رشد صادرات دارویی صربستان
صنعت داروسازی صربستان در سال ۲۰۲۵ با وجود رشد ۳۹ درصدی صادرات و رسیدن آن به ۹۲۵.۱ میلیون یورو، به دلیل واردات ۲.۶ میلیارد یورویی محصولات دارویی و پزشکی که عمدتاً شامل داروهای نوآورانه از اتحادیه اروپا و سوئیس و مواد موثره دارویی (API) از چین و هند است. با کسری تجاری ۱.۷ میلیارد یورویی مواجه شده است. ساختار تولیدی صربستان که شرکتهای بزرگی مانند هوموفارم و گالنیکا در آن فعال هستند، عمدتاً بر داروهای ژنریک، بستهبندی و مونتاژ تمرکز دارد و اتکای شدیدی به زنجیرههای تأمین خارجی نشان میدهد؛ با این حال، سرمایهگذاریهای انجامشده بیش از آنکه صرف مالکیت فکری و تحقیق و توسعه شود، معطوف به توسعه تجهیزات و ظرفیتهای تولیدی است که تنها ۰.۹۷ درصد از GDP صربستان را تشکیل میدهد و کارشناسان عبور از تولیدات کمهزینه ژنریک به سمت زیستفناوری و داروهای زیستمشابه را اصلیترین مسیر رشد این صنعت میدانند.
تولید داخلی صربستان بر پایه داروهای ژنریک (عمومی) و مواد موثره وارداتی استوار است، در حالی که توسعه درمانهای نوآورانه بومی همچنان محدود باقی مانده است.صادرات دارویی صربستان در سال ۲۰۲۵ به ۹۲۵ میلیون یورو رسید، اما واردات آن تقریباً سه برابر بیشتر بود. صنعت داروسازی صربستان در حال گسترش صادرات خود و تولید دارو برای بازارهای خارجی است، با این حال همچنان به مواد موثره دارویی (API) وارداتی و داروهای ساختهشده، بهویژه محصولات پیچیدهتر و نوآورانه، وابسته است.
بر اساس دادههای اتاق بازرگانی صربستان، در سال ۲۰۲۵ صادرات محصولات دارویی و پزشکی صربستان به ۹۲۵.۱ میلیون یورو رسید، در حالی که واردات آن حدود ۲.۶ میلیارد یورو بود. کسری تجاری حاصل از آن حدود ۱.۷ میلیارد یورو بود و صادرات تنها ۳۵.۹ درصد از واردات را پوشش میداد.
صادرات رشد قابل توجهی داشته است. انجمن داروسازی و فعالیتهای پزشکی PKS در اعلام کرد که ارزش صادرات محصولات دارویی در سال ۲۰۲۵ به میزان ۳۹ درصد افزایش یافته، در حالی که میانگین نرخ رشد سالانه صادرات این بخش در پنج سال گذشته حدود ۱۹ درصد بوده است.
در همین حال، طبق تحلیلی که در ژوئیه امسال منتشر کرد، تولید محصولات و فرآوردههای دارویی پایه در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با سال قبل ۳.۱ درصد کاهش یافته است.
بر اساس آمار منتشر شده توسط انجمن داروسازی و فعالیتهای پزشکی، در سال ۲۰۲۵ ارزش فروش دارو و تجهیزات پزشکی از ۲.۲ میلیارد یورو فراتر رفت که معادل بیش از ۳۰۰ یورو به ازای هر نفر است. شدیدترین رشد با ۱۵ درصد در بخش بازار داروهای نسخهای به ثبت رسید.
صنعت داروسازی و واردات دارو سهم قابل توجهی از تجارت خارجی صربستان را به خود اختصاص دادهاند. شرکتهای بزرگی مانند هوموفارم (Hemofarm) و گالنیکا (Galenika) همچنان به سرمایهگذاری در ظرفیتهای تولیدی ادامه میدهند و در عین حال صدها آزمایش بالینی در صربستان انجام میشود. با این وجود، صربستان به شدت به واردات داروهای نوآورانه و مواد موثره دارویی وابسته است.
طبق دادههای سازمان دارو و تجهیزات پزشکی صربستان، در حال حاضر ۵,۱۴۶ دارو در این کشور به ثبت رسیده است که شامل درمانهای مدرنی میشود که در زمره گرانترین محصولات بازار قرار دارند. با این حال، اکثر این داروها در صربستان تولید نمیشوند. این کشور همچنان بهویژه برای داروهای نوآورانه و مواد موثره دارویی، اتکای شدیدی به واردات دارد.
طبق دادههای اتاق بازرگانی صربستان، تعداد ۲۴ تولیدکننده دارو در صربستان به ثبت رسیدهاند. هفت مورد از آنها مراحل کامل تولید را انجام میدهند، در حالی که مابقی در مراحل مجزایی از تولید، عمدتاً بستهبندی اولیه و ثانویه داروها (اکثراً به اشکال جامد) فعالیت دارند.
اتاق بازرگانی صربستان توضیح میدهد که شرکتهایی با فرآیندهای تولید کاملاً یکپارچه میتوانند برای سبد محصولات خود دارو تولید کرده و به سایر تولیدکنندگان خدمات ارائه دهند. این موضوع همچنین در مورد برخی داروهای گروه پنیسیلین که به شرکتهای داخل صربستان و خارج از کشور عرضه میشوند، صدق میکند.
بزرگترین تولیدکنندگان داخلی صربستان شامل هوموفارم (بخشی از گروه آلمانی STADA) و گالنیکا (که از اواخر سال ۲۰۱۷ بخشی از گروه برزیلی NC بوده است) هستند. اهمیت آنها تنها در حجم تولیدشان نیست، بلکه در دسترسی به بازارهای خارجی، دانش فنی و توانایی دستیابی به یکپارچهسازی واحدهای تولیدی خود در زنجیرههای تأمین بینالمللی نهفته است.
طبق آمار منتشر شده در وبسایت رسمی هوموفارم، این شرکت طی سال ۲۰۲۵ در حدود ۳۰۳ میلیون بسته محصول نهایی تولید کرده است. تسهیلات تولیدی آن در صربستان به تولید اشکال دارویی جامد، محصولات استریل، محلولهای تزریقی (انفوزیون)، فرآوردههای تزریقی و آنتیبیوتیکها میپردازند. بخشی از تولیدات آن مقصد بازارهای اتحادیه اروپا است، جایی که الزامات مقرراتی بسیار سختگیرانه است. این شرکت تأکید میکند که صربستان یک پایگاه تولیدی مهم در گروه STADA محسوب میشود.
در هفت ماه اول سال ۲۰۲۴، گالنیکا ۹۰ محصول جدید را در بازارهای داخلی و منطقهای به ثبت رساند و در عین حال تولید کلی خود را نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۸ درصد افزایش داد. این شرکت همچنین گزارش داد که از طریق مشارکت با شرکت داروسازی برزیلی EMS، انتقال فناوری را برای شش محصول دیگر به پایان رسانده است.
این امر نشان میدهد که توسعه سبد محصولات و انتقال فناوری ابزارهای کاربردی برای توسعه کسبوکار هستند، اگرچه خود به معنای کشف مواد موثره جدید یا توسعه داروهای نوآورانه نیستند.
صربستان علاوه بر تولید دارو، در آزمایشهای بالینی نیز مشارکت دارد. بر اساس دادههای این سازمان، در حال حاضر ۳۴۹ آزمایش بالینی مربوط به داروهای انسانی در این کشور در حال انجام است.
طبق اعلام اتاق بازرگانی صربستان، حدود ۸۰ درصد از سرمایهگذاریهای شرکتهای داروسازی صرف ماشینآلات و تجهیزات میشود، در حالی که تقریباً ۹۰ درصد از کسبوکارها فعالیتهای خود را با استفاده از منابع مالی خود تأمین میکنند.
بزرگترین تولیدکنندگان داروی صربستان بخشی از ظرفیت تولید خود را به بازارهای خارجی اختصاص میدهند. طبق دادههای منتشر شده توسط دولت صربستان در مارس امسال، هوموفارم به ۳۸ کشور صادرات داشته است. تنها در سال ۲۰۲۵، صادرات این شرکت بیش از ۶۰ درصد افزایش یافت.
در همان دوره، هوموفارم حدود ۴,۰۰۰ نفر را در صربستان به کار اشتغال داد و بیشترین سهم را از ظرفیت تولید دارویی این کشور به خود اختصاص داد.
با وجود رشد صادرات، واردات دارو همچنان بر صادرات سنگینی میکند. طبق دادههای اتاق بازرگانی صربستان، در سال ۲۰۲۵ محصولات دارویی کسری تجاری حدود ۱.۳ میلیارد یورویی را به ثبت رساندند و صادرات تنها ۳۱.۸ درصد از واردات را پوشش داد. در کل بخش دارو و پزشکی، این کسری به حدود ۱.۷ میلیارد یورو رسید.
داروهای ساختهشده عمدتاً از اتحادیه اروپا و سوئیس وارد میشوند. طبق آمار اتاق بازرگانی صربستان، در شش ماهه نخست امسال، آلمان با ارزش تقریبی ۲۱۵ میلیون یورو بیشترین ارزش واردات را به خود اختصاص داده و پس از آن سوئیس با حدود ۱۷۰ میلیون یورو قرار دارد. این دو کشور روی هم رفته حدود یک چهارم از کل واردات این دوره را تشکیل دادهاند.
اتاق بازرگانی صربستان خاطرنشان میکند که تفکیک بین داروهای ساختهشده و مواد موثره دارویی (APIs) یعنی موادی که مسئول اثر فارماکولوژیک دارو هستند، حائز اهمیت است. در حالی که داروهای ساختهشده عمدتاً از مراکز تولیدی اروپایی وارد میشوند، مواد موثره مورد استفاده در تولید داخلی بیشتر از چین و هند وارد میشوند.
اتاق بازرگانی صربستان اعلام کرد که بحرانهای ژئوپلیتیکی در سالهای اخیر، زمان تحویل را طولانیتر و هزینههای حملونقل را افزایش داده است.
آمارهای رسمی، مواد موثره وارداتی را با دقت کافی از محصولات ساختهشده تفکیک نمیکنند. بنابراین امکان تعیین دقیق این موضوع وجود ندارد که چه نسبتی از کل واردات را مواد اولیهای تشکیل میدهند که در تولید داخلی استفاده میشوند.
بر اساس اعلام اتاق بازرگانی صربستان، فعالیتهای سرمایهگذاری همچنان ضعیف باقی مانده است. اتاق بازرگانی صربستان گزارش میدهد که در سال ۲۰۲۵، بخش تولید دارو خروج خالص سرمایهگذاری مستقیم خارجی به میزان ۵.۶ میلیون یورو را به ثبت رساند، در حالی که نیمه اول سال ۲۰۲۶ شاهد ورود خالص ۲.۸ میلیون یورو بود.
سرمایهگذاری عمدتاً به سمت گسترش ظرفیت تولید معطوف شده است تا توسعه داروهای جدید. طبق دادههای اتاق بازرگانی صربستان، حدود ۸۰ درصد از سرمایهگذاری در تولید داروی داخلی صرف ماشینآلات و تجهیزات میشود، در حالی که تنها حدود ۲ درصد به مالکیت فکری اختصاص مییابد.
تنها در سال ۲۰۲۵، گروه STADA مبلغ ۵۰ میلیون یورو در هوموفارم سرمایهگذاری کرد. این سرمایهگذاری از جمله صرف خرید تجهیزات جدید و مجوزها (لایسنسها) شد.
بر اساس آمار منتشر شده، از زمان تصاحب هوموفارم توسط STADA در سال ۲۰۰۶ تا پایان سال ۲۰۲۵، نزدیک به ۵۳۰ میلیون یورو در این شرکت سرمایهگذاری شده است.
در صربستان، بودجه تحقیق و توسعه همچنان نسبتاً محدود است. طبق دادههای اداره آمار صربستان، کل هزینههای بودجه دولت برای تحقیق و توسعه در سال ۲۰۲۵ به ۹۴.۴ میلیارد دینار رسید که معادل تنها ۰.۹۷ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) است.
این ارقام شامل سرمایهگذاری در تمامیبخشهای پژوهشهای علمی در صربستان میشود و تنها محدود به صنعت داروسازی نیست.
اتاق بازرگانی صربستان اعلام میکند که یک فرصت مهم برای رشد در تحقیق، توسعه و زیستفناوری (بیوتکنولوژی) نهفته است، که میتواند امکان گذر از داروهای ژنریک کمهزینه به سمت محصولات با ارزش بالاتر، مانند ژنریکهای پیشگام در بازار (first-to-market) و داروهای زیستمشابه (بیوسیمیلارها) را فراهم کند.
153/457
نویسنده: یووانا گئورگیفسکی
منبع: پایگاه اینترنتی بلومبرگ
https://rs.bloombergadria.com/ekonomija/srbija/115324/srbija-pojacava-izvoz-lekova-ali-uvozi-triput-vise/news