گزارش مرکز سیاست گذاری و توسعه اجتماعی در خصوص فقر پنهان در پاکستان

پژوهش مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی[1] نشان می‌دهد بحران فقر در پاکستان بسیار عمیق‌تر از آمارهای رسمی دولت است؛ به‌طوری که در سال مالی 2025 حدود 43.5 درصد جمعیت، معادل 105 میلیون نفر، زیر خط فقر قرار داشته‌اند، در حالی که برآوردهای دولتی این رقم را 28.9 درصد اعلام می‌کنند.

این اختلاف ناشی از روش‌های متفاوت اندازه‌گیری است، زیرا خط فقر رسمی‌با اتکا به شاخص قیمت مصرف‌کننده و معیارهای قدیمی، واقعیت هزینه‌های زندگی خانوارهای کم‌درآمد را بازتاب نمی‌دهد و هزینه‌های ضروری را نادیده می‌گیرد. گزارش نشان می‌دهد طی شش سال گذشته در پاکستان، 27 میلیون نفر دیگر به جمع فقرا افزوده شده‌اند، فقر شهری سریع‌تر از فقر روستایی رشد کرده، نابرابری افزایش یافته و رشد اقتصادی نتوانسته فشار تورم، بیکاری و کاهش دستمزد واقعی را جبران کند. این روندها نتیجه شوک‌های اقتصادی، بحران بدهی، بی‌ثباتی سیاسی و تورم پس از همه‌گیری است و اگر دولت شدت واقعی فقر را نپذیرد، سیاست‌گذاری‌ها پیش از رسیدن کمک به نیازمندان ناکام خواهند ماند.

بحران فقر در پاکستان خیلی عمیق‌تر از چیزی است که دولت حاضر به پذیرش آن باشد. فاصله بین آمارهای رسمی و واقعیت زندگی مردم بسیار زیاد است. آخرین تحقیق «مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی»[2] که بر اساس داده‌های خانوار از «نظرسنجی اقتصادی یکپارچه خانوار 2024-25» انجام شده، نشان می‌دهد وضعیت واقعی اقتصاد بسیار بدتر از چیزی است که آمارهای رسمی فقر دولت نشان می‌دهند.

برآوردهای رسمی می‌گویند 28.9 درصد از مردم پاکستان زیر خط فقر زندگی می‌کنند. اما برآورد مستقل مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی این رقم را 43.5 درصد اعلام می‌کند. این اختلاف، یک تفاوت آماری جزئی نیست؛ بلکه شکافی است که پیامد آن ده‌ها میلیون نفر انسان است.

به‌گفته مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی، در سال مالی 2025 حدود 105 میلیون نفر فقیر بوده‌اند، در حالی که این رقم در سال مالی 2019 حدود 78 میلیون نفر بود. به بیان دیگر، تنها در شش سال، 27 میلیون نفر دیگر به زیر خط فقر سقوط کرده‌اند. همین افزایش به‌تنهایی از جمعیت بسیاری از کشورها بیشتر است. با این حال، روایت رسمی‌که خط فقر را 8٬484 روپیه در ماه به‌ازای هر بزرگسالِ معادل در نظر می‌گیرد، شدت واقعی بحران را کوچک‌نمایی می‌کند و چنین القا می‌کند که وضعیت چندان بحرانی نیست؛ در حالی‌ که برآوردهای مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی نشان می‌دهد واقعیت فقر به‌مراتب گسترده‌تر و وخیم‌تر از آن چیزی است که دولت اعلام می‌کند.

این گزارش با استفاده از روش کالری‌محور (کالری‌محور = تمرکز روی مقدار انرژی (کالری) دریافتی از غذا به‌جای قیمت یا درآمد ) و بر پایه آنچه خانوارهای کم‌درآمد واقعاً مصرف می‌کنند، خط فقر را برای خانوارهای شهری 13٬476 روپیه و برای خانوارهای روستایی 10٬283 روپیه برآورد می‌کند.

به‌گفته مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی[3]، روش رسمی «هزینه نیازهای اساسی» خط فقر را بر اساس داده‌های جدید خانوارها بازسازی نمی‌کند؛ بلکه تنها یک معیار قدیمی را با استفاده از شاخص قیمت مصرف‌کننده به‌روزرسانی می‌کند. همان‌طور که گزارش مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی توضیح می‌دهد، شاخص قیمت مصرف‌کننده بیش از آنکه بازتاب‌دهنده الگوی مخارج طبقه فقرا باشد، عادات مصرفی خانوارهای نسبتاً مرفه‌تر را منعکس می‌کند. این شاخص شامل اقلامی است که خانواده‌های کم‌درآمد غالباً خریداری نمی‌کنند و در عین حال، هزینه‌های ضروری مانند خدمات درمانی غیررسمی و دسترسی به آب سالم را نادیده می‌گیرد. در مناطق فقیرتر یا دورافتاده‌تر، که قیمت‌ها می‌توانند نوسان‌های شدیدی داشته باشند، ارقام ملی شاخص قیمت مصرف‌کننده حتی غیرقابل‌اتکاتر می‌شوند. نتیجه، خط فقری است که هرچه بیشتر از واقعیت زندگی روزمره فاصله می‌گیرد و این توهم را ایجاد می‌کند که پیشرفتی رخ داده، در حالی که ممکن است چنین نباشد.

این مشکل فقط به آمار محدود نمی‌شود؛ بلکه پیامدهای سیاستی نیز دارد. برآوردهای رسمی فقر ـ به‌جز سال مالی 2025 ـ نشان می‌دهند که فقر از سال مالی 2002 به‌طور پیوسته کاهش یافته، حتی در سال‌هایی که رشد اقتصادی ضعیف بوده است. این موضوع چندان منطقی به نظر نمی‌رسد، به‌ویژه وقتی کشوری با شوک‌های اقتصادی پیاپی، رشد کند، تورم بالا و دشواری‌های آشکار معیشتی روبه‌رو بوده است.

تفکیک گزارش از گروه‌هایی که بیشترین آسیب را دیده‌اند نیز نگران‌کننده است. فقر شهری بین سال‌های مالی 2019 تا 2025 به میزان 10 واحد درصد افزایش یافته است؛ رقمی‌که دو برابر افزایش فقر در مناطق روستایی است، جایی که فقر 5 واحد درصد بالا رفته است. این امر تصور قدیمیِ «شهرها به‌عنوان همواره محل فرصت‌های بهتر» را به چالش می‌کشد. در سال‌های اخیر، خانوارهای شهری به‌ویژه تحت فشار بوده‌اند. تورم، بیکاری و کاهش دستمزدهای واقعی فشار سنگینی بر کارگران شهری وارد کرده و بسیاری از خانواده‌هایی را که پیش‌تر به‌سختی امور خود را می‌گذراندند، به زیر خط فقر رانده است. نابرابری نیز افزایش یافته است. ضریب جینی حدود 5 واحد درصد بالا رفته و نشان می‌دهد که این بحران همه را به یک اندازه تحت تأثیر قرار نداده است. کسانی که از پیش آسیب‌پذیرتر بودند، بیشترین ضربه را خورده‌اند و شکاف میان فقیر و غنی عمیق‌تر شده است.

این وضعیت خودبه‌خود به‌وجود نیامده است. پاکستان در اوایل سال مالی 2024 با بحرانی نزدیک به عدم توانایی پرداخت بدهی مواجه شد، همراه با بی‌ثباتی سیاسی، فشارهای مالی، انقباض پولی جهانی و تورم بالای پس از همه‌گیری. این‌ها دلایل اصلی سقوط شمار بیشتری از خانواده‌ها به ورطه فقر هستند و باید صادقانه به رسمیت شناخته شوند. اگر دولت میزان فقر را کمتر از واقع نشان دهد، نمی‌تواند پاسخ مناسبی به آن بدهد. به همین دلیل است که یافته‌های مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی اهمیت دارد. وقتی تصویر واقعیت مبهم باشد، سیاست‌گذاری پیش از آنکه کمک به دست نیازمندان برسد، شکست می‌خورد.

تاریخ انتشار : 15 آپریل 2026 (26 فروردین ماه 1405)

روزنامه انگلیسی بیزنس رکوردر

https://www.brecorder.com/news/40416448/pakistans-hidden-poverty

[1] - مرکز سیاست‌گذاری و توسعه اجتماعی Social Policy and Development Centre (SPDC) یک مؤسسه پژوهشی سیاست‌گذاری است که به‌عنوان یک شرکت غیرانتفاعی با مسئولیت محدود در پاکستان به ثبت رسیده است. این مرکز با تمرکز بر مسائل فقر و نابرابری، حکمرانی، جنسیت، اقلیم و سیاست‌های کلان اقتصادی طرفدار اقشار کم‌درآمد، از طریق پژوهش، ارائه مشاوره‌های سیاستی و فعالیت‌های ترویجی، در تحقق هدف ملی توسعه اجتماعی مشارکت می‌کند.SPDC  در سال 1995 تأسیس شد و سهم فکری قابل ‌توجهی در برجسته‌سازی موضوعات رشد طرفدار فقرا و توسعه اجتماعی در دستور کار سیاست‌گذاری پاکستان داشته است. دفتر مرکزی این مرکز در کراچی قرار دارد و اخیراً دفتر ارتباطی خود را در اسلام‌آباد نیز راه‌اندازی کرده است.

[2] - SPDC   به ‌عنوان یک سازمان پژوهشی مستقل و غیرحزبی، با نهادهایی که در داخل و خارج از کشور بر موضوعات مرتبط با مأموریت آن فعالیت وهمکاری دارد. این مرکز دستور کار پژوهشی خود را به‌طور مستقل تعیین می‌کند و توانسته استقلال خود را با موفقیت حفظ کند. SPDC با تثبیت اعتبار حرفه‌ای خود، از سوی University of Pennsylvania به‌عنوان برترین اندیشکده پژوهشی پاکستان و رتبه بیست‌ودوم در منطقه آسیا–اقیانوسیه برای دو سال پیاپی (2012 و 2013) معرفی شد. از نظر شفافیت مالی نیز، در Transparify Report 2015 بالاترین رتبه پنج‌ستاره را به‌عنوان سازمانی با شفافیت بسیار بالا دریافت کرد.

[3] - SPDC به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین سازمان‌های پژوهشی سیاست‌گذاری در پاکستان شناخته می‌شود که بر تحلیل سیاست‌های عمومی و توسعه بخش اجتماعی تمرکز دارد و تاکنون نزدیک به 800 عنوان شامل مقالات پژوهشی، یادداشت‌های سیاستی، گزارش‌های کاری، مقالات کنفرانسی، کتاب‌ها و مطالب مطبوعاتی منتشر کرده است.

SPDC با حمایت Canadian International Development Agency (CIDA) تأسیس شد و مأموریت آن ایجاد یک کانون مرجع برای پژوهش‌های اجتماعی، تحلیل سیاست‌ها و ارائه مشاوره به دولت Pakistan بوده است.