عدم جذابیت پالایش نفت برای شرکت‌های بزرگ نفتی در آفریقا
در حالی که دانگوته، بخش پالایش نفت را احیا می‌کند، غول‌های صنعت از این بخش در قاره آفریقا دوری می‌کنند.
در قاره آفریقا، تبدیل نفت خام به بنزین، گازوئیل، نفت سفید و سایر فرآورده‌های نفتی تصفیه شده به‌ویژه برای آلیکو دانگوته سودآور است. پالایشگاه بزرگ لکی متعلق به او در نه ماه اول سال ۲۰۲۶ درآمدی معادل ۲۲.۵ میلیارد دلار و سود خالصی معادل ۴.۷۳ میلیارد دلار را ثبت کرد. در حالی که این غول نیجریه‌ای خود را برای ساخت یک پالایشگاه جدید در کنیا با ظرفیت پیش‌بینی شده ۷۰۰۰۰۰ بشکه در روز آماده می‌کند، شرکت‌های بزرگ نفتی از این فعالیت در آفریقا رویگردان شده‌اند.
خروج شرکت‌های بزرگ
در حالی که خروج شرکت آمریکایی شورون از پالایشگاه‌های آفریقا به سال ۲۰۱۷ برمی‌گردد، شل و بی‌پی سهام خود را در ساپرف، بزرگترین مجتمع پالایشگاهی در آفریقای جنوبی، در سال ۲۰۲۴ فروختند. توتال انرژیز، که سهام آن در سونارا در کامرون اکنون به ۰.۴۲٪ محدود شده است، همچنین سهام خود را در شرکت آفریقای جنوبی ناترف (۳۶٪) در سال ۲۰۲۳ و در شرکت پالایشگاه ساحل عاج (SIR، ۲۰٪) در سال ۲۰۲۴ فروخت.
محمد جولین ندائو، بنیانگذار شرکت بازرگانی اوکاپی انرژی مستقر در ژنو، توضیح می‌دهد: «پالایش یک فعالیت ساختاری و تاریخی زیان‌آور است. در آفریقا، شرکت‌های بزرگ در این بخش ضرر می‌کنند و با اکتشاف و تولید سود می‌برند.» دلیل آن چیست؟ بازارهای پراکنده آفریقا، تأسیسات پالایش قدیمی و کوچک، که بهینه‌سازی را در زمینه استانداردهای دائماً در حال تغییر فرآورده‌های نفتی تصفیه شده دشوار می‌کند.
محمد جولین ندائو اضافه می‌کند: «برای کاهش میزان گوگرد گازوئیل، باید در زیرساخت‌های اضافی سرمایه‌گذاری کنید که بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار هزینه خواهد داشت. اما امروز هرگز نمی‌توانید چنین سرمایه‌گذاری را در یک کشور آفریقایی جبران کنید.» علاوه بر این، در سال‌های اخیر، از سونارا تا سمیر در مراکش، و از جمله سایت‌های واری و پورت هارکورت در نیجریه، بسیاری از پالایشگاه‌های دولتی آفریقا با مشکلات مالی و عملیاتی، حتی در مورد سمیر، ورشکستگی، مواجه شده‌اند.
محدودیت‌های عملیاتی
پالایش نسبت به اکتشاف و تولید، بخشی که شرکت‌های بزرگ همچنان به سرمایه‌گذاری‌های سنگین در این قاره ادامه می‌دهند، کمتر امیدوارکننده تلقی می‌شود. این امر به‌ویژه با توجه به اینکه پالایشگاه‌های آفریقایی برای رقابت با تأسیسات آمریکایی یا مستقر در خلیج فارس تلاش می‌کنند، صادق است. برخلاف ایالات متحده و خاورمیانه، پالایشگاه‌های این قاره از مزایای ساختاری، از جمله دسترسی مستقیم به نفت خام و انرژی کم‌هزینه، بهره‌مند نیستند.
برای بهره‌برداری از بزرگترین پالایشگاه تک‌قطاری جهان با ظرفیت کامل، آلیکو دانگوته مجبور شد نفت خام را از ایالات متحده وارد کند. با وجود توافق «نایرا در برابر نفت خام» که برای تقویت تبادل ارز محلی طراحی شده است، نیجریه، تولیدکننده پیشرو نفت این قاره با ۱.۵ میلیون بشکه در روز، نتوانسته است نیازهای رو به رشد نفت خام پالایشگاه لکی را برآورده کند.
شارل تیمله، مدیر بخش آفریقا در شرکت بازرگانی BGN مستقر در ژنو، با تاسف می‌گوید: «فراتر از این محدودیت‌ها، کل چارچوب لجستیکی پیرامون این واحد صنعتی - خطوط لوله، جاده‌ها و به‌ویژه زیرساخت‌های انرژی - وجود ندارد. این امر هزینه‌های اضافی ایجاد می‌کند.» از نظر این متخصص اهل ساحل عاج در تجارت و توزیع نفت، این وظیفه کشورهای آفریقایی است که در شبکه‌های جاده‌ای و پایانه‌های ذخیره‌سازی سرمایه‌گذاری کنند تا کمبود مزمن زیرساخت‌های نفتی که به شدت بر تصمیمات سرمایه‌گذاری در پالایش آفریقا تأثیر می‌گذارد، برطرف شود.
پیش‌بینی کاهش تقاضای جهانی
در زمانی که تنش‌ها در خاورمیانه جذابیت نفت و گاز آفریقا را احیا می‌کند، آیا افزایش حاشیه سود پالایش می‌تواند بازگشت قدرتمند غول‌های هیدروکربنی به این بخش در آفریقا را توجیه کند؟ محمد جولین ندائو معتقد است: «شرکت‌های بزرگ، موقعیت‌های فعلی خود را در بازارهای سودآورتر دیگر حفظ خواهند کرد. سرمایه‌گذاری در جای دیگر و ارسال کشتی‌های باری محصولات پالایش‌شده به آفریقا ساده‌تر و سودآورتر است.»
TotalEnergies، تنها شرکت بزرگ دارای عملیات توزیع در این قاره، به دنبال افزایش ظرفیت کلی پالایش خود نیست، بلکه به دنبال حفظ مجموعه‌ای از پالایشگاه‌های «یکپارچه، کارآمد و مقاوم» است. این گروه فراتر از پالایشگاه‌های اروپایی خود در فرانسه و بلژیک، تأسیساتی را در پورت آرتور، تگزاس، کره جنوبی و عربستان سعودی با ظرفیت کل فرآوری تقریباً ۱.۷ میلیون بشکه در روز اداره می‌کند. در همین حال، BP پالایشگاه گلزنکیرشن خود در آلمان را به گروه Klesch واگذار کرده است تا «بر سودآورترین کسب‌وکارهای یکپارچه خود تمرکز کند.»
اگرچه تقاضا برای فرآورده‌های نفتی تصفیه‌شده در این قاره رو به افزایش است، اما طبق پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، انتظار می‌رود که این تقاضا در سطح جهانی کاهش یابد. یکی از مدیران اجرایی یک گروه نفتی بین‌المللی نتیجه می‌گیرد: «این بدان معناست که ظرفیت پالایش جهانی همچنان مازاد خواهد ماند و بنابراین شرکت‌های بزرگ نفتی انگیزه کمتری برای سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های جدید خواهند داشت.» از این پس، آینده پالایش آفریقا در دست صنعتگرانی است که تصمیم گرفته‌اند ظرفیت‌های خود را در این قاره تقویت کنند، مانند دانگوت در کنیا و کامرون، و همچنین در دست صنعتگرانی از ایالت‌هایی که آماده افزایش تولید پالایشگاه‌های دولتی هستند، در این مورد، ساحل عاج با SIR و سنگال با شرکت پالایش آفریقا (SAR).
منبع:
https://www.jeuneafrique.com/1857715/economie-entreprises/totalenergies-shell-bp-pourquoi-le-raffinage-ne-seduit-plus-les-majors-en-afrique/