علل و پیامدهای تزلزل اتحاد ساحل عاج و غنا در بازار جهانی کاکائو

ساحل عاج و غنا بزرگ‌ترین تولیدکنندگان کاکائو در جهان هستند و تلاش کرده‌اند با همکاری یکدیگر، نقش بیشتری در تعیین شرایط بازار و قیمت این محصول داشته باشند. اتحاد این دو کشور در صنعت کاکائو در سال ۲۰۱۸ با هدف افزایش قدرت این دو کشور در بازار جهانی، تقویت موقعیت آن‌ها در برابر شرکت‌های بزرگ بین‌المللی، بهبود درآمد کشاورزان و هماهنگ‌سازی سیاست‌های خرید و فروش کاکائو شکل گرفت. با این حال، اختلاف بر سر قیمت خرید کاکائو، افزایش قاچاق محصول از ساحل عاج به غنا، مشکلات مالی غنا و ضرورت رعایت مقررات زیست‌محیطی اروپا، همکاری میان دو کشور را با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده است.

اختلاف در قیمت خرید کاکائو

یکی از مهم‌ترین دلایل اختلاف میان دو کشور، تفاوت قابل‌توجه در قیمت خرید کاکائو از کشاورزان در فصل زراعی 2026-2027 است. بر اساس گزارش منتشرشده در اکتبر ۲۰۲۶، قیمت رسمی خرید هر کیلوگرم کاکائو در ساحل عاج ۱۲۰۰ فرانک سیفا و در غنا حدود ۲۱۰۰ فرانک سیفا اعلام شده است. این تفاوت قیمت باعث می‌شود کشاورزان و فروشندگان ساحل عاج تمایل بیشتری به فروش محصول خود در غنا داشته باشند چرا که می‌توانند از این طریق درآمد بیشتری کسب کنند. چنین وضعیتی با هدف اصلی اتحاد دو کشور، یعنی هماهنگی سیاست‌های خرید و تقویت موقعیت مشترک آن‌ها در بازار جهانی، سازگار نیست و  تفاوت در سیاست‌های داخلی آن‌ها زمینه رقابت و اختلاف میان خودشان را فراهم کرده است.

قاچاق کاکائو از ساحل عاج به غنا

تفاوت قیمت خرید در دو کشور، انگیزه قاچاق کاکائو از ساحل عاج به غنا را افزایش داده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، برخی خریداران غنایی در مناطق مرزی به کشاورزان ساحل عاج برای هر کیلوگرم کاکائو بین ۱۶۵۰ تا ۱۷۰۰ فرانک سیفا پیشنهاد می‌کنند، مبلغی که از نرخ رسمی خرید در ساحل عاج بیشتر است. ادامه این روند می‌تواند پیامدهای متعددی داشته باشد. بخشی از کاکائوی تولیدشده در ساحل عاج به‌جای فروش از طریق مسیرهای رسمی این کشور، به غنا منتقل می‌شود. در نتیجه، درآمدهای حاصل از فروش محصول و آمار واقعی تولید و صادرات ساحل عاج تحت تأثیر قرار می‌گیرد. همچنین، مشخص کردن منشأ واقعی کاکائو و نظارت بر کیفیت و مسیر انتقال آن دشوارتر می‌شود. بنابراین، قاچاق کاکائو تنها به زیان اقتصادی ساحل عاج محدود نمی‌شود بلکه می‌تواند اعتماد میان دو کشور را کاهش دهد و اجرای توافق‌های مشترک آن‌ها را نیز با مشکل مواجه کند.

تفاوت در وضعیت مالی دو کشور

یکی دیگر از دلایل اختلاف، تفاوت در شرایط مالی و توانایی دو کشور برای تأمین هزینه خرید کاکائو است. غنا در سال‌های اخیر برای تأمین منابع مالی لازم جهت خرید محصول از کشاورزان و پرداخت مطالبات آن‌ها با مشکلاتی روبه‌رو بوده است. این کشور سال‌ها از طریق دریافت وام از مجموعه‌ای از بانک‌های بین‌المللی، هزینه خرید کاکائو را تأمین می‌کرد اما این روش در فصل زراعی ۲۰۲۴-۲۰۲۳ با مشکل مواجه شد و غنا از آن زمان به دنبال راه‌های جایگزین بوده است. تلاش برای جذب سرمایه از بازار مالی داخلی نیز تاکنون نتوانسته تمام مشکلات این بخش را برطرف کند. در چنین شرایطی، تعیین قیمت بالاتر برای خرید کاکائو می‌تواند به حفظ انگیزه کشاورزان برای فروش محصول به دولت و خریداران رسمی‌ کمک کند، اما هزینه تأمین مالی را نیز افزایش می‌دهد. در مقابل، ساحل عاج به دلیل حجم بسیار بالای تولید، باید هزینه‌های خرید و فروش محصول را در مقیاسی گسترده مدیریت کند. به همین دلیل، دو کشور ممکن است در تعیین قیمت مناسب و نحوه تأمین هزینه‌های خرید کاکائو به نتایج متفاوتی برسند؛ موضوعی که هماهنگی سیاست‌های آن‌ها را دشوار می‌کند.

کاهش تقاضا و مشکلات فروش کاکائو در بازار جهانی

تغییر شرایط بازار جهانی نیز بر اختلافات دو کشور تأثیر گذاشته است. زمانی که قیمت جهانی کاکائو کاهش می‌یابد یا شرکت‌های تولیدکننده شکلات خرید خود را کاهش می‌دهند، فروش محصول و تأمین هزینه‌های خرید از کشاورزان دشوارتر می‌شود. کاهش قیمت‌های جهانی، افت تقاضای شرکت‌های تولیدکننده شکلات و باقی ماندن بخشی از محصول فروش‌نرفته، از جمله عوامل این وضعیت بوده‌اند. در ساحل عاج نیز انباشته شدن ذخایر فروش‌نرفته در فصل گذشته، دولت را به مداخله برای خرید بخشی از محصول وادار کرد. این شرایط نشان می‌دهد که دو کشور با وجود همکاری برای تقویت موقعیت خود در بازار جهانی، همچنان با مشکلات مشابهی روبه‌رو هستند اما به دلیل تفاوت در منابع مالی و شیوه مدیریت بازار، نمی‌توانند همیشه راه‌حل‌های یکسانی در پیش بگیرند.

مقررات اروپا و ضرورت مشخص شدن منشأ کاکائو

عامل دیگر، مقررات زیست‌محیطی اتحادیه اروپا است. این اتحادیه برای جلوگیری از ورود محصولاتی که با تخریب جنگل‌ها ارتباط دارند، مقرراتی وضع کرده است که کاکائو نیز مشمول آن می‌شود. از آنجا که بخش بزرگی از کاکائوی ساحل عاج به اروپا صادر می‌شود، رعایت این مقررات برای ادامه صادرات این کشور اهمیت زیادی دارد. ساحل عاج و غنا در همین راستا از استاندارد آفریقایی آراس ـ ۱۰0۰ و ایجاد سازوکارهای دقیق‌تر برای رهگیری کاکائو حمایت کرده‌اند. هدف این است که بتوان منشأ هر محموله را مشخص کرد و دریافت که محصول از کدام مزرعه به دست آمده است. برای اجرای این برنامه، باید اطلاعات مزارع و کشاورزان ثبت شود و مسیر انتقال کاکائو از محل تولید تا زمان صادرات قابل پیگیری باشد. قاچاق محصول از یک کشور به کشور دیگر و ثبت آن به نام کشوری که محل واقعی تولید نبوده است، می‌تواند این فرایند را مختل کند. در نتیجه، مقررات اروپا از یک سو دو کشور را به همکاری بیشتر برای حفظ بازار صادراتی خود تشویق می‌کند، اما از سوی دیگر، اختلاف در قیمت خرید و قاچاق کاکائو، اجرای برنامه‌های مشترک آن‌ها را دشوارتر می‌سازد.

در مجموع، همکاری ساحل عاج و غنا برای مدیریت بازار جهانی کاکائو با چالش‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده است. اختلاف قابل‌توجه قیمت خرید کاکائو در دو کشور، مشکلات مالی غنا و تأخیر در پرداخت مطالبات کشاورزان، زمینه را برای قاچاق و انتقال غیرقانونی دانه‌های کاکائوی ساحل عاج به غنا فراهم کرده است. این وضعیت می‌تواند تلاش دو کشور برای هماهنگی سیاست‌های تولید و فروش و تقویت قدرت چانه‌زنی آن‌ها در بازار جهانی را تضعیف کند.

منابع:

https://www.jeuneafrique.com/1852211/economie-entreprises/cacao-pourquoi-lalliance-entre-la-cote-divoire-et-le-ghana-vacille/

https://africtelegraph.com/blog/la-cote-divoire-rompt-laccord-cacao-dharmonisation-avec-le-ghana/