ثروتمندان بسیار ثروتمند جهان ۴۰۰ برابر بیشتر از فقرا در تشدید تغییرات اقلیمی نقش دارند؛ هشدار جدید آکسفام درباره نابرابری زیست‌محیطی

گزارش جدید سازمان بین‌المللی آکسفام نشان می‌دهد افراد متعلق به ثروتمندترین ۰٫۱ درصد جمعیت جهان، تقریباً ۴۰۰ برابر بیشتر از افراد نیمه فقیر جمعیت جهان در تشدید موج‌های گرمای شدید نقش دارند. این گروه که حدود ۸ میلیون نفر را شامل می‌شود، در مجموع بیش از نیمی از جمعیت جهان را در انتشار آلاینده‌های کربنی پشت سر گذاشته‌اند؛ در حالی که بخش بزرگی از پیامدهای بحران اقلیمی متوجه جوامع کم‌درآمد است. آکسفام همچنین هشدار می‌دهد که برخی از ثروتمندان نه‌تنها از صنایع آلاینده سود می‌برند، بلکه از بازسازی مناطق آسیب‌دیده از بلایای اقلیمی نیز درآمد کسب می‌کنند.

بر اساس گزارشی که سازمان آکسفام در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرده است، نابرابری اقتصادی در جهان به یکی از عوامل مهم تشدید بحران اقلیمی تبدیل شده است. یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد سبک زندگی پرمصرف، استفاده گسترده از هواپیماهای خصوصی و سرمایه‌گذاری در صنایع آلاینده، سهم نامتناسبی از انتشار گازهای گلخانه‌ای را به ثروتمندترین افراد جهان اختصاص داده است.

مطابق این بررسی، ثروتمندترین ۰٫۱ درصد جمعیت جهان، معادل حدود ۸ میلیون نفر، بیش از ۳٫۵ میلیارد نفر از فقیرترین مردم جهان آلودگی کربنی تولید می‌کنند. همچنین سهم انتشار این گروه از کل جمعیت منطقه جنوب صحرای آفریقا، با جمعیتی حدود ۱٫۳ میلیارد نفر، بیش از سه برابر برآورد شده است. 

تفاوت چشمگیر سهم ثروتمندان در بحران گرما

یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش آکسفام، ارتباط میان انتشار کربن ثروتمندان و تشدید موج‌های گرمای شدید است. برآورد این سازمان نشان می‌دهد یک فرد از گروه ثروتمندترین ۰٫۱ درصد جهان، تقریباً ۴۰۰ برابر بیشتر از یک فرد متعلق به نیمه فقیر جمعیت جهان در ایجاد شرایط اقلیمی منجر به موج‌های گرمای شدید نقش داشته است. آکسفام همچنین اعلام کرده است که ثروتمندترین یک درصد جمعیت جهان از سال ۱۹۹۰ تاکنون مسئول حدود ۲۰ درصد گرمایش جهانی بوده‌اند. انتشار آلاینده‌های این گروه در یک سال، بر اساس مدل‌سازی‌های گزارش، می‌تواند تا حدود ۱٫۹ میلیون مرگ زودرس ناشی از گرما در جهان ایجاد کند؛ مرگ‌هایی که حدود ۷۸ درصد آن‌ها در کشورهای با درآمد پایین و متوسط رو به پایین رخ خواهد داد.

 

وضعیت هلند؛ فاصله قابل توجه میان ثروتمندان و اقشار کم‌درآمد

گزارش آکسفام به وضعیت هلند نیز پرداخته و نشان می‌دهد شکاف انتشار کربن میان طبقات اقتصادی در این کشور قابل توجه است. بر اساس این گزارش، ثروتمندترین ۰٫۱ درصد جمعیت هلند، شامل حدود ۱۷ هزار نفر، ۱۸ برابر بیشتر از فقیرترین ۵۰ درصد جمعیت کشور، معادل حدود ۸٫۸ میلیون نفر، دی‌اکسید کربن منتشر می‌کنند. به بیان دیگر، یک فرد بسیار ثروتمند در هلند طی تنها دو سال، به اندازه یک فرد از نیمه کم‌درآمد جمعیت کشور در طول ۳۰ سال انتشار کربن دارد. این آمار نشان می‌دهد نابرابری زیست‌محیطی تنها مختص کشورهای فقیر نیست و در اقتصادهای پیشرفته اروپایی نیز وجود دارد.

 

سودآوری از بحران؛ ثروتمندان در دو سوی ماجرا

یکی دیگر از محورهای مهم گزارش، بهره‌برداری اقتصادی برخی سرمایه‌گذاران ثروتمند از پیامدهای تغییرات اقلیمی است. آکسفام معتقد است بخشی از این سرمایه‌گذاران، از یک سو در صنایع سوخت‌های فسیلی و سایر فعالیت‌های آلاینده سرمایه‌گذاری می‌کنند و از سوی دیگر در شرکت‌های فعال در زمینه بیمه، تجهیزات مقابله با آتش‌سوزی، ساخت‌وساز و بازسازی مناطق آسیب‌دیده از بلایای طبیعی سهام دارند.

بر اساس برآورد این سازمان، بازار جهانی بازسازی پس از بلایای اقلیمی می‌تواند از حدود ۷۰ میلیارد دلار به ۹۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۹ افزایش یابد. آکسفام در شاخص جدید خود با عنوان «تخریب و بازسازی» (Destroy & Rebuild Index)، تعداد ۲۱۷ شرکت را شناسایی کرده است که از طریق فعالیت در صنایع آلاینده یا ارائه خدمات مرتبط با آمادگی، مقابله و بازسازی پس از بحران‌های اقلیمی سود می‌برند. این سازمان همچنین اعلام کرده است که شرکت‌های بلک‌راک و ونگارد در ۹۲ درصد شرکت‌های شناسایی‌شده در این شاخص سرمایه‌گذاری دارند و مجموع سرمایه‌گذاری آن‌ها در این مجموعه شرکت‌ها از یک تریلیون دلار فراتر می‌رود.

پیامدهای بحران اقلیمی؛ فقرا بیشترین هزینه را می‌پردازند

در حالی که ثروتمندان توانایی بیشتری برای محافظت از خود در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی دارند، اقشار کم‌درآمد بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند. افزایش قیمت مواد غذایی، تخریب خانه‌ها و زمین‌های کشاورزی بر اثر سیل و خشکسالی، از دست رفتن منابع درآمدی و دشواری تأمین هزینه‌های بازسازی، فشار مضاعفی بر این گروه‌ها وارد می‌کند.

آکسفام هشدار داده است که تا سال ۲۰۵۰ ممکن است حدود یک میلیارد نفر، معادل ۱۰ درصد جمعیت جهان، در نتیجه بحران اقلیمی مجبور به ترک محل زندگی خود شوند. بخش عمده این آوارگی‌ها در کشورهای جنوب جهان اتفاق خواهد افتاد.

 

درخواست آکسفام از دولت‌ها برای مقابله با نابرابری اقلیمی

این سازمان از دولت‌ها، به‌ویژه کشورهای شرکت‌کننده در نشست بین‌المللی اقلیم COP31 در ترکیه، خواسته است سیاست‌های جدی‌تری برای کاهش انتشار کربن از سوی ثروتمندان و شرکت‌های بزرگ آلاینده اتخاذ کنند. از جمله پیشنهادهای آکسفام می‌توان به وضع مالیات بیشتر بر ثروت‌های کلان، درآمدهای حاصل از سوخت‌های فسیلی و کالاهای لوکس پرآلاینده مانند هواپیماهای خصوصی اشاره کرد. این سازمان همچنین خواستار افزایش کمک‌های مالی بلاعوض به کشورهای فقیر برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و جلوگیری از سودجویی شرکت‌ها از بلایای طبیعی شده است.

 گزارش جدید آکسفام بار دیگر نشان می‌دهد بحران تغییرات اقلیمی صرفاً یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه با نابرابری اقتصادی و توزیع ناعادلانه منابع و مسئولیت‌ها ارتباط مستقیم دارد. در شرایطی که ثروتمندترین افراد جهان سهم بسیار بیشتری در انتشار آلاینده‌ها دارند، فقیرترین جوامع با وجود نقش کمتر در ایجاد بحران، بیشترین هزینه‌های انسانی و اقتصادی آن را می‌پردازند. از نگاه آکسفام، بدون کاهش انتشار کربن از سوی ثروتمندان، محدود کردن قدرت اقتصادی صنایع آلاینده و حمایت مالی از جوامع آسیب‌پذیر، شکاف میان ثروتمندان و فقرا در برابر بحران اقلیمی عمیق‌تر خواهد شد.

منبع:

https://nltimes.nl/2026/10/27/super-rich-contributing-400-times-climate-change-poor-oxfam