راهبرد رئیسجمهور سنگال برای تبدیل این کشور به قطب دریایی آفریقا
رئیس جمهور سنگال در افتتاحیه مجمع بینالمللی توسعه پایدار حمل و نقل و لجستیک دریایی در اقتصاد آبی، راهبردی جامع برای تبدیل سنگال به یکی از مهمترین قطبهای دریایی آفریقا ارائه کرد.
بسیرو جمای جاخار فای، در افتتاحیه «مجمع بینالمللی توسعه پایدار حمل و نقل و لجستیک دریایی در اقتصاد آبی»، راهبردی جامع برای تبدیل سنگال به یکی از مهمترین قطبهای دریایی آفریقا ارائه کرد. این راهبرد بخشی از برنامه کلان چشمانداز سنگال 2050 (Vision Sénégal 2050) محسوب میشود و بر توسعه اقتصاد آبی به عنوان یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال، افزایش صادرات، تقویت امنیت ملی و ارتقای جایگاه ژئوپلیتیکی کشور استوار است.
بر اساس آمار ارائه شده توسط رئیسجمهور، فعالیتهای بندری داکار طی سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ حدود ۷۰۰ میلیارد فرانک سیفا (معادل 1میلیارد و 100 میلیون یورو) ارزش اقتصادی ایجاد کرده که معادل نزدیک به ۴ درصد تولید ناخالص داخلی کشور بوده و از حدود ۱۷۰ هزار فرصت شغلی پشتیبانی کرده است. این ارقام نشان میدهد که اقتصاد دریایی هماکنون یکی از ستونهای اقتصاد سنگال بوده و ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه بیشتر دارد.
راهبرد دولت شامل نوسازی بنادر، توسعه کریدورهای لجستیکی، ارتقای حمل و نقل دریایی و رودخانهای، توسعه صنایع کشتیسازی، حفاظت از محیط زیست دریایی، تقویت امنیت دریایی، تربیت نیروی انسانی متخصص و دیجیتالیسازی زنجیرههای تأمین است. در کنار آن، دولت قصد دارد از طریق توسعه گردشگری دریایی، ورزشهای آبی و صنایع وابسته، سهم اقتصاد آبی را در تولید ناخالص داخلی و اشتغال افزایش دهد.
اقتصاد دریامحور طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین محورهای توسعه اقتصادی کشورهای ساحلی جهان تبدیل شده است. برای سنگال که در غرب آفریقا و در ساحل اقیانوس اطلس قرار دارد، دریا نه تنها مسیر تجارت خارجی بلکه یکی از مهمترین منابع ایجاد اشتغال، درآمد ارزی، امنیت غذایی و نفوذ منطقهای محسوب میشود. دولت جدید سنگال با قرار دادن اقتصاد آبی در مرکز سیاستهای توسعهای خود، تلاش دارد کشور را از یک بندر ترانزیتی سنتی به یک هاب (Hub) منطقهای حمل و نقل، لجستیک و خدمات دریایی تبدیل کند.
دولت اقتصاد آبی را محدود به بنادر نمیداند. حوزههای هدف عبارتند از:
- شیلات
- آبزیپروری
- گردشگری دریایی
- ورزشهای آبی
- قایقرانی
- صنایع دریایی
- انرژیهای دریایی
- خدمات بندری
اهمیت ژئوپلیتیکی موقعیت دریایی سنگال
سنگال در غربیترین نقطه قاره آفریقا واقع شده و نزدیکترین کشور آفریقایی به اروپا و قاره آمریکا از طریق اقیانوس اطلس محسوب میشود. مزیتهای اصلی این موقعیت عبارتند از:
1) حدود ۷۵۰ کیلومتر خط ساحلی؛
2) دسترسی مستقیم به خطوط اصلی کشتیرانی اقیانوس اطلس؛
3) اتصال کشورهای محصور در خشکی مانند مالی به آبهای آزاد؛
4) قرار گرفتن در مسیر تجارت اروپا، آفریقا و آمریکای جنوبی؛
5) وجود بندر داکار به عنوان یکی از مهمترین بنادر غرب آفریقا.
جایگاه اقتصاد دریایی در اقتصاد ملی سنگال
رئیسجمهور سنگال در اولین همایش ملی اقتصاد آبی اعلام کرد که ارزش اقتصادی فعالیتهای بندری داکار (۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴) حدود ۷۰۰ میلیارد فرانک سیفا بوده است، سهم آن در تولید ناخالص داخلی حدود ۴ درصد میباشد و حدود ۱۷۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم را پشتیبانی نموده است.
این آمار تنها مربوط به فعالیتهای بندری است و بخشهایی مانند شیلات، گردشگری ساحلی، حملونقل دریایی، صنایع دریایی و خدمات وابسته را دربر نمیگیرد. محورهای اصلی راهبرد اعلامی دولت سنگال عبارتند از:
1) توسعه زیرساختهای بندری: دولت برنامه گستردهای برای افزایش ظرفیت بنادر تدوین کرده است. از جمله مهمترین پروژههای آن عبارتند از:
- بندر آب عمیق اندایان (Ndayane): این بندر مهمترین پروژه بندری سنگال محسوب میشود که قابلیت پذیرش بزرگترین کشتیهای کانتینری جهان را خواهد داشت، کاهش ترافیک بندر داکار را به همراه داشت و در تبدیل سنگال به مرکز ترانشیپ منطقه و افزایش ظرفیت صادراتی و وارداتی نقشی کلیدی ایفا خواهد کرد.
- پروژه جامبار (Jaambar): این پروژه شامل نوسازی بندر داکار، دیجیتالیسازی عملیات بندری، افزایش سرعت تخلیه و بارگیری و ارتقای بهرهوری لجستیکی است.
- بندر معدنی بارگنی–سندو: هدف اصلی این پروژه صادرات مواد معدنی، حمل فله، کاهش هزینه حمل مواد معدنی و پشتیبانی از صنایع معدنی کشور میباشد.
2) نوسازی بنادر صیادی: برنامه دولت شامل توسعه بنادر ماهیگیری، افزایش ظرفیت سردخانهها، بهبود خدمات بندری و ارتقای صادرات محصولات شیلاتی است.
3) توسعه کریدورهای لجستیکی: یکی از مهمترین اهداف دولت، ایجاد شبکه یکپارچه حمل و نقل است. این شبکه شامل بنادر، راهآهن، بزرگراهها، حمل و نقل رودخانهای و مراکز لجستیکی خواهد بود. هدف از این طرح، کاهش هزینه حمل کالا، تسهیل تجارت، اتصال مناطق داخلی و افزایش رقابتپذیری صادرات است.
4) ایجاد صنعت ملی کشتیسازی: یکی از بخشهای مهم این راهبرد، ایجاد صنعت ملی کشتیسازی است. در مرحله نخست تعمیر کشتیها و در مراحل بعد ساخت، تولید تجهیزات دریایی و توسعه صنایع وابسته در دستور کار قرار گرفته است.
5) توسعه سرمایه انسانی: از جمله مهمترین محورهای برنامه، آموزش نیروی انسانی است. دولت اعلام کرده است که مدرسه عالی اقتصاد آبی تأسیس خواهد شد. این مرکز بعدها به دانشگاه تخصصی اقتصاد آبی تبدیل میشود.
6) تحول دیجیتال: رئیسجمهور بر ضرورت دیجیتالیسازی تأکید ویژهای داشت. ردیابی کالا، شفافیت زنجیره تأمین، کاهش فساد، افزایش سرعت ترخیص کالا و افزایش رقابتپذیری مهمترین دلایل برای دیجتالی سازی میباشد.
7) توسعه پایدار و محیطزیست: اقتصاد آبی بدون حفاظت از محیطزیست امکانپذیر نیست. تهدیدهای اصلی عبارتند از آلودگی دریایی، فرسایش سواحل، تغییرات اقلیمی، صید غیرقانونی و تخریب زیستگاههای دریایی. بر همین اساس، دولت حفاظت از اکوسیستمهای دریایی را یکی از پایههای اصلی این راهبرد معرفی کرده است.
رئیسجمهور سنگال تأکید کرد که اقتدار ملی تنها به قلمرو زمینی محدود نمیشود بلکه تقویت حاکمیت و امنیت دریایی نیازمند حفاظت از آبهای سرزمینی، مبارزه با قاچاق، مقابله با دزدی دریایی، جلوگیری از صید غیرقانونی و توسعه سامانههای پایش دریایی است.
وی با اشاره به اینکه آفریقا بیش از ۳۰ هزار کیلومتر خط ساحلی و حدود ۱۰۰ بندر راهبردی دارد، خواستار همکاری بیشتر کشورهای آفریقایی شد. وی بر اجرای منشور لومه (Lomé Charter) برای تامین امنیت دریایی، حکمرانی دریایی، مبارزه با جرائم دریایی و توسعه همکاریهای منطقهای تأکید کرد.
راهبرد ارائه شده نشان میدهد که دولت سنگال قصد دارد از ظرفیتهای جغرافیایی کشور برای تغییر ساختار اقتصاد ملی استفاده کند. تمرکز همزمان بر زیرساخت، سرمایه انسانی، امنیت دریایی، اقتصاد سبز و تحول دیجیتال، بیانگر نگاهی جامع به اقتصاد آبی است. در صورت تحقق پروژههای زیرساختی نظیر بندر آب عمیق اندایان، توسعه کریدورهای لجستیکی و نوسازی بنادر، سنگال میتواند جایگاه خود را به عنوان یکی از مهمترین مراکز ترانزیت و لجستیک دریایی در غرب آفریقا تثبیت کند. موفقیت این راهبرد، علاوه بر تأمین مالی و اجرای مؤثر پروژهها، به میزان جذب سرمایهگذاری خارجی، هماهنگی نهادی و توان کشور در مدیریت تهدیدهای زیستمحیطی و امنیتی نیز وابسته خواهد بود.
https://www.presidence.sn/en/actualites/the-head-of-state-launches-a-new-ambition-for-senegals-blue-economy
https://investinsenegal.sn/wp-content/uploads/2023/10/FR-Secteur-porteur-Economie-Bleue.pdf
https://www.pressafrik.com/%E2%80%8BEconomie-bleue-le-Port-autonome-de-Dakar-a-genere-pres-de-700-milliards-de-FCFA-entre-2022-et-2024_a308274.html
https://cauris.africa/analyses/economie-bleue-senegal-souverainete-2026-07-14/
https://senego.com/forum-sur-leconomie-bleue-le-senegal-se-fixe-une-feuille-de-route-pour-devenir-hub-maritime-africain_1983205.html