگی ویژه‌ای دارند. در کنار این سه محور، تنوع‌بخشی اقتصادی، توسعه بخش خصوصی، افزایش بهره‌وری، ایجاد ارزش افزوده، توسعه سرمایه انسانی، دیجیتالی‌سازی و استفاده از ابزارهای مالی اسلامی نیز در مجموعه همکاری‌های مورد نظر قرار گرفته‌اند. بر اساس سازوکار تعیین‌شده، کمیته راهبری مشترک و سه کارگروه تخصصی مسئول پیگیری و تبدیل این اولویت‌ها به ابتکارات و پروژه‌های مشخص خواهند بود.
در همین ارتباط، توجه به امنیت غذایی از اهمیت خاصی برخوردار است. برونئی با وجود برخورداری از درآمد سرانه بالا، بخش قابل توجهی از نیازهای غذایی خود را از خارج تأمین می‌کند و افزایش تولید داخلی و مقاوم‌سازی زنجیره تأمین غذا یکی از موضوعات مورد توجه دولت این کشور است. از این رو، قرار گرفتن امنیت غذایی در میان محورهای اصلی چارچوب مشارکت کشوری (CEF) می‌تواند زمینه تعریف پروژه‌هایی در زمینه کشاورزی، فناوری‌های نوین کشاورزی، افزایش بهره‌وری، زنجیره ارزش و تأمین مالی بخش خصوصی را فراهم کند.
توجه ویژه به بنگاه‌های کوچک و متوسط نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. بانک توسعه اسلامی تلاش دارد علاوه بر تأمین مالی دولت‌ها، نقش بیشتری در توسعه بخش خصوصی کشورهای عضو ایفا کند. در مورد برونئی نیز حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط (SME) می‌تواند با هدف افزایش اشتغال، ایجاد ارزش افزوده داخلی و کاهش وابستگی به درآمدهای حاصل از نفت و گاز مورد استفاده قرار گیرد.
موضوع توسعه تأمین مالی اسلامی نیز یکی دیگر از محورهای مهم این سفر بود. برونئی از کشورهای فعال در زمینه بانکداری و مالی اسلامی در جنوب شرق آسیا محسوب می‌شود و استفاده از ابزارهایی مانند صکوک می‌تواند در تأمین مالی پروژه‌های توسعه‌ای و نیز تعمیق بازار سرمایه اسلامی این کشور نقش داشته باشد. همزمانی سفر الجاسر با تحولات اخیر بازار مالی اسلامی‌برونئی، از جمله انتشار ابزارهای جدید صکوک، از این منظر قابل توجه است.
در مجموع، ترکیب ملاقات‌های رئیس IsDB در جریان این سفر نیز قابل توجه است. دیدار با سلطان در بالاترین سطح، سپس ملاقات با وزیر مسئول حوزه مالی، وزیر مسئول سیاست‌های اقتصادی و تجارت و وزیر امور دینی نشان می‌دهد که همکاری جدید برونئی و IsDB ماهیتی چندبعدی دارد و حوزه‌های اقتصادی، مالی، بخش خصوصی، امنیت غذایی و اقتصاد اسلامی را به صورت همزمان دربرمی‌گیرد.