کاهش سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌های هلند؛ سرمایه‌های بزرگ‌تر، شرکت‌های کمتری
اکوسیستم فناوری هلند در سال جاری با وضعیتی دوگانه روبه‌رو شده است: اگرچه حجم سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های در حال رشد افزایش یافته، تعداد شرکت‌هایی که موفق به جذب سرمایه شده‌اند کاهش پیدا کرده است. این روند به‌ویژه در مراحل اولیه فعالیت شرکت‌ها و در ارتباط با سرمایه‌گذاران اروپایی نگران‌کننده است؛ زیرا می‌تواند فرصت شکل‌گیری شرکت‌های بزرگ فناوری در آینده را محدود کند. بر اساس آمارهای منتشرشده، استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های در حال رشد هلند در سه فصل نخست سال جاری در مجموع ۳.۱ میلیارد یورو سرمایه جذب کرده‌اند؛ رقمی‌که از کل سرمایه جذب‌شده در سال ۲۰۲۵ بیشتر است. با این حال، تعداد سرمایه‌گذاری‌ها در همین دوره به ۲۲۱ مورد رسیده، در حالی که این رقم در سال گذشته ۳۴۹ مورد بود. چند سال پیش تعداد سرمایه‌گذاری‌ها در حدود ۴۰۰ مورد قرار داشت. به این ترتیب، افزایش حجم سرمایه‌گذاری لزوماً به معنای گسترش فعالیت سرمایه‌گذاران یا بهبود دسترسی شرکت‌های بیشتری به منابع مالی نیست. بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌ها اکنون در قالب معاملات بزرگ و در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری تراشه متمرکز شده است.
اکوسیستم فناوری هلند در سال جاری با وضعیتی دوگانه روبه‌رو شده است: اگرچه حجم سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های در حال رشد افزایش یافته، تعداد شرکت‌هایی که موفق به جذب سرمایه شده‌اند کاهش پیدا کرده است. این روند به‌ویژه در مراحل اولیه فعالیت شرکت‌ها و در ارتباط با سرمایه‌گذاران اروپایی نگران‌کننده است؛ زیرا می‌تواند فرصت شکل‌گیری شرکت‌های بزرگ فناوری در آینده را محدود کند.
بر اساس آمارهای منتشرشده، استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های در حال رشد هلند در سه فصل نخست سال جاری در مجموع ۳.۱ میلیارد یورو سرمایه جذب کرده‌اند؛ رقمی‌که از کل سرمایه جذب‌شده در سال ۲۰۲۵ بیشتر است. با این حال، تعداد سرمایه‌گذاری‌ها در همین دوره به ۲۲۱ مورد رسیده، در حالی که این رقم در سال گذشته ۳۴۹ مورد بود. چند سال پیش تعداد سرمایه‌گذاری‌ها در حدود ۴۰۰ مورد قرار داشت.
به این ترتیب، افزایش حجم سرمایه‌گذاری لزوماً به معنای گسترش فعالیت سرمایه‌گذاران یا بهبود دسترسی شرکت‌های بیشتری به منابع مالی نیست. بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌ها اکنون در قالب معاملات بزرگ و در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری تراشه متمرکز شده است.
کاهش سرمایه‌گذاری در مراحل اولیه؛ نگرانی درباره آینده شرکت‌های فناوری
مارتین فان دام، رئیس انجمن سرمایه‌گذاران هلند (NVP)، کاهش تعداد سرمایه‌گذاری‌ها را نگران‌کننده می‌داند. به گفته او، این روند به‌ویژه در مراحل اولیه فعالیت شرکت‌ها دیده می‌شود؛ همان مرحله‌ای که شرکت‌های مستعد رشد و بازیگران بزرگ آینده باید در آن شکل بگیرند. لوشین بورم، رئیس انجمن استارت‌آپ‌های هلند، نیز معتقد است کاهش سرمایه‌گذاری در مراحل اولیه، پایه هرم رشد شرکت‌ها را کوچک‌تر می‌کند. به تعبیر او، وقتی تعداد کمتری از استارت‌آپ‌ها امکان جذب سرمایه و رشد پیدا کنند، در نهایت تعداد شرکت‌هایی نیز که می‌توانند به مجموعه‌های بزرگی مانند آدین (Adyen) یا بوکینگ (Booking) تبدیل شوند، کاهش خواهد یافت.
به گفته بورم، وضعیت در ایالات متحده متفاوت است؛ زیرا هرم سرمایه‌گذاری در آن کشور گسترده‌تر است و استارت‌آپ‌ها منابع مالی بیشتری در اختیار دارند. این موضوع موقعیت اولیه آن‌ها را برای توسعه و رقابت تقویت می‌کند.
یکی از عوامل مؤثر در کاهش سرمایه‌گذاری، کند شدن روند شکل‌گیری شرکت‌های نوپای جدید است. سازمان تک‌لیپ (Techleap)، از نهادهای فعال در تقویت بخش فناوری هلند، در گزارشی که در ماه سپتامبر منتشر کرد، اعلام کرده است تعداد سالانه شرکت‌های منشعب‌شده از دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی و پژوهشی طی چند سال گذشته افزایش نیافته است. از سوی دیگر، افزایش رقابت میان استارت‌آپ‌ها و ریسک‌های ناشی از گسترش هوش مصنوعی باعث شده سرمایه‌گذاران در انتخاب شرکت‌ها محتاط‌تر عمل کنند. اکنون مسائلی مانند امکان حفاظت از ایده تجاری، تجربه اعضای تیم مدیریتی و احتمال موفقیت واقعی کسب‌وکار اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
کاهش تعداد معاملات خروج (Exit)، یعنی فروش یا واگذاری شرکت‌ها و سهام آن‌ها، نیز بر این روند تأثیر گذاشته است. وقتی سرمایه‌گذاران فرصت‌های کمتری برای فروش سرمایه‌گذاری‌های خود داشته باشند، امکان بازگرداندن منابع مالی به تأمین‌کنندگان سرمایه کاهش می‌یابد و تمایل آن‌ها برای سرمایه‌گذاری‌های جدید نیز کمتر می‌شود.
تمرکز سرمایه بر هوش مصنوعی و تراشه؛ عقب‌ماندگی برخی بخش‌ها
یکی از ویژگی‌های مهم بازار سرمایه‌گذاری فناوری در سال جاری، تمرکز منابع مالی بر هوش مصنوعی و فناوری تراشه است. بر اساس گزارش KPMG، این دو حوزه اکنون حدود ۷۰ درصد سرمایه خطرپذیر در اروپا را به خود اختصاص می‌دهند. در هلند، شرکت تراشه‌سازی نیرفیلد اینسترومنتس (Nearfield Instruments) مستقر در روتردام، امسال ۳۸۰ میلیون دلار سرمایه جذب کرده است. شرکت هوش مصنوعی جنرال اینتویشن (General Intuition) نیز موفق به جذب ۵۴۰ میلیون دلار شده است.
در حالی که حوزه زیست‌فناوری همچنان عملکرد نسبتاً خوبی دارد، فناوری‌های پایدار و فناوری کشاورزی از این روند عقب مانده‌اند. این تمرکز سرمایه بر معاملات بزرگ، توانایی سرمایه‌گذاران هلندی برای رقابت را نیز تحت فشار قرار داده است. فان دام می‌گوید سرمایه‌گذاران داخلی منابع مالی کافی برای همراهی با چنین معاملات بزرگی ندارند؛ به‌ویژه در مقایسه با سرمایه‌گذاران آمریکایی.
کاهش حضور سرمایه‌گذاران اروپایی و افزایش نقش آمریکا
یکی از مهم‌ترین نکات گزارش، کاهش فعالیت سرمایه‌گذاران اروپایی در بازار فناوری هلند است. بر اساس داده‌های PitchBook، تعداد معاملات سرمایه‌گذاران اروپایی و هلندی در هلند با باقی ماندن دو ماه تا پایان سال، ۴۳ درصد کاهش یافته است. سرمایه‌گذاران آمریکایی نیز بیش از یک‌چهارم معاملات کمتری را در هلند نهایی کرده‌اند.
با این حال، ارزش سرمایه‌گذاری آمریکایی‌ها افزایش یافته است. طبق داده‌های Dealroom، سرمایه‌گذاران آمریکایی در ده ماه نخست سال جاری ۱.۲ میلیارد دلار در هلند سرمایه‌گذاری کرده‌اند؛ رقمی‌که نسبت به دوره مشابه ۶۰ درصد افزایش نشان می‌دهد.
اگر این روند ادامه پیدا کند، آمریکایی‌ها بار دیگر به بزرگ‌ترین تأمین‌کننده مالی شرکت‌های نوپای هلند تبدیل خواهند شد. آخرین بار این اتفاق در سال ۲۰۲۱ رخ داد؛ سالی که اوج سرمایه‌گذاری جهانی در استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های در حال رشد بود.
تجربه یک استارت‌آپ هلندی نیز شکاف میان اظهارات و عملکرد سرمایه‌گذاران اروپایی را نشان می‌دهد. این شرکت در تابستان امسال تلاش کرد از سرمایه‌گذاران اروپایی منابع مالی جذب کند، زیرا به گفته مدیرعامل آن، استقلال دیجیتال برای شرکت اهمیت داشت. اما سرمایه‌گذاران از شرکت ضمانت‌هایی درباره مشتریان درخواست کردند که در آن زمان امکان ارائه آن‌ها وجود نداشت.
مدتی بعد، شرکت موفق شد مشتری بزرگی جذب کند که به گفته مدیرعامل، طی پنج سال آینده ۲۶۰ میلیون یورو درآمد ایجاد خواهد کرد. مدیرعامل این شرکت با انتقاد از وضعیت موجود می‌گوید با وجود تأکید فراوان بر ضرورت تقویت فناوری اروپا، شرکت‌ها هنگام نیاز به سرمایه ناچارند به سراغ سرمایه‌گذاران آمریکایی یا خاورمیانه‌ای بروند.
انتقاد از دولت و ضرورت ایجاد صندوق‌های بزرگ‌تر
فعالان بخش فناوری معتقدند سیاست‌های دولتی نیز در بهبود شرایط سرمایه‌گذاری نقش کافی ایفا نکرده‌اند. فان دام از تصمیم دولت برای کاهش ۴۰ میلیون یورو از بودجه برنامه‌های حمایتی استارت‌آپ‌ها، از جمله صندوق آینده (Future Fund)، انتقاد کرده است. به گفته او، این برنامه‌ها می‌توانند سالانه از صدها استارت‌آپ حمایت کنند.
بورم نیز خواستار اقدام سریع‌تر دولت برای جذاب‌تر کردن سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌ها از طریق مشوق‌های مالیاتی است. او به مدل سوئدی اشاره می‌کند که در توافق‌نامه ائتلافی دولت هلند نیز درباره آن بحث شده بود.
فان دام در کنار این اقدامات، ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری بزرگ‌تر را ضروری می‌داند. او معتقد است نهاد ملی جدید سرمایه‌گذاری هلند (National Investment Institution)، با ۶.۶ میلیارد یورو دارایی تحت مدیریت، می‌تواند نقش مهمی در این زمینه ایفا کند. به باور او، افزایش منابع مالی این نهاد امکان ایجاد صندوق‌های بزرگ‌تر را فراهم می‌کند و مشارکت صندوق‌های بازنشستگی را نیز آسان‌تر خواهد کرد. از آنجا که صندوق‌های بازنشستگی معمولاً مبالغ بزرگی سرمایه‌گذاری می‌کنند، حضور آن‌ها می‌تواند ظرفیت مالی هلند را برای مشارکت در دورهای بزرگ تأمین سرمایه افزایش دهد. فان دام تأکید می‌کند که هلند برای حفظ رقابت‌پذیری خود به این منابع نیاز دارد و نباید یک سال دیگر را صرف بحث درباره ساختار نهاد سرمایه‌گذاری ملی کند.